Xuất khẩu rau quả tăng gần 28%
Theo số liệu thống kê từ Cục Hải quan Việt Nam, tháng 8/2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt 1,372 tỷ USD, tăng 27,6% so với tháng trước. Lũy kế 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt 6,151 tỷ USD, tăng 27,7% so với cùng kỳ năm 2025.
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết, trong 8 tháng năm 2026, Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu rau quả lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch gần 4 tỷ USD. Thị trường Mỹ đạt gần 428 triệu USD.
So với cùng kỳ năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc tăng 39%, trong khi thị trường Mỹ tăng 18%.
Ông Nguyên cho biết, tháng 9/2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả ước đạt 1,1–1,2 tỷ USD. Qua đó, lũy kế 9 tháng đầu năm có thể đạt khoảng 7,2–7,3 tỷ USD, tăng khoảng 18–19% so với cùng kỳ năm 2025.
Tuy nhiên, mức tăng trong tháng 9 có thể giảm nhẹ so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu do sản lượng sầu riêng thu hoạch giảm. Theo ông Nguyên, giá thu mua sầu riêng tại thị trường Trung Quốc năm nay thấp hơn năm trước, trong khi thời tiết mưa gió nhiều khiến trái bị sượng và rụng, ảnh hưởng đến sản lượng hàng đạt chuẩn xuất khẩu.
Dù vậy, với mức tăng trưởng hiện nay, ông Nguyên dự báo kim ngạch xuất khẩu rau quả cả năm có khả năng dao động quanh mốc 10 tỷ USD, tăng khoảng 20% so với năm 2025.
Sầu riêng tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu rau quả Việt Nam. Theo ông Đặng Phúc Nguyên, đây là mặt hàng chủ lực, đóng góp khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành.
Trong 9 tháng đầu năm, xuất khẩu sầu riêng đạt gần 3 tỷ USD. Đây tiếp tục là một trong những mặt hàng có đóng góp lớn vào tăng trưởng chung của ngành rau quả.
Tuy nhiên, bài toán của sầu riêng hiện nay không còn nằm chủ yếu ở việc mở rộng sản lượng, mà chuyển sang nâng cao chất lượng và khả năng đáp ứng các yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
“Nhìn chung, sản lượng sầu riêng hiện nay là nhiều rồi. Bây giờ cần tập trung củng cố chất lượng, nhất là khu vực miền Tây”, ông Nguyên nói.
Theo ông, một trong những vấn đề cần quan tâm là nguy cơ nhiễm cadimi tại một số vùng trồng sầu riêng ở Đồng bằng sông Cửu Long. Trong khi đó, sầu riêng xuất khẩu của Việt Nam hiện tập trung phần lớn ở Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.
Để giải quyết vấn đề này, ông Nguyên cho rằng, ngành nông nghiệp cần điều tra, đánh giá và xây dựng bản đồ vùng trồng sầu riêng tại miền Tây, xác định khu vực có nguy cơ nhiễm và khu vực an toàn, từ đó có giải pháp xử lý phù hợp.
Nếu kiểm soát được vấn đề dư lượng và chất lượng tại các vùng trồng ở Đồng bằng sông Cửu Long, sản lượng sầu riêng đủ điều kiện xuất khẩu của khu vực này có thể tăng, qua đó đóng góp thêm vào kim ngạch xuất khẩu rau quả trong những năm tới.
Mở rộng số lượng mã số vùng trồng sầu riêng
Không chỉ chất lượng, mã số vùng trồng cũng đang là một trong những điểm nghẽn đối với xuất khẩu sầu riêng.
Theo ông Đặng Phúc Nguyên, tại Tây Nguyên, bên cạnh những bất lợi về thời tiết như mưa nhiều hoặc nắng hạn, diện tích được cấp mã số vùng trồng vẫn chưa phủ hết diện tích sản xuất thực tế.
“Chỉ có một số diện tích được cấp, còn phổ biến về mã số vùng trồng ở vùng Tây Nguyên và Đông Nam Bộ còn thiếu nhiều. Chính vì vậy cũng đã ảnh hưởng đến vấn đề xuất khẩu và kim ngạch của ngành rau quả”, ông Nguyên cho biết.
Theo ông, trong năm 2027, Hiệp hội Rau quả Việt Nam đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tăng cường làm việc với phía Trung Quốc để mở rộng số lượng mã số vùng trồng được cấp.
Bởi theo ông Nguyên, khi chưa có mã số vùng trồng, doanh nghiệp không thể đưa sản phẩm vào những thị trường có yêu cầu quản lý chặt chẽ về truy xuất nguồn gốc và vùng nguyên liệu.
Những vấn đề về chất lượng, mã số vùng trồng và vùng nguyên liệu cũng được đặt ra tại tọa đàm “Liên kết để bền vững, hợp tác để vươn xa” do Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu Trái cây Chánh Thu phối hợp với các đơn vị trong hệ sinh thái liên kết sầu riêng tổ chức mới đây.
Tọa đàm tập trung đánh giá thực trạng sản xuất, thu mua và chất lượng sầu riêng giai đoạn 2023–2026; đồng thời trao đổi về những điểm nghẽn trong vùng nguyên liệu, giải pháp nâng cao chất lượng, tăng cường truy xuất nguồn gốc và thúc đẩy liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.
Theo báo cáo của Chánh Thu Group, ngành sầu riêng Việt Nam đang tăng trưởng nhanh về sản lượng, diện tích và thị trường xuất khẩu. Việt Nam đã vượt Thái Lan về sản lượng sầu riêng từ năm 2024.
Năm 2025, lượng sầu riêng tươi Việt Nam xuất khẩu vào Trung Quốc lần đầu vượt Thái Lan, đạt 941.004 tấn, so với 920.749 tấn của Thái Lan.
Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng nhanh cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và tính ổn định của vùng nguyên liệu.
Báo cáo của Chánh Thu cho biết, sản lượng thu mua của tập đoàn dự kiến tăng từ 18.000 tấn năm 2024 lên 40.000 tấn năm 2026. Trong khi đó, giá bình quân hàng loại A giảm từ 90.000 đồng/kg xuống mức dự kiến 70.000 đồng/kg.
Diễn biến này cho thấy việc gia tăng sản lượng chưa đồng nghĩa với việc gia tăng hiệu quả của toàn chuỗi. Tỷ lệ hàng đạt chuẩn, chất lượng thực tế và khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường nhập khẩu mới là những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh lâu dài của ngành sầu riêng.
Chuyển từ phát triển chiều rộng sang chiều sâu
Chất lượng sầu riêng chịu tác động từ nhiều yếu tố trong quá trình sản xuất, trong đó có tình trạng khai thác cây quá mức, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật chưa phù hợp, vật tư nông nghiệp kém chất lượng và thiếu quy trình canh tác thống nhất.
Ở khâu thu mua, báo cáo của Chánh Thu chỉ ra 3 điểm nghẽn chính gồm thói quen mua bán theo cách gom chung, tỷ trọng vùng trồng có mã số còn thấp so với nhu cầu và chất lượng hàng hóa chưa theo kịp yêu cầu ngày càng cao của thị trường nhập khẩu.
Đây cũng là những vấn đề cho thấy ngành sầu riêng đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển: từ mở rộng diện tích và sản lượng sang kiểm soát chất lượng, tổ chức lại vùng nguyên liệu và nâng cao khả năng truy xuất.
Chánh Thu Group cho rằng, cần chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu, đồng thời thay đổi từ tư duy sản xuất tuyến tính sang tư duy hệ sinh thái, trong đó doanh nghiệp, nông dân, hợp tác xã và Nhà nước cùng tham gia vào quá trình nâng cao chất lượng, tổ chức sản xuất và xây dựng vùng nguyên liệu ổn định.
Tại tọa đàm trên, ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, chia sẻ về chủ đề “Liên kết để bền vững – Hợp tác để vươn xa”. Nội dung trao đổi tập trung vào vai trò của liên kết và hợp tác trong phát triển ngành sầu riêng, từ tổ chức sản xuất, nâng cao chất lượng, xây dựng vùng nguyên liệu đến kết nối thị trường.
Theo hướng này, mối liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý không chỉ dừng ở khâu tiêu thụ sản phẩm, mà cần được mở rộng sang tổ chức sản xuất, cung ứng vật tư, dịch vụ kỹ thuật, xây dựng quy trình canh tác và kiểm soát chất lượng.
Trong bối cảnh thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các yêu cầu về an toàn, chất lượng và truy xuất nguồn gốc, việc xây dựng vùng nguyên liệu ổn định trở thành yếu tố quan trọng đối với khả năng duy trì tăng trưởng của ngành sầu riêng.
Với ngành rau quả nói chung, triển vọng đạt khoảng 10 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu trong năm nay cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn lớn. Tuy nhiên, để duy trì tốc độ tăng trưởng trong những năm tới, bài toán đặt ra không chỉ là xuất khẩu nhiều hơn mà còn phải nâng tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn, mở rộng mã số vùng trồng, kiểm soát chất lượng và hình thành các chuỗi liên kết ổn định từ vùng nguyên liệu đến thị trường.