Ngôi đan viện mang dáng dấp châu Âu giữa vùng quê Ninh Bình
Nhắc đến Ninh Bình, nhiều người thường nghĩ ngay tới Tràng An, Tam Cốc hay Hang Múa. Thế nhưng, giữa vùng đất giàu di sản ấy còn có một công trình kiến trúc đặc biệt được nhiều du khách ví như “lâu đài châu Âu” giữa lòng cố đô, đó là Đan viện Thánh Mẫu Châu Sơn.
Tọa lạc tại xã Phú Sơn, Đan viện Châu Sơn được khởi công xây dựng từ năm 1936 và là một đan viện chuyên về chiêm niệm của Dòng Xitô. Trải qua gần một thế kỷ, nơi đây vẫn giữ được vẻ đẹp cổ kính, trầm mặc cùng bầu không khí thanh tịnh hiếm thấy.
Đan viện nằm trên khuôn viên rộng gần 10ha với nhiều hạng mục như thánh đường, khu dòng tu, vườn Fatima, giếng cổ và các tiểu cảnh tôn giáo. Trong đó, thánh đường là công trình nổi bật nhất, thu hút đông đảo du khách tìm đến tham quan và chiêm ngưỡng.
Được xây dựng từ năm 1939, thánh đường mang đậm phong cách Gothic phương Tây với chiều dài 64m, rộng 20m và cao 21m. Điều đặc biệt là toàn bộ công trình được xây dựng bằng gạch đỏ nung thủ công, không sử dụng bê tông cốt thép và không trát vữa bên ngoài. Chính những bức tường gạch đỏ thẫm cùng các mái vòm cao vút đã tạo nên vẻ đẹp cổ kính, khiến nhiều người liên tưởng tới những nhà thờ hàng trăm năm tuổi ở châu Âu.
Người thiết kế công trình là linh mục Placido Trương Minh Trạch, một tu sĩ Dòng Xitô chưa từng được đào tạo bài bản về kiến trúc nhưng đã tự nghiên cứu để tạo nên công trình mang giá trị nghệ thuật đặc sắc. Trong quá trình xây dựng, các đan sĩ cũng trực tiếp tham gia lao động, từ chẻ đá, nung vôi, đúc gạch cho tới nhiều công việc khác phục vụ thi công.
Ngọn tháp chuông dang dở và câu chuyện nhân văn hơn 80 năm
Một trong những chi tiết khiến Đan viện Châu Sơn trở nên khác biệt chính là ngọn tháp chuông chưa bao giờ hoàn thiện. Theo thiết kế ban đầu, công trình sẽ có tháp chuông cao khoảng 60m. Tuy nhiên, khi việc xây dựng đang được triển khai, nạn đói năm 1945 xảy ra trên diện rộng khiến đời sống người dân vô cùng khó khăn. Trước hoàn cảnh đó, nhà dòng đã quyết định dùng toàn bộ kinh phí dành cho việc xây tháp để cứu trợ người dân quanh vùng.
Nhờ sự hỗ trợ của đan viện, nhiều gia đình đã vượt qua giai đoạn thiếu đói khắc nghiệt. Cũng từ đó, công trình tháp chuông dừng lại mãi mãi ở trạng thái dang dở.
Điều thú vị là chính sự dang dở ấy lại trở thành một phần giá trị đặc biệt của Đan viện Châu Sơn. Với nhiều giáo dân và du khách, ngọn tháp chưa hoàn thiện không chỉ là dấu ấn kiến trúc mà còn là biểu tượng của lòng nhân ái, tinh thần sẻ chia trong giai đoạn khó khăn của lịch sử dân tộc.
Đến nay, phần tháp vẫn được sử dụng để treo chuông, trở thành điểm nhấn độc đáo giữa không gian cổ kính của toàn bộ công trình.
Không gian thanh tịnh giữa thiên nhiên xanh mát
Bên cạnh thánh đường, khuôn viên Đan viện Châu Sơn còn sở hữu nhiều công trình mang ý nghĩa tâm linh và văn hóa. Nổi bật là vườn Fatima nằm bên phải thánh đường, nơi đặt tượng Đức Mẹ Fatima đã hiện diện tại đây hơn 60 năm. Nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày đặt tượng, đan viện đã xây dựng khu vườn này như một công trình tri ân và tôn kính Đức Mẹ.
Không gian nơi đây được thiết kế hài hòa với cây xanh, tượng đài và nhiều tiểu cảnh mang ý nghĩa biểu tượng. Đặc biệt, khu vườn hình trái tim với 54 vòng tròn tượng trưng cho 54 dân tộc anh em cùng 100 viên đá hình quả trứng gợi nhắc truyền thuyết Con Rồng Cháu Tiên, tạo nên sự giao thoa thú vị giữa văn hóa dân tộc và tín ngưỡng tôn giáo.
Ngoài ra, đan viện còn lưu giữ một giếng cổ bằng đá tổ ong nằm sâu dưới lòng đất, quanh năm nước trong xanh. Những lối đi rợp bóng cây, các mái vòm trắng cao vút và không gian yên bình khiến nơi đây trở thành điểm đến lý tưởng cho những ai muốn tìm kiếm sự tĩnh lặng và chiêm nghiệm.
Ngày nay, Đan viện Thánh Mẫu Châu Sơn không chỉ là địa điểm tôn giáo quan trọng mà còn là điểm tham quan nổi tiếng của Ninh Bình. Vẻ đẹp cổ kính, kiến trúc độc đáo cùng câu chuyện nhân văn phía sau ngọn tháp chuông dang dở đã tạo nên sức hút riêng, khiến nhiều người ví nơi đây như một góc châu Âu cổ kính giữa vùng quê Bắc Bộ.
