Dự luật hết sức quan trọng
Chiều 20/10, tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham dự phiên thảo luận tại Tổ 2, Đoàn Đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh. Phát biểu về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là dự luật hết sức quan trọng. Luật Điện lực số 61/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/2/2025; đến nay, sau khoảng 20 tháng thi hành đã xuất hiện một số vướng mắc trong thực tiễn. Mong muốn của Chính phủ là trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều tại Kỳ họp thứ Hai nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về thủ tục đầu tư, hoàn thiện cơ chế giá điện, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và phát triển điện gió ngoài khơi.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh 5 vấn đề cần tiếp tục quan tâm, hoàn thiện dự án Luật gồm:
Một là,thu hẹp phạm vi sửa đổi, ưu tiên tháo gỡ các điểm nghẽn cấp bách và bảo đảm ổn định chính sách.
Hai là,làm rõ nguyên tắc hình thành giá điện và phân bổ rủi ro, không chuyển rủi ro sang người sử dụng điện là người dân và doanh nghiệp.
Ba là,đánh giá tác động tổng hợp, đặc biệt là các kịch bản thay đổi hóa đơn tiền điện và chi phí của doanh nghiệp trước khi áp dụng giá điện theo giờ hoặc xóa bỏ bù chéo.
Bốn là,quy định rõ ràng ngay trong Luật các nội dung quan trọng, nhất là về cơ chế DPPA, chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) và các tiêu chí áp dụng cơ chế đặc thù đối với công trình điện cấp bách, không giao quá rộng cho văn bản dưới luật.
Năm là,tăng cường kiểm soát chi phí, công khai thông tin và xác định rõ trách nhiệm của các bên để tránh cơ chế xin - cho.
Tránh mở quá rộng phạm vi sửa đổi
Chủ tịch Quốc hội cho biết, khi nhà đầu tư đến Việt Nam, những vấn đề đầu tiên họ quan tâm là mặt bằng; đất đai; nguồn nhân lực; và nguồn điện có đủ để sản xuất hay không. Tại các địa phương, nhu cầu hiện nay không chỉ là có điện mà còn phải có điện sạch, điện xanh, trong đó có điện gió, điện mặt trời.
Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, cân nhắc kỹ phạm vi sửa đổi, bảo đảm đúng mục tiêu, tránh mở quá rộng, ảnh hưởng đến tính ổn định của chính sách.
Nhấn mạnh vấn đề trên, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, nếu sửa đổi Luật quá rộng sẽ ảnh hưởng đến tính ổn định của chính sách, làm tăng chi phí tuân thủ và có thể tạo ra khoảng trống pháp lý khi các văn bản hướng dẫn thi hành chưa được ban hành kịp thời.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần ưu tiên xử lý những điểm nghẽn cấp bách về thủ tục đầu tư, giá điện, DPPA và đặc biệt là đánh giá kỹ hơn tác động tổng thể của các chính sách.
Về cơ chế giá điện và phân bổ rủi ro, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là điểm nhạy cảm nhất. Nguyên tắc giá hợp đồng mua bán điện là phải bảo đảm thu đầy đủ chi phí đầu tư, tài chính, vận hành, nhiên liệu và lợi nhuận hợp lý, bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư.
Cho rằng đây là vấn đề cần hết sức lưu ý, Chủ tịch Quốc hội đề nghị khẳng định rõ giá điện được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước.
Đối với Tập đoàn Điện lực Việt Nam và người sử dụng điện, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần đánh giá tác động của lộ trình xóa bù chéo, áp dụng giá điện theo giờ cao điểm, thấp điểm đối với hộ sinh hoạt theo các kịch bản cụ thể, làm rõ mức thay đổi hóa đơn của từng nhóm hộ và chi phí của doanh nghiệp. Đồng thời, phải có giải pháp an sinh tách biệt khỏi giá điện, hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước.
Về thủ tục đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư, Chủ tịch Quốc hội ghi nhận điểm tích cực của dự thảo Luật là miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án đã nằm trong chương trình, dự án thực hiện quy hoạch; lấy giá trúng thầu làm cơ sở ký DPPA, bỏ quy định đàm phán lại giá.
"Tuy nhiên, tiêu chí xác định công trình điện cấp bách, khẩn cấp cần được quy định rõ ràng, minh bạch để tránh bị lạm dụng cơ chế đặc thù. Việc xây dựng cơ chế đặc thù cần được cân nhắc kỹ, không để mở rộng đối tượng áp dụng đến mức khó kiểm soát. Cơ chế phân cấp, phân quyền cần đi đôi với kiểm tra, giám sát và hướng dẫn cụ thể, nhất là trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Về thị trường điện cạnh tranh, việc mở rộng đối tượng tham gia DPPA, bao gồm cả đơn vị bán lẻ điện, là bước tiến. Tuy nhiên, cần quy định nguyên tắc xác lập đầy đủ chi phí sử dụng lưới điện, chi phí điều độ, dự phòng và các dịch vụ hệ thống; không chuyển chi phí từ nhóm tham gia DPPA sang các khách hàng còn lại.
Quan tâm đến giao dịch độc lập với điện thương phẩm, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần có khung pháp lý chi tiết về không tính trùng, liên thông quốc tế và trách nhiệm kiểm soát.
Qua thảo luận tại tổ, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ cơ chế đối với điện hạt nhân mô-đun nhỏ. Việc đưa loại hình này ra khỏi phạm vi độc quyền nhà nước là một bước đột phá, nhưng cần quy định chặt chẽ các điều kiện về an toàn, năng lực nhà đầu tư và giám sát.
Đối với điện gió ngoài khơi, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, việc bổ sung quy định về quản lý kết quả khảo sát, ký quỹ và kinh phí tháo dỡ công trình là cần thiết. Tuy nhiên, tiêu chí về năng lực và trách nhiệm phải được quy định cụ thể. Hiện nay, chúng ta còn nhiều dự án điện mặt trời, điện gió ngoài khơi cần tháo gỡ khó khăn, do đó, vấn đề này cần được xử lý thận trọng.
Một điểm nữa được Chủ tịch Quốc hội lưu ý là việc chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm đối với giấy phép hoạt động điện lực là đúng hướng. Tuy nhiên, quy định về thay đổi phạm vi, thông số kỹ thuật và miễn trừ giấy phép cần bảo đảm đồng bộ giữa các khâu phát điện, phân phối và bán lẻ điện. Đối với lưới điện truyền tải đầu tư theo phương thức BOT, cần làm rõ hợp đồng, dịch vụ truyền tải và nguyên tắc phân bổ rủi ro.
Nhấn mạnh Luật Điện lực có ý nghĩa hết sức quan trọng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tổng hợp đầy đủ ý kiến thảo luận tại tổ và hội trường để cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra nghiên cứu, rà soát thật kỹ trước khi hoàn thiện dự thảo Luật trình Quốc hội xem xét, thông qua.
