Địa đạo thép làm nên huyền thoại của thế kỷ XX
Cách trung tâm TP.HCM khoảng 70km về phía Tây Bắc, địa đạo Củ Chi từ lâu đã trở thành một trong những điểm đến đặc biệt nhất của Việt Nam. Nơi đây không gây ấn tượng bởi những công trình đồ sộ trên mặt đất mà bởi cả một “thành phố ngầm” được xây dựng dưới lòng đất bằng những công cụ hết sức thô sơ.
Toàn bộ hệ thống địa đạo có tổng chiều dài khoảng 250km, được chia thành nhiều tầng sâu khác nhau. Tầng trên cùng cách mặt đất khoảng 3m, tầng giữa sâu khoảng 6m và tầng thấp nhất có nơi xuống tới 12m. Bên trong không chỉ là những đường hầm di chuyển mà còn có đầy đủ khu vực sinh hoạt, kho chứa vũ khí, trạm quân y, phòng họp, bếp ăn và nơi trú ẩn cho người dân.
Ít ai biết rằng những đoạn địa đạo đầu tiên xuất hiện từ năm 1948 tại các xã Tân Phú Trung và Phước Vĩnh An. Ban đầu chỉ là những hầm bí mật dùng để cất giấu tài liệu, vũ khí và bảo vệ cán bộ hoạt động cách mạng. Trải qua nhiều năm chiến đấu, hệ thống này không ngừng được mở rộng và kết nối thành mạng lưới liên hoàn xuyên suốt nhiều xã của vùng đất Củ Chi.
Chỉ với cuốc, xẻng và những chiếc ki xúc đất bằng tre, quân và dân Củ Chi đã tạo nên một công trình khiến nhiều chuyên gia quân sự trên thế giới phải kinh ngạc. Khối lượng đất đào lên được bí mật vận chuyển, đổ xuống hố bom, hòa vào ruộng đồng hoặc ngụy trang dưới dạng các ụ mối để tránh sự phát hiện của đối phương.
Thành phố ngầm khiến quân đội Mỹ nhiều lần bất lực
Điểm đặc biệt của địa đạo Củ Chi nằm ở cấu trúc vô cùng phức tạp. Từ các đường hầm chính tỏa ra hàng trăm nhánh nhỏ nối liền với nhau như mạng nhện dưới lòng đất. Nhiều nhánh còn dẫn ra sông Sài Gòn để tạo đường rút lui trong trường hợp khẩn cấp.
Dọc hệ thống địa đạo là vô số cửa bí mật được ngụy trang tinh vi. Các lỗ thông hơi được thiết kế khéo léo khiến đối phương rất khó phát hiện. Những khu vực trọng yếu còn được bảo vệ bằng hầm chông, hố đinh, bãi mìn và nhiều loại bẫy khác.
Trong suốt thời gian chiến tranh, quân đội Mỹ đã triển khai hàng loạt biện pháp nhằm phá hủy hệ thống địa đạo này. Họ từng bơm nước vào đường hầm, sử dụng các đội quân “chuột cống” chuyên chui xuống lòng đất, huy động hàng nghìn chó Berger đánh hơi, dùng xe cơ giới cỡ lớn san phẳng mặt đất và thậm chí gieo loại cỏ đặc biệt nhằm làm lộ vị trí căn cứ.
Tuy nhiên, hầu hết các chiến thuật đó đều không đạt được mục tiêu. Địa đạo quá sâu, quá dài và có cấu trúc ngoắt ngoéo khiến việc phá hủy gần như bất khả thi. Nhiều chiến dịch quy mô lớn của Mỹ như Crimp hay Cedar Falls đều phải kết thúc với những tổn thất nặng nề.
Không chỉ đóng vai trò phòng thủ, địa đạo còn là nơi xuất phát của nhiều trận đánh bất ngờ. Từ lòng đất, các chiến sĩ có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau để tấn công đối phương rồi nhanh chóng rút lui an toàn. Chính điều này đã biến Củ Chi trở thành một trong những chiến trường khiến quân đội Mỹ gặp nhiều khó khăn nhất trong cuộc chiến tại Việt Nam.
Di sản lịch sử đặc biệt thu hút du khách quốc tế
Ngày nay, địa đạo Củ Chi không chỉ là chứng nhân lịch sử mà còn là điểm du lịch nổi tiếng thu hút hàng triệu lượt khách trong và ngoài nước mỗi năm.
Khi tham quan, du khách có thể trực tiếp trải nghiệm các đoạn hầm được phục dựng với kích thước gần giống nguyên bản, khám phá bếp Hoàng Cầm, hầm chỉ huy, trạm quân y hay các khu vực sinh hoạt dưới lòng đất. Những trải nghiệm này giúp người xem phần nào hình dung được cuộc sống và điều kiện chiến đấu vô cùng gian khổ của quân dân Củ Chi trong thời chiến.
Bên cạnh giá trị du lịch, địa đạo Củ Chi còn là biểu tượng của tinh thần bất khuất và ý chí vượt khó của người Việt Nam. Công trình này được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia từ năm 1979, tiếp tục được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2015.
Giữa thời đại hiện đại với những công trình công nghệ cao, địa đạo Củ Chi vẫn khiến nhiều người thán phục bởi nó được tạo nên hoàn toàn bằng sức người, ý chí và khát vọng bảo vệ quê hương. Đó không chỉ là một hệ thống đường hầm dài hàng trăm kilomet mà còn là một huyền thoại sống động của lịch sử Việt Nam trong thế kỷ XX.
