Tạo điều kiện để cơ quan điều hành chủ động hơn
Chiều 22/8, tiếp tục Chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).
Thảo luận tại hội trường, thống nhất rất cao với chủ trương hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công thành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), song để hoàn thiện dự thảo luật, đại biểu Phùng Thị Hồng Hà, Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội đề xuất:
Về mối quan hệ giữa kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công. Theo đại biểu, dự thảo đã quy định khá rõ tại Điều 48, Điều 49 và Điều 50. Tuy nhiên, đề nghị làm rõ hơn nguyên tắc: khả năng cân đối nguồn lực phải là căn cứ để quyết định danh mục và vốn đầu tư, chứ không nên đưa dự án vào trước rồi mới xác định danh mục hoặc xác định nguồn vốn.
Dẫn thực tế từ thành phố Hà Nội, đại biểu Phùng Thị Hồng Hà cho rằng, đây là vấn đề hết sức cụ thể. Tại Hà Nội, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 có quy mô khoảng hơn 800.000 tỷ đồng. Với lượng vốn lớn như vậy, nếu ngay từ đầu không xác định rõ nguồn lực cho từng giai đoạn, lĩnh vực nào ưu tiên, dự án nào có khả năng hoàn thành thì việc bố trí và điều chỉnh vốn sẽ rất khó khăn.
Vì vậy, đại biểu đề xuất, tại Điều 48 và Điều 50 cần thể hiện rõ hơn nguyên tắc này. Trước khi quyết định danh mục đầu tư, cần nhìn rõ khả năng cân đối nguồn vốn, nhất là đối với những dự án lớn hoặc kéo dài trong nhiều năm.
Về thẩm quyền điều chỉnh của UBND và HĐND. Đại biểu đề xuất, dự thảo Luật điều chỉnh theo hướng HĐND quyết định tổng mức vốn, mục tiêu, nguyên tắc phân bổ và những dự án quan trọng. Trong phạm vi đó, UBND được chủ động điều chỉnh cơ cấu vốn, tiến độ bố trí vốn để phù hợp với khả năng thực hiện.
Về quản lý các dự án đầu tư công. Đại biểu đề nghị nghiên cứu thêm việc phân loại dự án theo mức độ rủi ro. Những dự án nhỏ, kỹ thuật đơn giản, nguồn vốn rõ ràng, mặt bằng sẵn sàng thì không nhất thiết phải chịu mức độ kiểm soát như những dự án lớn, có nhiều nguồn vốn, công nghệ phức tạp hoặc thời gian thực hiện kéo dài.
“Những dự án đơn giản, rủi ro thấp thì quy trình có thể gọn hơn. Ngược lại, những dự án lớn có nguy cơ tăng vốn, kéo dài tiến độ hoặc làm phát sinh nghĩa vụ ngân sách trong nhiều năm thì phải được thẩm định và theo dõi kỹ hơn”,đại biểu Phùng Thị Hồng Hà đề xuất.
Về đánh giá hiệu quả đầu tư, đại biểu đề nghị, kết quả thực tế của dự án phải trở thành căn cứ cho các quyết định tiếp theo. Từ kinh nghiệm thực tiễn, đối với những dự án lớn, sử dụng nhiều nguồn ngân sách hoặc có tác động lớn, cần có đánh giá sau đầu tư để xác định dự án có đạt mục tiêu, bảo đảm chất lượng, phát huy công suất và hiệu quả như khi quyết định đầu tư hay không.
Quan trọng nhất, kết quả đánh giá này phải được phản ánh trở lại vào quá trình hình thành chủ trương đầu tư, lựa chọn dự án và bố trí vốn. Có như vậy mới hình thành được kỷ luật đầu tư dựa trên kết quả và hiệu quả thực tế, chứ không chỉ dựa trên việc đã giải ngân hết vốn hay hoàn thành thủ tục.
Đại biểu Phùng Thị Hồng Hà cho rằng, việc hợp nhất hai luật lần này sẽ có ý nghĩa rất lớn nếu chúng ta xử lý đồng bộ từ xác định nguồn lực, quyết định đầu tư, bố trí vốn, tổ chức thực hiện cho đến vận hành và đánh giá hiệu quả sau đầu tư. Mục tiêu không chỉ là giảm bớt thủ tục, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để cơ quan điều hành chủ động hơn, đồng thời vẫn bảo đảm kỷ luật ngân sách, trách nhiệm giải trình và kiểm soát việc sử dụng vốn.
Đề xuất cơ chế đặc thù cho địa phương sử dụng hiệu quả ngân sách
Cùng chung quan điểm, đại biểu Trần Hoàng Ngân, Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc hợp nhất hai đạo luật lớn này trước hết là nhằm thể chế hóa Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đây là bước đi quan trọng nhằm luật pháp hóa tinh thần Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, góp phần xây dựng hệ thống thể chế đồng bộ, thống nhất, thông suốt và giải phóng các nguồn lực phát triển.
Cho ý kiến hoàn thiện dự án Luật, đại biểu Trần Hoàng Ngân cho biết, hiện nay, quy mô thu chi ngân sách nhà nước của nước ta đang ở mức rất cao. Giai đoạn vừa qua, tổng thu và tổng chi ngân sách cộng lại đạt khoảng 21 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng gần 40% GDP. Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030, con số tổng thu chi ngân sách dự kiến sẽ tăng lên tới 37,6 triệu tỷ đồng.
Với một nguồn lực quốc gia khổng lồ như vậy, yêu cầu cấp bách đặt ra là phải có một thể chế pháp lý cực kỳ chặt chẽ để quản lý hiệu quả.
"Thể chế này phải bảo đảm các khoản chi ngân sách đi đúng mục tiêu, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát triển đồng bộ hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh xã hội và giữ vững an ninh, quốc phòng. Đặc biệt, các khoản chi phải có tính chất "đòn bẩy", tạo sự lan tỏa mạnh mẽ để khơi thông các nguồn lực xã hội khác",đại biểu Trần Hoàng Ngân đề xuất.
Đặc biệt, đại biểu Trần Hoàng Ngân đề xuất, đối với những địa phương có khả năng khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách theo cơ chế "đòn bẩy" - nơi chi ra 1 đồng ngân sách có thể giúp tăng thu xã hội từ 2 đến 3 đồng, thậm chí 4 đến 5 đồng thì Nhà nước cần nghiên cứu thiết lập các cơ chế đặc thù riêng. Song song đó, thiết lập các rào cản pháp lý vững chắc để tránh lãng phí, tiêu cực, chống thất thu thuế, và đặc biệt là kiểm soát chặt chẽ hiện tượng chuyển giá trong hoạt động đầu tư vốn.
Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) cơ bản kế thừa bố cục của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành. Các nội dung của Luật Đầu tư công được hợp nhất, giản lược và đưa vào các chương, điều, khoản tương ứng; các nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được quy định tại một chương riêng. Dự kiến Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) gồm 10 chương, 102 điều.
