Nhiều vướng mắc
Công ty TNHH Triết Minh (TRIMICO, cụm công nghiệp Chợ Lò, TP. Đà Nẵng) đã dành nhiều nguồn lực để đầu tư dây chuyền công nghệ hiện đại sản xuất để tăng hàm lượng chế biến sâu sâm Ngọc Linh, đa dạng hóa sản phẩm, từ đó, tăng khả năng tiếp cận khách hàng cũng như hướng đến xuất khẩu. Tuy nhiên, theo đại diện đơn vị, hiện nay sâm Ngọc Linh cần sớm được cấp mã vùng trồng để thuận lợi xuất khẩu chính ngạch, thay vì chủ yếu tiêu thụ tại thị trường nội địa như hiện nay.
Công ty TRIMICO đầu tư chế biến nhiều sản phẩm từ sâm Ngọc Linh nhưng chủ yếu tiêu thụ tại nội địa, thị trường xuất khẩu còn bỏ ngỏ.
Việc tháo gỡ nội dung này có ý nghĩa rất quan trọng để sâm Ngọc Linh trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong định hướng phát triển trung tâm công nghiệp dược liệu tại TP. Đà Nẵng như Đề án "Phát triển và hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu tại tỉnh Quảng Nam với Sâm Ngọc Linh là cây chủ lực" đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt (Quyết định số 463/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ).
Thông tin về hoạt động xuất khẩu sâm Ngọc Linh, ông Nguyễn Quang Lâm, Phó trưởng phòng Quản lý thương mại, Sở Công Thương TP. Đà Nẵng cho biết, với chức năng của mình, thông qua các hoạt động xúc tiến thương mại quốc tế, kết nối giao thương xuất khẩu, Sở Công Thương đã đưa một số sản phẩm từ sâm Ngọc Linh đến quảng bá, giới thiệu tại các thị trường như Hàn Quốc, Nhật Bản, Indonesia, Malaysia, Thái Lan để làm quen và mở rộng thị trường.
Làm rõ thêm nội dung này, ông Trần Út, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đà Nẵng cho biết, mã số vùng trồng hay mã số cơ sở gây nuôi, gây trồng hiện là điều kiện bắt buộc để truy xuất nguồn gốc, đưa sản phẩm ra thị trường thế giới. Thời gian qua, địa phương tập trung chủ yếu vào công tác bảo tồn và phát triển diện rộng, các cơ sở gieo trồng sâm Ngọc Linh hiện nay gần như 100% là dưới tán rừng. Do đó, việc cấp mã số sẽ được thực hiện theo cơ chế cấp mã số cơ sở gây nuôi, gây trồng thuộc Nhóm II của CITES.
Ông Trần Út cho biết thêm, việc gieo trồng dưới tán rừng nguyên sinh, rừng phòng hộ đòi hỏi phải tuân thủ cơ chế thuê môi trường rừng. Đến nay, khi Chính phủ chính thức ban hành Nghị định 156 hướng dẫn chi tiết về việc cho thuê môi trường rừng để trồng sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu, các địa phương và doanh nghiệp đã có cơ sở hoàn thiện thủ tục, ký hợp đồng thuê môi trường rừng và bổ sung phương án quản lý rừng bền vững. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý này là tiền đề bắt buộc để chính thức đẩy mạnh công tác cấp mã số gây nuôi, gây trồng, tạo điều kiện cho sâm vươn ra quốc tế.
Xây dựng thương hiệu sâm Việt Nam vươn tầm quốc tế
Bên cạnh bài toán mã số vùng trồng, xây dựng thương hiệu và nhận diện cho sâm Ngọc Linh ở thị trường quốc tế vẫn còn mờ nhạt.
Bà Lê Thị Thục, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Đà Nẵng cho biết, thành phố đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận chỉ dẫn địa lý cho sâm củ Ngọc Linh tại các vùng trồng quy hoạch. Hiện Sở đang mở rộng đánh giá các vùng trồng mới để trình Cục cấp mở rộng chỉ dẫn địa lý. Bên cạnh đó, Sở cũng đang triển khai nhiệm vụ xây dựng nhãn hiệu chứng nhận cho các sản phẩm chế biến từ sâm Ngọc Linh.
“Chỉ dẫn địa lý dành cho sản phẩm sâm củ như là bảo chứng về đặc trưng riêng có của sản phẩm sâm củ. Đối với các sản phẩm chế biến từ sâm Ngọc Linh, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ làm nhãn hiệu chứng nhận”, bà Thục nói và thông tin thêm:“Nếu chỉ dẫn địa lý đối với sâm củ được mở rộng và nhãn hiệu sản phẩm chế biến từ sâm Ngọc Linh được chứng nhận sẽ là công cụ rất mạnh để bảo vệ thương hiệu sâm Ngọc Linh”.
Theo ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng, sâm Ngọc Linh đã được khoa học quốc tế chứng minh có giá trị rất cao. Học hỏi mô hình từ Hàn Quốc, quốc gia xuất khẩu hàng chục loại sâm dưới một tên gọi chung là "Sâm Hàn Quốc" mang lại giá trị ngoại tệ khổng lồ, ông Hồ Quang Bửu nhấn mạnh việc cần định vị tên gọi "Sâm Việt Nam" trên bản đồ dược liệu thế giới.
Lãnh đạo TP. Đà Nẵng cũng cho rằng, việc xây dựng và định vị thương hiệu sâm Ngọc Linh cần có chiến lược bài bản và dài hạn. Trong đó, vai trò của các cơ quan truyền thông và các đề án truyền thông dài hạn tầm cỡ quốc gia là then chốt để đưa sâm Việt Nam vươn xa.
Việc triển khai đồng bộ cấp mã cơ sở gây nuôi dưới tán rừng theo Nghị định 156, mở rộng chỉ dẫn địa lý, xây dựng nhãn hiệu chứng nhận và định vị thương hiệu "Sâm Việt Nam" sẽ là nền tảng vững chắc để từng bước đưa quốc bảo sâm Ngọc Linh vươn ra thế giới.
Dự kiến, ngày 2/8, trong khuôn khổ Lễ hội Sâm Ngọc Linh và Dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026, UBND TP. Đà Nẵng sẽ tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế về sâm Ngọc Linh và dược liệu nhằm thảo luận các cơ chế, chính sách phát triển trong lĩnh vực dược liệu và các giải pháp để thúc đẩy sản xuất, đầu tư, thương mại hóa các sản phẩm, trong đó có xuất khẩu sản phẩm từ sâm Ngọc Linh và dược liệu.
