Chuyển dịch năng lượng sang hướng xanh, sạch và bền vững đã trở thành nhu cầu nội tại mang tính chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ của nền kinh tế quốc gia. Trong kỷ nguyên mới, khi các tiêu chuẩn xanh toàn cầu dần trở thành rào cản thương mại bắt buộc, việc chủ động xây dựng hệ sinh thái năng lượng tái tạo chính là chìa khóa then chốt để củng cố an ninh năng lượng và tạo đột phá cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Xu thế tất yếu nhằm nâng cao khả năng tự chủ quốc gia
Phát biểu tại hội thảo "Chuyển dịch năng lượng - Động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số" diễn ra ngày 9/6 tại Hà Nội do Bộ Công Thương phối hợp với Báo Lao động tổ chức, ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương nhìn nhận, trong bối cảnh mục tiêu phát triển và tăng trưởng kinh tế hai con số được Đảng và Nhà nước đặt ra, vấn đề năng lượng đang đối mặt với nhiều áp lực căng thẳng, đòi hỏi phải có những giải pháp đáp ứng kịp thời. Đây không chỉ là câu chuyện thời sự trước mắt mà còn là vấn đề mang tính chiến lược đối với tương lai phát triển bền vững của đất nước.
Theo ông Đào Duy Anh, nhiều năm qua, việc bảo đảm năng lượng thường được tiếp cận theo hướng cung cấp đủ xăng dầu cho hoạt động sản xuất và tiêu dùng. Cách tiếp cận này qua thời gian vẫn luôn đúng nhưng đến nay đã không còn đủ. Trong giai đoạn cạnh tranh toàn cầu khốc liệt hiện nay, năng lượng không đơn thuần là yếu tố đầu vào của nền kinh tế mà đã trở thành nhân tố quyết định khả năng tự chủ và năng lực cạnh tranh của cả một quốc gia. Một quốc gia muốn nâng cao khả năng độc lập, tự chủ thì việc tự chủ về năng lượng là đặc biệt quan trọng, giúp nền kinh tế giảm thiểu sự phụ thuộc vào các biến động cung cầu năng lượng từ bên ngoài, từ đó thực thi các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ổn định hơn.
Đối với các doanh nghiệp, yêu cầu cạnh tranh hiện nay không dừng lại ở giá thành hay chất lượng sản phẩm, mà nằm ở phương thức và năng lượng sản xuất. Doanh nghiệp ứng dụng quy trình sản xuất xanh hơn, sạch hơn, phát thải thấp hơn và thân thiện với môi trường sẽ nắm giữ lợi thế lớn. Trên sân chơi toàn cầu, các phương tiện vận chuyển muốn thâm nhập vào một quốc gia, vùng lãnh thổ lớn đều bắt buộc phải sử dụng nhiên liệu xanh, cắt giảm phát thải để bảo vệ môi trường sống.
"Chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh hơn, phát triển các nguồn năng lực có khả năng tái tạo, giảm phụ thuộc vào nhiệt điện có thể hữu hạn, nâng cao khả năng tự chủ về năng lượng là xu hướng tất yếu của nhân loại chứ không chỉ của quốc gia",ông Đào Duy Anh khẳng định.
Tinh thần này đã được quán triệt xuyên suốt trong các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, cụ thể hóa qua nhiều văn bản chỉ đạo quan trọng của Bộ Chính trị. Tiêu biểu là Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/2/2020 về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, xác lập nền tảng ưu tiên sử dụng nhiên liệu sạch; Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 về đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, yêu cầu hiện thực hóa các giải pháp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, giảm phát thải khí nhà kính; và Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực cho quá trình tăng trưởng của đất nước trong giai đoạn tới.
Cùng với đó, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Quyết định số 1658/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050; Quyết định số 816/QĐ-TTg ngày 22/7/2022 về Chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí mê-tan của ngành giao thông vận tải; và Quyết định số 215/QĐ-TTg ngày 1/3/2024 phê duyệt Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Các văn bản đều đặt ra một mục tiêu chung: phát triển đất nước phải gắn liền với bảo vệ môi trường, nâng cao khả năng tự chủ và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Tư duy mới về an ninh năng lượng
Đánh giá dựa trên bối cảnh quốc tế, ông Đào Duy Anh chỉ ra ba xu hướng lớn đang diễn ra mạnh mẽ trên thế giới: quá trình chuyển đổi năng lượng diễn ra mạnh mẽ; các tiêu chuẩn xanh trở thành tiêu chuẩn thương mại bắt buộc; và sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu ưu tiên các quốc gia đầu tư xanh. Việc xuất hiện các quy định nghiêm ngặt như yêu cầu nhiên liệu hàng không bền vững (SAF), Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), hay các tiêu chuẩn ESG đang tạo ra thay đổi sâu sắc. Nếu tiến trình chuyển dịch còn chậm, cơ hội hội nhập của Việt Nam sẽ thu hẹp và chi phí sẽ gia tăng.
Từ góc độ cơ quan quản lý, ông Đào Duy Anh đề xuất cần phải thay đổi căn bản tư duy về năng lượng:"Nếu trước đây chúng ta nói nhiều về an ninh năng lượng theo nghĩa đảm bảo đủ nguồn cung, thì hiện nay cần mở rộng khái niệm an ninh năng lượng sang một thế hệ mới trong kỷ nguyên mới. Đó không chỉ là đủ năng lượng mà còn là năng lượng phải xanh hơn, phải sạch hơn, có khả năng tái tạo. Tiềm lực năng lượng của quốc gia phải có khả năng chống chịu tốt hơn trước các biến động địa chính trị, phải đa dạng hóa nguồn cung, không phụ thuộc vào một nguồn nguyên nhiên liệu hoặc một số thị trường nhất định."
Triển khai xăng sinh học E10 trên phạm vi toàn quốc được xem là một giải pháp thiết thực trong tiến trình chuyển dịch năng lượng. Ảnh: Tô Sơn
Một ví dụ tiêu biểu trong lộ trình chuyển dịch năng lượng tại Việt Nam, việc triển khai xăng sinh học E10 trên phạm vi toàn quốc từ ngày 1/6 vừa qua được xem là một giải pháp thiết thực. Dù xăng E10 không phải là đích đến cuối cùng mà chỉ là bước khởi đầu, song ý nghĩa lớn nhất là mở ra cơ hội hình thành một ngành công nghiệp sản xuất nhiên liệu mới, tạo chuỗi giá trị từ nguyên liệu đến cung ứng tiêu dùng xanh. Những tín hiệu ổn định từ thị trường và sự đón nhận tích cực của người dân trong thời gian qua một lần nữa khẳng định, khi chính sách được chuẩn bị kỹ lưỡng, có lộ trình và truyền thông đầy đủ sẽ luôn tạo được sự đồng thuận cao.
Trong giai đoạn tới, nhiệm vụ trọng tâm không chỉ là thực hiện thành công lộ trình nhiên liệu sinh học, mà là tiếp tục xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong ngành năng lượng, thúc đẩy các mô hình sản xuất, tiêu dùng bền vững và từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa thiết bị. Chuyển dịch năng lượng thành công sẽ chính thức trở thành động lực tăng trưởng mới, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và là nền tảng vững chắc để Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, nơi người dân được thụ hưởng một môi trường sống thực sự trong lành.
Chuyển dịch năng lượng không chỉ bảo đảm an ninh quốc gia mà còn là nhu cầu nội tại để nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc đa dạng hóa, làm chủ nguồn năng lượng sạch và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo là bệ phóng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.
