Dư địa hợp tác còn lớn
Ngày 2/10/2026, tại Cape Town, Cộng hòa Nam Phi, Diễn đàn về triển vọng hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư giữa Việt Nam và Nam Phi diễn ra với sự tham dự của lãnh đạo Quốc hội Việt Nam, đại diện Bộ Công Thương, Đại sứ quán Việt Nam tại Nam Phi, Cơ quan Xúc tiến Du lịch, Thương mại và Đầu tư bang Western Cape (WESGRO), cùng các cơ quan chức năng và cộng đồng doanh nghiệp hai nước.
Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, quan hệ Việt Nam - Nam Phi đã phát triển thực chất, hiệu quả trong hơn 30 năm. Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược vào tháng 11/2025 mở ra khuôn khổ hợp tác mới, trong đó kinh tế, thương mại và đầu tư là một trong những trụ cột quan trọng.
Quy mô thương mại song phương đang có những bước tăng đáng chú ý. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 đạt khoảng 1,3 tỷ USD; 7 tháng đầu năm 2026 đạt trên 1,7 tỷ USD, tăng 45% so với cùng kỳ năm trước. Nam Phi hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai và thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam tại châu Phi.
Tuy nhiên, kết quả này được đánh giá vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của hai nền kinh tế.
Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, Nam Phi có thế mạnh về tài nguyên, công nghiệp, dịch vụ, tài chính và vị trí cửa ngõ vào thị trường châu Phi. Trong khi đó, Việt Nam có thế mạnh về sản xuất, chế biến - chế tạo, nông nghiệp, công nghệ, điện tử, viễn thông và thương mại quốc tế. Đây là những lợi thế có tính bổ trợ, tạo dư địa để hai bên mở rộng hợp tác trong công nghiệp chế biến, chế tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh, năng lượng tái tạo, khai thác và chế biến khoáng sản, nông nghiệp công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ.
Từ phía Nam Phi, ông JP van der Merwe, Phó Tổng Giám đốc phụ trách đầu tư của WESGRO, cho biết Nam Phi có nền kinh tế công nghiệp hóa và đa dạng nhất châu Phi, quy mô 363 tỷ USD, thị trường 63 triệu dân, đồng thời có tiếp cận ưu đãi tới các thị trường châu Phi thông qua Khu vực Thương mại Tự do Lục địa châu Phi (AfCFTA).
Riêng bang Western Cape được WESGRO đánh giá có tiềm năng hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam trong năng lượng tái tạo, hydro xanh, xe điện, sản xuất pin, nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông sản, logistics và dịch vụ công nghệ thông tin.
Từ xúc tiến thương mại đến những dòng hợp tác cụ thể
Ở góc độ xúc tiến thương mại, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương, cho biết trong 5 năm gần đây, mức độ hội nhập của kinh tế Việt Nam vào thương mại và đầu tư quốc tế ngày càng sâu rộng. Quy mô thương mại hàng hóa tăng từ khoảng 668,5 tỷ USD năm 2021 lên khoảng 930 tỷ USD năm 2025; vốn FDI đăng ký năm 2025 đạt khoảng 38,42 tỷ USD và vốn thực hiện đạt 27,62 tỷ USD.
Theo ông Vũ Bá Phú, những kết quả này tạo cơ sở để Việt Nam và Nam Phi nghiên cứu các mô hình hợp tác bổ trợ, từ cung ứng nguyên liệu và sản phẩm đầu vào, hợp tác chế biến sâu, phát triển công nghiệp hỗ trợ đến mở rộng thị trường cho những sản phẩm có thế mạnh của mỗi nước.
Cục Xúc tiến thương mại cũng sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp hai nước tìm hiểu thị trường, tìm kiếm đối tác và triển khai các cơ hội hợp tác cụ thể. Các chương trình như Vietnam Expo, Vietnam Foodexpo, VIATT, Hội chợ Quốc tế Toàn cầu Việt Nam cùng các chương trình giao thương, kết nối doanh nghiệp được giới thiệu như những kênh để doanh nghiệp Nam Phi tiếp cận sâu hơn thị trường Việt Nam.
Một lĩnh vực khác được dành sự quan tâm tại Diễn đàn là năng lượng, trong đó có thương mại than. Ông Trịnh Đức Duy, Phó Cục trưởng Cục Năng lượng - Dầu khí, Bộ Công Thương, cho biết Việt Nam đánh giá cao vai trò của hợp tác quốc tế trong bảo đảm an ninh năng lượng, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và thực hiện chuyển dịch năng lượng.
Theo nội dung trao đổi tại Diễn đàn, nhu cầu nhập khẩu than của Việt Nam trong giai đoạn tới vẫn ở mức đáng kể, trong khi Nam Phi có thế mạnh về khai thác, xuất khẩu than và hệ thống hạ tầng phục vụ xuất khẩu quy mô lớn. Hai bên có thể nghiên cứu mở rộng hợp tác theo hướng đa dạng hóa nguồn cung, kết nối doanh nghiệp, trao đổi thông tin thị trường và từng bước nghiên cứu khả năng hợp tác đầu tư.
Điểm đáng chú ý của Diễn đàn là các trao đổi không chỉ dừng ở cấp chính sách mà còn hướng tới nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Phiên hỏi - đáp tạo điều kiện để doanh nghiệp hai nước tìm kiếm đối tác, nhà cung cấp, khách hàng và nghiên cứu cơ hội đầu tư.
Việc nâng cấp quan hệ Việt Nam - Nam Phi lên Đối tác Chiến lược tạo thêm nền tảng để hai nước mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực. Với kinh tế, thương mại và đầu tư là những trụ cột quan trọng, yêu cầu tiếp theo là chuyển những lợi thế bổ trợ và tiềm năng thị trường thành các kết nối doanh nghiệp, dự án và dòng hợp tác cụ thể.
