Giá vàng và yêu cầu nâng cao tính minh bạch

Trong bối cảnh giá vàng trong nước liên tục biến động mạnh, có thời điểm chênh lệch lớn so với giá thế giới, cùng với thị trường bất động sản đối mặt khó khăn về thanh khoản, câu chuyện minh bạch dữ liệu, niềm tin thị trường và cơ chế quản lý tiếp tục trở thành vấn đề được nhiều chuyên gia quan tâm.

Tại tọa đàm “Điểm tựa tài sản trong kỷ nguyên mới” diễn ra sáng 8/5 tại Hà Nội, do Tạp chí điện tử Thời Trang Vàng tổ chức, các chuyên gia kinh tế, pháp lý và đại diện doanh nghiệp ngành vàng đã tập trung phân tích những điểm nghẽn của thị trường vàng, bất động sản, dòng tiền đầu tư, đồng thời đưa ra nhiều khuyến nghị liên quan đến xây dựng sàn giao dịch vàng quốc gia, chuẩn hóa dữ liệu và hoàn thiện hành lang pháp lý.

Nhìn nhận về nguyên nhân khiến giá vàng trong nước thường xuyên cao hơn giá vàng thế giới, Tiến sĩ Lê Ngọc Dũng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý Việt Nam cho rằng, nguyên nhân đến từ nhiều yếu tố, trong đó có cơ chế quản lý, nguồn cung và mức độ liên thông với thị trường quốc tế.

Ông phân tích, sau hơn một thập kỷ thực hiện Nghị định 24 năm 2012 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, đến năm 2024, Chính phủ đã ban hành Nghị định 232 nhằm thay thế, điều chỉnh nhiều nội dung quan trọng, góp phần xử lý một số vấn đề như xóa bỏ dần tình trạng độc quyền trong kinh doanh vàng miếng, mở rộng hoạt động xuất nhập khẩu và tạo điều kiện nhập khẩu vàng nguyên liệu cho sản xuất.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Lê Ngọc Dũng, việc giá vàng trong nước luôn cao hơn thế giới còn xuất phát từ thực tế thị trường trong nước chưa liên thông hoàn toàn với thị trường quốc tế.

“Có thể nói, nguyên nhân chênh lệch giá vàng đến từ nhiều yếu tố, nhưng cốt lõi vẫn là sự thiếu minh bạch về thông tin, thiếu liên thông với thị trường quốc tế và nguồn cung chưa được điều tiết hợp lý”, ông Lê Ngọc Dũng nhấn mạnh.

Từ góc độ dòng tiền, ông Nguyễn Quang Huy, chuyên gia kinh tế, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng cho rằng, giai đoạn 2025 - 2026 ghi nhận giá vàng trong nước và thế giới tăng mạnh, trong khi thị trường bất động sản đã trải qua giai đoạn tăng trưởng nóng, giá nhà ở nhiều nơi vượt quá khả năng chi trả của đại đa số người dân. Cùng với đó, lãi suất huy động từ cuối năm 2025 có xu hướng tăng trở lại, khiến thanh khoản bất động sản chịu thêm áp lực, nhất là ở phân khúc cao cấp và hạng sang.

Dù vậy, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng, không nên nhìn nhận đơn giản là dòng tiền đã rút hẳn khỏi bất động sản để chuyển sang vàng. “Tôi cho rằng, dòng tiền chưa rút hẳn khỏi bất động sản mà đang trong quá trình tái cơ cấu danh mục đầu tư”, ông Huy nêu quan điểm.

Theo ông, một phần dòng tiền chuyển sang gửi tiết kiệm, một phần tìm đến chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp khi niềm tin dần phục hồi. Trong bối cảnh cả vàng và bất động sản đều ở vùng giá cao, nhà đầu tư có xu hướng thận trọng hơn, hạn chế đòn bẩy tài chính và ưu tiên trạng thái phòng thủ.

Sàn vàng quốc gia và bài toán niềm tin

Một trong những nội dung được trao đổi nhiều tại tọa đàm là đề xuất xây dựng sàn giao dịch vàng quốc gia. Theo Tiến sĩ Lê Ngọc Dũng, sàn giao dịch vàng không chỉ là thêm một nơi mua bán vàng, mà quan trọng hơn là tạo cơ chế hình thành giá minh bạch, có tính tham chiếu, qua đó góp phần giảm tâm lý hoang mang của người dân trước tình trạng mỗi nơi một giá.

Ông Lê Ngọc Dũng cho rằng: “Nếu có sàn giao dịch vàng quốc gia và được liên thông với thị trường quốc tế thì sẽ tạo ra mức giá tham chiếu minh bạch hơn, ổn định nguồn cung hơn và tạo niềm tin lớn hơn cho thị trường”. Bên cạnh đó, sàn giao dịch vàng có thể góp phần huy động nguồn vàng đang nằm trong dân, đưa vào lưu thông và phục vụ phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng đây là vấn đề cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, đánh giá sàn giao dịch vàng là một thể chế tài chính đặc biệt, có tính hai mặt. Mặt tích cực là tăng minh bạch, tăng tính tổ chức, giảm đầu cơ và củng cố niềm tin thị trường. Nhưng nếu quản lý không tốt, rủi ro có thể rất lớn.

“Vấn đề không nằm ở việc có lập sàn vàng hay không, mà là lập như thế nào, quản lý ra sao và lộ trình thực hiện có đồng bộ hay không”, Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh.

Theo ông, nếu vận hành thiếu kiểm soát, sàn vàng có thể trở thành nơi đầu cơ, lướt sóng, sử dụng đòn bẩy quá mức, thậm chí phát sinh tội phạm tài chính, thao túng giá, tạo cung - cầu ảo. Ngoài ra, nếu phải nhập khẩu vàng để đáp ứng nhu cầu thị trường, áp lực lên tỷ giá và dự trữ ngoại hối quốc gia cũng là vấn đề không thể xem nhẹ.

Ở góc độ pháp lý, Luật sư Hoàng Minh Hiển, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, thị trường tài sản hiện nay đang xuất hiện nhiều mô hình huy động vốn dưới hình thức hợp tác đầu tư, ủy thác đầu tư, góp vốn nội bộ hoặc huy động tài chính cộng đồng trên mạng xã hội. Trong khi đó, cơ chế giám sát và quản lý đối với các mô hình này chưa thực sự đầy đủ.

Theo Luật sư Hoàng Minh Hiển, lỗ hổng lớn hiện nay là quy định pháp luật chưa theo kịp tốc độ phát triển của mô hình tài chính công nghệ và mạng xã hội. “Không ít trường hợp hứa hẹn lợi nhuận lên tới 30 - 40% mỗi năm để thu hút nhà đầu tư. Thực tế đã có nhiều mô hình lấy tiền của người sau trả lãi cho người trước, tiềm ẩn nguy cơ đổ vỡ rất lớn”, ông Hiển cảnh báo.

Từ đó, Luật sư Hoàng Minh Hiển cho rằng, nếu xây dựng sàn giao dịch vàng quốc gia, cần đặc biệt chú ý đến các nhóm vấn đề như kiểm soát nguồn gốc vàng, kiểm soát dòng tiền để phòng ngừa rửa tiền, giám sát giao dịch nhằm phát hiện thao túng giá, bảo vệ nhà đầu tư và có chế tài đủ mạnh đối với hành vi vi phạm. Đặc biệt, các doanh nghiệp tham gia thị trường phải đáp ứng điều kiện về vốn, kiểm toán, công bố thông tin, cơ chế bảo hiểm và năng lực thanh toán.

Dữ liệu, công nghệ và trách nhiệm thị trường

Cùng với hoàn thiện thể chế, nhiều ý kiến tại tọa đàm cho rằng, dữ liệu và công nghệ sẽ là nền tảng quan trọng để quản lý tài sản trong giai đoạn mới. Với thị trường vàng, yêu cầu đặt ra không chỉ là kiểm soát giao dịch, mà còn phải số hóa, định danh sản phẩm, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng; quản lý rõ nguồn gốc, chất lượng, hàm lượng và dòng lưu thông của sản phẩm.

Tiến sĩ Lê Ngọc Dũng lưu ý, khi vận hành sàn vàng, rủi ro công nghệ và an ninh mạng là vấn đề không thể bỏ qua. Theo ông, hệ thống giao dịch nếu không được bảo vệ tốt có thể đối mặt nguy cơ bị can thiệp dữ liệu, đánh cắp hoặc thao túng thông tin. Bên cạnh đó, thông tin trên mạng xã hội cũng có thể tạo biến động bất thường, kích hoạt các lệnh giao dịch tự động, gây rủi ro lớn cho nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy cao.

Ở góc độ nhà đầu tư cá nhân, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng, nếu sàn giao dịch vàng quốc gia được vận hành theo cơ chế minh bạch hơn, hành vi đầu tư của người dân cũng sẽ thay đổi. Khi thị trường có quy định rõ về chủ thể tham gia, tiêu chuẩn nhà đầu tư, công bố thông tin và bảo vệ nhà đầu tư nhỏ lẻ, người dân sẽ có cơ sở để tham gia bài bản hơn, giảm tâm lý mua bán theo đám đông.

Theo ông Huy, nhà đầu tư cá nhân buộc phải tự nâng cao năng lực, biết sử dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo như công cụ hỗ trợ trong thẩm định thông tin kinh tế vĩ mô, phân tích dòng tiền và đánh giá sản phẩm giao dịch. Ông nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong phổ biến kiến thức đầu tư vàng cho người dân, bởi hiện nay nhiều người tham gia thị trường còn khá cảm tính.

Từ diễn biến thị trường thời gian qua có thể thấy, trong bối cảnh thị trường tài sản biến động mạnh, điều cốt lõi không chỉ nằm ở việc lựa chọn kênh đầu tư, mà ở tính minh bạch của thị trường, chất lượng dữ liệu, hiệu lực pháp lý và niềm tin của nhà đầu tư. Khi các yếu tố này được xây dựng đồng bộ, thị trường vàng nói riêng và thị trường tài sản nói chung mới có thể vận hành ổn định, hạn chế đầu cơ, bảo vệ người dân và từng bước biến nguồn lực trong xã hội thành động lực cho phát triển kinh tế.

Tọa đàm cũng đặt ra vấn đề quan trọng về huy động nguồn vàng trong dân. Các chuyên gia cho rằng đây là nguồn lực lớn, nhưng để đưa vào nền kinh tế cần có cơ chế đủ minh bạch, đủ an toàn và đủ tạo niềm tin. Người dân có quyền giữ vàng để bảo toàn giá trị tài sản, do đó việc huy động phải dựa trên nguyên tắc tôn trọng quyền tài sản hợp pháp, không áp đặt và không tạo tâm lý lo ngại.