Ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Với ngành Công Thương, yêu cầu này không chỉ đặt ra đối với công tác quản lý nhà nước mà còn gắn trực tiếp với quá trình đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Sau gần 2 năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngành Công Thương tỉnh Cà Mau đã có những chuyển biến gì trong thực tiễn? Những kết quả đạt được, điểm nghẽn còn tồn tại và định hướng trong thời gian tới được xác định như thế nào?
Xung quanh vấn đề này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Chí Thiện, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Cà Mau.
Tư duy số thay đổi cách làm của ngành Công Thương Cà Mau
- Thưa ông, sau gần 2 năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, đâu là những chuyển biến rõ nét nhất trong ngành Công Thương Cà Mau, đặc biệt trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số?
Ông Nguyễn Chí Thiện:Sau gần 02 năm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, chuyển biến lớn nhất của ngành Công Thương Cà Mau là sự thay đổi căn bản về tư duy và phương thức tổ chức thực hiện. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn dừng lại ở các nhiệm vụ công nghệ thông tin đơn thuần, mà đã trở thành động lực trực tiếp nâng cao năng suất lao động, hiệu lực quản lý nhà nước và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Chuyển biến này thể hiện rõ trên 04 trục chính, bao gồm:
Trong quản lý nhà nước: Ngành Công Thương đã chuyển mạnh sang xử lý hồ sơ, công việc trên môi trường số; từng bước hình thành Hệ thống cơ sở dữ liệu ngành (về công nghiệp, năng lượng, thương mại - xuất nhập khẩu) kết nối đồng bộ với Cổng dịch vụ công của tỉnh. Việc điều hành, dự báo thị trường và cấp phép hành chính hiện nay được thực hiện dựa trên dữ liệu chuẩn hóa, góp phần rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp.
Trong sản xuất công nghiệp: Các doanh nghiệp trụ cột của tỉnh (đặc biệt là chế biến thủy sản xuất khẩu và cụm khí - điện - đạm) đã chủ động chuyển đổi công nghệ: đầu tư dây chuyền tự động hóa, cấp đông siêu tốc, hệ thống quản trị năng lượng thông minh, số hóa quy trình kiểm soát an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc mã vùng nuôi/mã số cơ sở đóng gói theo tiêu chuẩn quốc tế.
Trong lĩnh vực điện lực: Chuyển đổi số được đẩy mạnh trong quản lý khách hàng và vận hành lưới điện. Ngành điện đã sử dụng 100% công tơ điện tử, trong đó 98,75% công tơ được đo xa; 100% các trạm biến áp 110/22 kV và 220/110 kV vận hành không người trực, được giám sát, điều khiển từ xa qua SCADA. Đồng thời, ứng dụng công nghệ sửa chữa điện nóng, máy bay không người lái và thiết bị giám sát trực tuyến trong kiểm tra, bảo trì lưới điện; chuẩn bị thí điểm quản lý nguồn năng lượng phân tán, DSM/DR (quản lý và điều chỉnh nhu cầu sử dụng điện) và DRMS (hệ thống công nghệ để quản lý việc điều chỉnh nhu cầu điện), hướng tới vận hành hệ thống điện thông minh, hiệu quả.
Trong thương mại - dịch vụ: Hạ tầng thương mại điện tử phát triển nhanh; phương thức kinh doanh truyền thống từng bước kết hợp hiệu quả với các nền tảng số, sàn thương mại điện tử (sàn nội địa và quốc tế), giúp tiêu thụ mạnh mẽ các sản phẩm OCOP, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu của tỉnh.
Doanh nghiệp là trung tâm của đổi mới sáng tạo
- Nghị quyết số 57 đặt doanh nghiệp ở vị trí trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Với đặc thù kinh tế của Cà Mau, ngành Công Thương đã hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh như thế nào? Những lĩnh vực nào đang có chuyển biến rõ nhất?
Ông Nguyễn Chí Thiện:Quán triệt quan điểm "Doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể của đổi mới sáng tạo", Sở Công Thương Cà Mau đã thay đổi phương thức hỗ trợ: Từ hỗ trợ nhỏ lẻ, manh mún sang hỗ trợ theo chuỗi giá trị và năng lực quản trị tổng thể.
Cụ thể, Sở đồng hành, hướng dẫn doanh nghiệp tiếp cận các chính sách ưu đãi của Trung ương và tỉnh về khuyến công, đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng, hỗ trợ chữ ký số, hóa đơn điện tử và xác lập quyền sở hữu trí tuệ.
Sở cũng kết nối doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu tham gia các chương trình xúc tiến thương mại số; hỗ trợ đưa sản phẩm chủ lực, sản phẩm đặc sản, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu lên sàn thương mại điện tử, ứng dụng thanh toán không dùng tiền mặt. Đồng thời, định kỳ tổ chức đối thoại, nắm bắt các rào cản kỹ thuật, điểm nghẽn về hạ tầng công nghệ để phối hợp với các sở, ngành liên quan tháo gỡ.
Những lĩnh vực chuyển biến rõ nét gồm chế biến thủy sản xuất khẩu, năng lượng tái tạo và bán buôn, bán lẻ. Trong chế biến thủy sản xuất khẩu, doanh nghiệp áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng hiện đại (HACCP, ISO, BRC, HALAI,…), phần mềm truy xuất nguồn gốc tôm sinh thái, tôm công nghiệp hình thành chuỗi giá trị sản phẩm.
Trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, các dự án điện gió, điện mặt trời trên địa bàn đang từng bước ứng dụng công nghệ hiện đại trong vận hành và giám sát. Điện gió sử dụng tuabin 3 cánh, kết hợp hệ thống SCADA, dự báo sản lượng theo thời tiết và giám sát turbine theo thời gian thực. Điện mặt trời mái nhà ứng dụng inverter thông minh, giám sát trực tuyến và cảnh báo sự cố, góp phần nâng cao hiệu quả, an toàn vận hành. Trong khảo sát, lập dự án, nhà đầu tư cũng ứng dụng GIS, ảnh viễn thám và các mô hình số hóa để đánh giá địa hình, thủy văn, rủi ro thiên tai và tác động môi trường.
Ở lĩnh vực bán buôn, bán lẻ, các chuỗi cung ứng số hóa, thanh toán bằng mã QR và giao dịch không dùng tiền mặt tại các chợ, trung tâm thương mại tiến tới tiêu dùng xanh, bền vững.
Công nghệ tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng
- Cà Mau có thế mạnh về chế biến thủy sản, năng lượng và các ngành công nghiệp gắn với lợi thế địa phương. Theo ông, việc ứng dụng công nghệ mới đang tác động như thế nào đến năng suất, chất lượng sản phẩm và khả năng mở rộng thị trường của doanh nghiệp? Và đâu là những điểm còn hạn chế?
Ông Nguyễn Chí Thiện:Đối với Cà Mau, ứng dụng công nghệ mới có tác động trực tiếp đến ba vấn đề mà doanh nghiệp quan tâm nhất, đó là năng suất, chất lượng và thị trường.
Về năng suất, việc tự động hóa và số hóa các khâu sản xuất, quản lý nguyên liệu, kiểm soát quy trình và quản trị doanh nghiệp giúp giảm phụ thuộc vào phương thức quản lý thủ công, nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu, năng lượng và lao động. Bên cạnh đó, điện mặt trời mái nhà cũng hỗ trợ các doanh nghiệp, nhất là cơ sở nuôi tôm công nghệ cao, giảm chi phí điện năng và phát thải khí nhà kính.
Về chất lượng, công nghệ giúp kiểm soát tốt hơn các công đoạn sản xuất, tiêu chuẩn hóa quy trình, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hóa khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường, đặc biệt quan trọng đối với ngành chế biến thủy sản, khi sản phẩm Cà Mau muốn mở rộng và giữ vững các thị trường xuất khẩu nhất là các thị trường khó tính, thị trường có rào cản kỹ thuật cao (SPS).
Về thị trường, chuyển đổi số và thương mại điện tử tạo thêm nhiều kênh tiếp cận khách hàng, quảng bá sản phẩm và kết nối với các đối tác trong, ngoài nước. Đối với doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, công nghệ không chỉ giúp sản xuất tốt hơn mà còn giúp tiếp cận thị trường nhanh hơn tạo được thương hiệu bền vững.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có khoảng 90% doanh nghiệp có quy mô siêu nhỏ, nhỏ và vừa nên bộc lộ các khó khăn như nguồn vốn tích lũy cho đầu tư phát triển công nghệ số còn hạn chế; nhân lực công nghệ cao và quản trị số trong doanh nghiệp còn thiếu hụt gay gắt. Cùng đó, mức độ ứng dụng công nghệ còn thiếu đồng bộ, đa số mới dừng lại ở chuyển đổi cục bộ (khâu kế toán, bán hàng, kiểm soát một số công đoạn), chưa tiến tới chuyển đổi số toàn diện mô hình sản xuất - kinh doanh.
Điểm nghẽn lớn nhất là năng lực hấp thụ công nghệ
- Qua gần 2 năm thực hiện Nghị quyết số 57, theo ông, vấn đề hiện nay còn thiếu là công nghệ, vốn, nhân lực hay cơ chế để doanh nghiệp Cà Mau mạnh dạn đổi mới sáng tạo? Đâu là điểm nghẽn cần ưu tiên tháo gỡ?
Ông Nguyễn Chí Thiện:Các yếu tố công nghệ, vốn, nhân lực và cơ chế có mối quan hệ hữu cơ. Tuy nhiên, nếu chọn điểm nghẽn lớn nhất cần ưu tiên tháo gỡ đột phá, Sở Công Thương Cà Mau xác định đó là năng lực hấp thụ công nghệ và khả năng tiếp cận nguồn lực tài chính cho đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Thực tế cho thấy, doanh nghiệp không thiếu quyết tâm, nhưng họ gặp khó khi giải bài toán "chi phí - hiệu quả". Đổi mới công nghệ đòi hỏi vốn lớn, rủi ro cao, trong khi khả năng tiếp cận các quỹ phát triển khoa học công nghệ, vốn vay ưu đãi còn nhiều thủ tục phức tạp.
Từ thực tế đó, các giải pháp mà ngành Công Thương Cà Mau ưu tiên tháo gỡ đó là chuyển mạnh từ tư duy "Hỗ trợ thủ tục" sang "Tạo lập môi trường và cơ chế chia sẻ rủi ro" với doanh nghiệp. Xây dựng cơ chế kết nối 3 nhà: Nhà nước – Nhà khoa học/Tổ chức công nghệ – Doanh nghiệp. Trong đó, Nhà nước hỗ trợ kinh phí tư vấn đánh giá thực trạng công nghệ, đào tạo nhân lực quản trị số và trợ cấp lãi suất/ký quỹ cho các dự án đầu tư công nghệ xanh, tiết kiệm năng lượng, tháo gỡ khó khăn về chi phí đầu tư, nâng tỷ lệ nội địa hóa thiết bị và thu hút đầu tư vào công nghiệp chế tạo, sản xuất thiết bị năng lượng tái tạo.
Khi doanh nghiệp thấy rõ bài toán tối ưu hóa chi phí và hiệu quả lợi nhuận, họ sẽ tự giác và mạnh dạn đầu tư đổi mới.
Xác định 4 lĩnh vực đột phá đến năm 2030
- Giai đoạn từ nay đến năm 2030, ngành Công Thương Cà Mau xác định những lĩnh vực nào cần ưu tiên ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo để tạo động lực tăng trưởng mới? Sở đặt mục tiêu gì trong thời gian tới?
Ông Nguyễn Chí Thiện:Giai đoạn 2026 – 2030, ngành Công Thương Cà Mau đặt mục tiêu chuyển từ tăng trưởng chiều rộng sang tăng trưởng chiều sâu, dựa trên năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng. Ngành tập trung 04 lĩnh vực ưu tiên đột phá là công nghiệp chế biến thủy sản hiện đại, năng lượng sạch, thương mại số và logistics thông minh, và quản trị ngành sựa trên dữ liệu số.
Trong đó, lĩnh vực công nghiệp chế biến thủy sản hiện đại sẽ tập trung đẩy mạnh tự động hóa, công nghệ chế biến sâu, chế biến phụ phẩm thủy sản thành sản phẩm giá trị gia tăng cao (giá trị GTGT tăng bình quân từ 8-10%/năm); 100% doanh nghiệp xuất khẩu hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc số.
Đối với lĩnh vực năng lượng, tiếp tục phát triển mạnh điện gió, điện mặt trời, điện khí LNG và nghiên cứu các nguồn năng lượng mới như hydrogen xanh, ammonia xanh, hướng tới hình thành Trung tâm năng lượng sạch của tỉnh.
Về thương mại số và logistics thông minh: Hoàn thiện hạ tầng dịch vụ logistics thông minh kết nối Cà Mau với vùng Đồng bằng sông Cửu Long; nâng tỷ trọng doanh số thương mại điện tử chiếm trên 15-20% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng của tỉnh.
Đồng thời, hoàn thành 100% cơ sở dữ liệu số hóa toàn ngành Công Thương, tích hợp với hệ thống dùng chung của tỉnh và Bộ Công Thương, phục vụ chỉ đạo điều hành thời gian thực và cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình.
Mục tiêu đến năm 2030, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy ngành Công Thương Cà Mau chuyển từ tăng trưởng dựa nhiều vào khai thác lợi thế sẵn có sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng.
- Xin cảm ơn ông!
Sau gần 2 năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngành Công Thương Cà Mau đã từng bước đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào quản lý, sản xuất và kinh doanh. Trong đó, đẩy mạnh số hóa quản lý, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành; đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, phát triển thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng công nghệ trong sản xuất. Đồng thời, chế biến thủy sản, năng lượng sạch, thương mại số và logistics là những lĩnh vực được xác định là ưu tiên đột phá. Những giải pháp đồng bộ này được kỳ vọng tạo nền tảng để nâng cao năng suất, giá trị gia tăng, sức cạnh tranh và mở ra động lực tăng trưởng mới cho ngành Công Thương Cà Mau.
