Từ những tín hiệu tích cực tại các hội chợ công nghiệp quốc tế đến sự gia tăng nhu cầu của các tập đoàn trong những lĩnh vực như bán dẫn, điện tử, drone và UAV, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Cơ hội này càng rõ nét trong bối cảnh Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt mục tiêu nâng cao chất lượng dòng vốn FDI, tăng cường liên kết, lan tỏa với khu vực kinh tế trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu. Nghị quyết cũng xác định công nghiệp điện tử, chip bán dẫn và thiết bị số cùng logistics hiện đại, dịch vụ chuỗi cung ứng là những lĩnh vực ưu tiên thu hút đầu tư nước ngoài.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Trương Thị Chí Bình - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI) cho biết, để tận dụng được làn sóng đầu tư thế hệ mới, Việt Nam không chỉ cần doanh nghiệp có năng lực mà còn phải hình thành một hệ sinh thái cung ứng đồng bộ, hạ tầng phù hợp và cơ chế hỗ trợ đủ sức tạo động lực cho ngành chế tạo.
Cơ hội từ làn sóng đầu tư thế hệ mới
- Bà đánh giá thế nào về sự thay đổi của doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực công nghiệp chế tạo và những cơ hội đang mở ra từ dòng vốn đầu tư thế hệ mới?
Bà Trương Thị Chí Bình:Tháng 4 vừa rồi, tôi có may mắn dẫn một đoàn doanh nghiệp của VASI sang triển lãm Hannover - Triển lãm về công nghiệp chế tạo lớn nhất thế giới tại Đức. Ở khu Pavilion của Việt Nam khi đó có hơn 20 doanh nghiệp trưng bày. Tôi gặp một người bản địa tại hội chợ. Anh ấy nói đã theo dõi khu vực của Việt Nam trong hai ngày vì ban đầu không tin những gì mình nhìn thấy. Sau khi quan sát, anh đánh giá các doanh nghiệp Việt Nam rất chuyên nghiệp và bất ngờ khi Việt Nam có thể làm được những sản phẩm như vậy.
Tôi vốn là người học ở Đức và khi gặp lại những người Đức tại hội chợ, tôi cũng nhận thấy họ rất sửng sốt khi đi qua gian hàng của doanh nghiệp Việt Nam. Đây là lần đầu tiên, tại Hannover Messe có một khu gian hàng của Việt Nam lớn và trình diễn tốt như vậy.
Điều đó cho thấy, chúng ta đã thay đổi khá nhiều trong 10 năm qua. Tôi nhớ, cách đây 10 năm, hội chợ FPT chỉ có 9 doanh nghiệp Việt Nam. Hội chợ lần này có đến hơn 600 doanh nghiệp Việt Nam, tất nhiên không phải tất cả trong lĩnh vực chế tạo. Chỉ có 150 doanh nghiệp về chế tạo tham gia, nhưng như thế đã thấy sự phát triển bùng nổ của thị trường.
- Những ngành nào đang có cơ hội rõ nét trong chuỗi sản xuất thế hệ mới, thưa bà?
Bà Trương Thị Chí Bình:Chuỗi sản xuất thế hệ mới tập trung nhiều vào các lĩnh vực công nghệ cao. Các doanh nghiệp sản xuất công nghệ cao thường có yêu cầu rất cao về môi trường, bởi công nghệ của họ hiện đại và xanh. Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực điện tử. Khi bước vào một nhà máy điện tử, có thể thấy môi trường sản xuất rất sạch, thậm chí sạch hơn cả bệnh viện, khác hẳn với những nhà máy cơ khí truyền thống.
Đây cũng là một trong những yêu cầu của FDI thế hệ mới. Họ quan tâm đến ESG, công nghệ cao và công nghệ xanh, nhưng đi kèm với đó là yêu cầu về một hệ sinh thái mạnh. Hệ sinh thái này bao gồm hạ tầng, logistics và đặc biệt là các doanh nghiệp cung ứng.
Một cơ hội đáng chú ý là ngành sản xuất máy móc phục vụ semiconductor (chip bán dẫn). Nhu cầu về chip bán dẫn đang rất lớn, kéo theo nhu cầu về máy móc sản xuất trong ngành này. Các nhà sản xuất máy semiconductor cũng đang tìm cách đa dạng hóa địa điểm sản xuất.
Ngoài ra, drone và UAV cũng là lĩnh vực đang được VASI tiếp xúc với nhiều đối tác ở Bắc Mỹ và châu Âu. Ở thời điểm hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia ở khâu OEM (nhà sản xuất thiết bị gốc) và sản xuất linh kiện.
Nâng cao năng lực cung ứng để "giữ chân" FDI
- Theo bà, doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị gì để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư thế hệ mới?
Bà Trương Thị Chí Bình:Trước hết, doanh nghiệp phải nâng cao năng lực sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao. VASI đã hỗ trợ doanh nghiệp trong việc xây dựng tiêu chuẩn ngành ô tô trong khoảng 10 năm qua và năm nay tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng tiêu chuẩn ngành Aerospace - AS9100.
Về bản chất, những ngành mới vẫn dựa trên các nền tảng cơ khí chế tạo, chế biến và sản xuất kim loại, điện tử, nhựa, cao su, hệ thống tự động hóa và vật liệu. Điều thay đổi là công nghệ, know-how (am hiểu thực tế, kỹ năng chuyên môn) và kiến thức. Chẳng hạn, cùng là máy CNC 3 trục nhưng doanh nghiệp phải làm ra những sản phẩm tốt hơn, chính xác hơn và đáp ứng những yêu cầu cao hơn.
VASI hiện cũng hỗ trợ 3 công ty đăng ký sản phẩm công nghệ chiến lược của Bộ Công Thương, gồm hệ thống robot gắp thả trong ngành điện tử để hỗ trợ tự động hóa, giải pháp AI Vision thay thế cho QA/QC và máy CNC 3 trục.
Đáng chú ý, thời gian gần đây doanh nghiệp phản ánh việc nhập khẩu máy CNC 3 trục, đặc biệt là máy 5 trục, khó khăn hơn và thời gian chờ máy kéo dài. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động hơn về năng lực chế tạo, đồng thời nâng cấp công nghệ để đáp ứng nhu cầu của thị trường.
- Bên cạnh năng lực của doanh nghiệp, theo bà, cần làm gì để hình thành hệ sinh thái cung ứng đủ mạnh, qua đó thu hút và "giữ chân" doanh nghiệp FDI?
Bà Trương Thị Chí Bình:Công nghiệp hỗ trợ có thể biến lợi thế về địa điểm, địa lý và lao động trước đây của Việt Nam thành những lợi thế mới, trở thành yếu tố thu hút và giữ chân doanh nghiệp FDI. Khi nhà đầu tư vào Việt Nam, ngoài việc tìm địa điểm phù hợp, họ sẽ quan tâm ngay đến hệ thống cung ứng và hệ sinh thái linh kiện, phụ tùng.
Nếu trong nước có hệ thống cung ứng tốt, doanh nghiệp FDI sẽ có điều kiện sử dụng nguồn cung nội địa. Ngược lại, khi doanh nghiệp FDI vào Việt Nam mà chưa có doanh nghiệp trong nước đáp ứng được yêu cầu, họ buộc phải đưa chuỗi cung ứng của mình vào và nhập khẩu từ nước ngoài. Khi chuỗi cung ứng đã ổn định, doanh nghiệp Việt Nam rất khó thay thế.
Vì vậy, FDI thế hệ mới đòi hỏi nhà cung cấp cũng phải thế hệ mới và hệ sinh thái hạ tầng cũng phải đáp ứng những yêu cầu mới. Từ nhu cầu của FDI sẽ tạo ra nhu cầu đối với cung ứng nội địa; từ đó nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước và quay trở lại làm cho FDI mạnh hơn, góp phần giữ chân dòng vốn này.
Muốn làm được điều đó, cần phát triển các khu, cụm công nghiệp có hạ tầng dùng chung để giảm chi phí. Doanh nghiệp công nghiệp chế tạo hiện phải đầu tư khá tản mạn ở nhiều khu công nghiệp, trong khi nhiều hạng mục có thể sử dụng chung. VASI mong muốn có những mô hình khu, cụm công nghiệp phù hợp với từng ngành, có bộ tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp, có dữ liệu kết nối và cơ chế vận hành rõ ràng.
Đặc biệt, chi phí phải đủ thấp để doanh nghiệp có động lực đầu tư. Với đặc thù ngành chế tạo, biên lợi nhuận thấp trong khi lãi suất và chi phí đất đai cao sẽ tạo áp lực lớn lên doanh nghiệp. Vì vậy, theo tôi, vẫn cần có những chính sách ưu đãi của Chính phủ để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chế tạo, nhất là các doanh nghiệp mới khởi sự.
- Xin trân trọng cảm ơn bà!
Hệ sinh thái cung ứng là một trong những yếu tố quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và tận dụng cơ hội từ dòng vốn FDI thế hệ mới. Theo bà Trương Thị Chí Bình, việc nâng năng lực doanh nghiệp, phát triển hạ tầng dùng chung và tạo điều kiện cho doanh nghiệp chế tạo mới khởi sự sẽ góp phần hình thành nền tảng cung ứng trong nước.
