“Bệ đỡ” cho các ngành công nghiệp nền tảng
Khi Việt Nam ngày càng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, việc hàng hóa xuất khẩu phải đối mặt với các rào cản pháp lý là hệ quả tất yếu của quá trình giao thoa kinh tế. Số liệu từ Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho thấy, tính đến ngày 30/3/2026, Việt Nam đã phải ứng phó và xử lý tới 306 vụ việc điều tra từ nước ngoài.
Các ngành hàng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là sắt thép, nhựa, gỗ và sợi. Không chỉ dừng lại ở các mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu tỷ USD như tủ gỗ, pin năng lượng mặt trời hay tôm, cá tra... các cuộc điều tra hiện nay đã lan sang cả những nhóm hàng quy mô nhỏ hơn như đệm mút, máy cắt cỏ, hay thậm chí là giấy bọc thuốc lá và mật ong.
Trước áp lực đó, hệ thống Thương vụ Việt Nam và các đơn vị chức năng thuộc Bộ Công Thương đã đóng vai trò là những “trạm gác tiền tiêu”. Việc tăng cường cảnh báo sớm và hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ phản biện đã giúp nhiều ngành hàng thành công trong việc chứng minh không bán phá giá hoặc không nhận trợ cấp. Kết quả là nhiều doanh nghiệp đã tránh được việc bị áp thuế hoặc chỉ chịu mức thuế thấp, giữ vững thị phần tại các thị trường khó tính nhất.
Việt Nam chủ động sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại theo đúng cam kết quốc tế để bảo vệ lợi ích chính đáng của sản xuất nội địa. Ảnh: Minh Nguyệt
Ở chiều ngược lại, Việt Nam cũng đã chủ động sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại theo đúng cam kết quốc tế để bảo vệ lợi ích chính đáng của sản xuất nội địa. Tính đến tháng 1/2026, Cục Phòng vệ thương mại đã khởi xướng điều tra 62 vụ việc và đang áp dụng 37 biện pháp đối với hàng hóa nhập khẩu.
Đối tượng bảo hộ không chỉ giới hạn ở các ngành công nghiệp nặng như luyện kim, hóa chất hay vật liệu xây dựng mà còn mở rộng sang các sản phẩm có mối quan hệ hữu cơ với đời sống của hàng triệu nông dân. Điển hình là các biện pháp áp dụng với sản phẩm đường, bột ngọt hay sorbitol - những ngành hàng trực tiếp gắn liền với sinh kế của người trồng mía, trồng sắn trên cả nước.
Cùng theo dữ liệu từ Cục Phòng vệ thương mại, việc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại trong thời gian qua đã mang lại lợi ích thiết thực cho nền kinh tế Việt Nam.“Phòng vệ thương mại đã bảo vệ và tạo điều kiện cho việc hình thành và phát triển một số ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp xây dựng, công nghiệp tiêu dùng như luyện kim, hóa chất, vật liệu xây dựng, chế biến nông sản”, lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại cho hay.
Không dừng lại, quy mô doanh thu của các doanh nghiệp được bảo vệ bởi các biện pháp phòng vệ thương mại trong các năm qua ước tính đạt 600.000 nghìn tỷ đồng với trên 56.000 lao động trực tiếp và hàng trăm nghìn lao động gián tiếp, đảm bảo an ninh kinh tế, an sinh xã hội tại các tỉnh thành trên cả nước.
Đồng thời, khoản thuế chống bán giá, thuế chống trợ cấp, thuế tự vệ, thuế chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại thu nộp ngân sách hàng năm rất lớn với hơn 2.500 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, nhờ việc áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại hợp lý, phù hợp với cam kết quốc tế, các ngành sản xuất trong nước được bảo vệ trước những hành vi cạnh tranh không bình đẳng của hàng nhập khẩu, từ đó tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước phát triển, tạo thêm việc làm và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Ở góc độ tiêu dùng, các biện pháp phòng vệ thương mại trong dài hạn giúp cho nền kinh tế không bị phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu, đem lại sự ổn định và chống chịu tốt hơn trước các tác động và cú sốc từ bên ngoài.
Ngành gỗ Việt Nam là một ví dụ điển hình về sự phối hợp giữa cơ quan quản lý và hiệp hội để bảo vệ quyền lợi chính đáng. Chia sẻ tới Báo Công Thương, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) đánh giá rất cao sự chủ động của Bộ Công Thương trong việc hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các vụ điều tra phức tạp.
Ông Hoài cho biết, trong vụ việc Bộ Thương mại Hoa Kỳ điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với gỗ dán Việt Nam, sự hướng dẫn kịp thời từ Cục Phòng vệ thương mại cùng các cơ quan liên quan trong khâu chuẩn bị hồ sơ, điều trần và phản biện đã trở thành điểm tựa quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp, bảo vệ quyền lợi chính đáng của ngành gỗ Việt Nam.
Hài hòa sản xuất trong nước và thúc đẩy hội nhập
Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã vạch rõ định hướng phát triển giai đoạn 2026 - 2030, trong đó xác định 12 định hướng. Một trong những nội dung quan trọng được nhắc tới trong các định hướng đó là:“ Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tự chủ sản xuất trong nước với việc tham gia vào mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu”.Lãnh đạo Cục Phòng vệ thương mại, định hướng mới này của Đảng có ý nghĩa hết sức thiết thực trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các ngành sản xuất Việt Nam nói chung.
Để hiện thực hóa Nghị quyết của Đại hội Đảng XIV, Cục Phòng vệ thương mại xác định các nhiệm vụ trọng tâm nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng và đảm bảo hài hòa giữa bảo vệ sản xuất trong nước với thúc đẩy hội nhập và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
Các nhiệm vụ được triển khai trong những tháng còn lại của năm 2026 và giai đoạn tiếp theo đó là liên tục rà soát, đưa ra điều chỉnh (nếu có) và hoàn thiện chức năng quản lý, chính sách phòng vệ để phù hợp với yêu cầu nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng; tăng cường năng lực phân tích và giám sát thương mại nhằm phát hiện sớm rủi ro và bảo vệ lợi ích hợp pháp của ngành sản xuất.
Song song với đó, củng cố cơ chế phối hợp liên ngành và mở rộng hợp tác quốc tế trong trao đổi thông tin điều tra; nâng cao năng lực của cán bộ làm công tác phòng vệ thương mại, thường xuyên hỗ trợ, hướng dẫn doanh nghiệp trong việc ứng phó biện pháp phòng vệ và thích ứng với mô hình tăng trưởng mới.
Liên quan đến nội dung này, trao đổi với Báo Công Thương, ông Nguyễn Minh Khôi - Giám đốc Tư vấn chính sách tại Viện Tony Blair vì sự thay đổi toàn cầu (TBI) cũng nhìn nhận, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cũng đặt lợi ích của doanh nghiệp vào trung tâm của sự bảo vệ trong tiến trình hội nhập.
Cụ thể hơn, theo ông Khôi, Nghị quyết Đại hội đã nâng tầm công tác đối ngoại, xác định đối ngoại, hội nhập quốc tế là "trọng yếu, thường xuyên".
“Quyết sách này phản ánh tâm thế chủ động của Việt Nam, chuyển từ hội nhập thụ động sang kiến tạo, nhằm gia tăng “sức mạnh mềm” và thu hút nguồn lực chất lượng cao phục vụ mục tiêu trở thành nước phát triển vào năm 2045”,ông Nguyễn Minh Khôi nhận định và nhấn mạnh, quan trọng hơn, tư duy này đặt lợi ích của doanh nghiệp vào trung tâm của sự bảo vệ; khi đối ngoại và an ninh được đồng bộ hóa sẽ tạo ra một lá chắn hữu hiệu bảo vệ lợi ích doanh nghiệp Việt Nam, kinh tế Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Năm 2026 được coi là năm thần tốc, đột phá bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam, chính vì vậy, công tác phòng vệ thương mại sẽ tiếp tục là công cụ quan trọng để Việt Nam khẳng định vị thế một quốc gia tự chủ, minh bạch và có trách nhiệm trong chuỗi giá trị toàn cầu. Sự đồng hành của Nhà nước, hiệp hội và doanh nghiệp sẽ là “kiềng ba chân” vững chắc để bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của doanh nghiệp sản xuất trong quá trình hợp tác giao thương.
Tính đến tháng 1/2026, Cục Phòng vệ thương mại đã khởi xướng điều tra 62 vụ việc và đang áp dụng 37 biện pháp đối với hàng hóa nhập khẩu.
