Ba tầng ưu đãi, một logic chọn lọc
Theo Quyết định số 2301/QĐ-UBND, Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh ban hành danh mục dự án thu hút đầu tư giai đoạn 2026 - 2030, trong đó công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, công nghiệp bán dẫn được xếp vào nhóm ưu tiên hàng đầu. Nhưng phía sau danh mục ưu tiên ấy là một hệ thống ưu đãi được thiết kế theo tầng, không dành đồng đều cho mọi nhà đầu tư.
Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh, nơi tập trung phần lớn dự án được hưởng mức ưu đãi thuế cao nhất theo chính sách hiện hành.
Mức ưu đãi cao nhất, thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 25 năm, miễn toàn bộ tiền thuê đất, chỉ dành cho dự án trong Khu Công nghệ cao thuộc nhóm trung tâm R&D công nghệ cao, doanh nghiệp công nghệ chiến lược hoặc doanh nghiệp công nghệ cao nhóm 1. Nhà đầu tư chiến lược còn được miễn thuế 6 năm đầu, giảm 50% trong 13 năm tiếp theo.
Ở Khu Công nghệ số tập trung và với ngành bán dẫn nói chung, khung ưu đãi thấp hơn một bậc: 10% trong 15 năm, miễn 4 năm đầu, giảm 50% trong 9 năm kế tiếp. Riêng dự án có vốn đầu tư trên 6.000 tỷ đồng, như nhà máy sản xuất chip hay trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo mới được kéo dài thêm thời gian áp dụng thuế suất ưu đãi. Ngưỡng vốn này không phải con số ngẫu nhiên. Nó loại ngay từ đầu những dự án lắp ráp quy mô nhỏ, chỉ giữ lại nhà đầu tư đủ tiềm lực triển khai công đoạn giá trị gia tăng cao như thiết kế, đóng gói, kiểm thử.
Cách phân tầng này phù hợp với điều ông Bùi Minh Trí, Trưởng ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA) chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương: Thành phố đang thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW bằng cách chuyển từ thu hút số lượng sang chất lượng, ưu tiên dòng vốn FDI có hàm lượng khoa học, công nghệ cao như vi mạch bán dẫn, năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học.
Những nghiên cứu về chất bán dẫn cho vật liệu thông minh đang góp phần định hình tương lai công nghệ cao của TP. Hồ Chí Minh.
Theo ông Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh, năm 2026 đơn vị đặt mục tiêu thu hút khoảng 1,6 tỷ USD vốn đầu tư công nghệ cao. Chỉ trong sáu tháng đầu năm, Khu Công nghệ cao đã cấp giấy chứng nhận đầu tư cho 4 dự án chiến lược với tổng vốn hơn 1,23 tỷ USD, đạt gần 90% kế hoạch cả năm. Điều đáng chú ý nằm ở cơ cấu dòng vốn: khoảng 640 triệu USD trong số đó đến từ 2 dự án vốn nội địa, còn lại gần 590 triệu USD thuộc về 2 dự án vốn đầu tư nước ngoài. Vốn trong nước, chứ không chỉ vốn ngoại, đang tận dụng được tầng ưu đãi cao nhất.
Khi chính sách bắt đầu nhìn vào bên trong
Nếu tầng ưu đãi trên nhắm vào việc kéo vốn ngoại, một lớp chính sách khác là giữ giá trị lại trong nước. Đầu tháng 7 vừa qua, TP. Hồ Chí Minh công bố dự thảo chương trình hỗ trợ tới 15 tỷ đồng cho mỗi dự án thiết kế chip bán dẫn, gồm bốn nhóm nội dung: đào tạo nhân lực, nghiên cứu phát triển, sản xuất thử nghiệm và đầu tư máy móc thiết bị.
Điều kiện đi kèm rất rõ ràng. Chương trình chỉ áp dụng cho doanh nghiệp thành lập theo pháp luật Việt Nam, có trụ sở và nộp thuế tại thành phố. Doanh nghiệp FDI và các tập đoàn đa quốc gia không thuộc diện thụ hưởng. Điểm đáng chú ý hơn nằm ở quyền sở hữu trí tuệ, khi thành phố dự kiến giao toàn bộ quyền đăng ký và sở hữu kết quả nghiên cứu cho doanh nghiệp, không điều tiết lợi nhuận phát sinh từ việc khai thác sau này. Đây là cách tiếp cận khác hẳn các gói hỗ trợ ngân sách truyền thống, cho thấy thành phố đang đặt kỳ vọng vào việc hình thành một lớp doanh nghiệp thiết kế chip nội địa, thay vì chỉ mở rộng năng lực gia công cho khối FDI.
Nhà máy Electronic Tripod Việt Nam tại Khu công nghiệp Châu Đức, dự án FDI quy mô 250 triệu USD đang vận hành theo mô hình tự động hóa cao.
Ở phía nhà đầu tư nước ngoài, tín hiệu này không hoàn toàn được đón nhận dễ dàng. Ông Lữ Chính Minh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Electronic Tripod Việt Nam, đơn vị vừa rót 250 triệu USD vào Khu công nghiệp Châu Đức, thừa nhận chính sách miễn giảm thuế của Việt Nam cho hoạt động R&D là rất lớn so với việc đặt trung tâm nghiên cứu ở nước ngoài. Nhưng Tổng Giám đốc Công ty TNHH Electronic Tripod Việt Nam cũng đề nghị chính sách cần minh bạch hơn về lộ trình đào tạo nhân lực địa phương, để doanh nghiệp tính toán được mức độ phản hồi sau khi đã đổ một lượng vốn lớn vào thị trường.
Khoảng cách giữa hai tầng chính sách, một hướng ra ngoài để kéo vốn, một hướng vào trong để giữ giá trị, phản ánh đúng tinh thần chuyển đổi mà Nghị quyết 10-NQ/TW đặt ra: không còn ưu đãi đại trà, mà ưu đãi có điều kiện, gắn với kết quả cụ thể.
Từ ngày 1/7/2026, TP. Hồ Chí Minh chính thức miễn 100% phí sử dụng công trình kết cấu hạ tầng, công trình dịch vụ và tiện ích công cộng tại khu vực cửa khẩu cảng biển trong thời hạn 3 năm, kéo dài đến hết tháng 6/2029, theo Nghị quyết số 12/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân Thành phố. Chính sách áp dụng chung cho hàng chục nghìn doanh nghiệp xuất nhập khẩu trên địa bàn, trong đó có nhiều doanh nghiệp điện, điện tử. Đây là một lớp ưu đãi phi thuế khác đang song song vận hành cùng các gói ưu đãi thuế và đất đai dành riêng cho ngành công nghệ cao, trong bối cảnh thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số cho năm 2026.
