Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong giai đoạn 2025 - 2030, Việt Nam cần một lượng vốn đầu tư rất lớn, trong khi dư địa của tín dụng ngân hàng ngày càng thu hẹp. Theo đó, phát triển thị trường vốn được xem là giải pháp trọng tâm nhằm đa dạng hóa nguồn lực cho nền kinh tế. Trao đổi với Phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, thành viên Ban Điều hành, Công ty Cổ phần Chứng khoán An Bình, đã chia sẻ những đánh giá về triển vọng IPO, sự thay đổi của nhà đầu tư cá nhân cũng như các động lực thúc đẩy thị trường vốn trong thời gian tới.
Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, thành viên Ban Điều hành, Công ty Cổ phần Chứng khoán An Bình. Ảnh: Phương Hà
Thị trường vốn sẽ là trụ cột huy động nguồn lực cho tăng trưởng
- Thưa ông, trong bối cảnh hoạt động huy động vốn qua phát hành trái phiếu và cổ phiếu đều có dấu hiệu chững lại, ông đánh giá như thế nào về tác động của thanh khoản thị trường đối với làn sóng doanh nghiệp chuẩn bị IPO trong thời gian tới? Liệu yếu tố này có làm hạn chế khả năng IPO thành công của doanh nghiệp?
Ông Nguyễn Thế Minh:Thành công của một đợt IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) phụ thuộc chủ yếu vào việc dòng tiền trên thị trường có sôi động hay không và thị trường chứng khoán có đủ sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư hay không.
Từ đầu năm đến nay, mặc dù VN-Index nhìn bề ngoài không giảm nhiều, nhưng thực tế có tới khoảng 70% số lượng cổ phiếu đang giảm giá so với đầu năm. Điều này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến kết quả của các đợt phát hành IPO.
Đối với nhà đầu tư cá nhân, khi không nhìn thấy cơ hội sinh lời trong ngắn hạn, mức độ tham gia vào các đợt IPO sẽ khá thấp. Trong khi đó, các nhà đầu tư tổ chức, đặc biệt là các quỹ đầu tư, có xu hướng tái cơ cấu danh mục, gia tăng tỷ trọng tiền mặt để chuẩn bị nguồn lực tham gia các đợt IPO.
Quá trình tái cơ cấu này cũng khiến thanh khoản trên thị trường chứng khoán suy giảm, từ đó tạo thêm áp lực lên diễn biến của chỉ số thị trường.
- Gần đây, hàng loạt chính sách mới được ban hành nhằm tạo động lực cho nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Theo ông, đâu sẽ là những kênh huy động vốn đóng vai trò chủ lực để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045?
Ông Nguyễn Thế Minh:Việt Nam đặt mục tiêu nâng tổng vốn đầu tư toàn xã hội từ khoảng 32% lên 40% GDP. Để đạt được mục tiêu này, việc huy động vốn sẽ cần dựa trên nhiều kênh khác nhau.
Hiện nay, tín dụng ngân hàng vẫn là kênh huy động vốn chủ yếu với quy mô dư nợ tương đương khoảng 140 - 150% GDP. Tuy nhiên, dư địa mở rộng của kênh tín dụng ngân hàng không còn nhiều. Vì vậy, trọng tâm trong thời gian tới sẽ phải chuyển mạnh sang thị trường vốn, bao gồm thị trường cổ phiếu và trái phiếu.
Các chính sách sắp tới cũng sẽ tập trung nhiều hơn vào việc phát triển những kênh huy động vốn này. Thời gian qua, chúng ta đã ban hành nhiều định hướng phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, trong đó bổ sung hàng loạt sản phẩm mới nhằm tăng sức hấp dẫn và kích thích thị trường.
Bên cạnh đó, việc thị trường chứng khoán Việt Nam dự kiến được nâng hạng trong thời gian tới sẽ góp phần thu hút thêm dòng vốn đầu tư từ khối ngoại, qua đó tạo thêm nguồn lực cho thị trường vốn và phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.
- Hiện nay, khoảng 80 - 90% giá trị giao dịch trên thị trường chứng khoán vẫn đến từ nhà đầu tư cá nhân. Sau nhiều năm tham gia thị trường và trải qua các chu kỳ biến động, theo ông, tư duy đầu tư của nhóm nhà đầu tư này đã có những thay đổi như thế nào? Họ đã trưởng thành hơn ra sao để thích ứng với diễn biến của thị trường?
Ông Nguyễn Thế Minh:Nhà đầu tư cá nhân hiện vẫn chiếm tỷ trọng giao dịch lớn nhất trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Mặc dù tỷ trọng này đang có xu hướng giảm dần trong dài hạn, hiện nay nhóm nhà đầu tư cá nhân vẫn đóng góp khoảng 80 - 90% thanh khoản giao dịch của toàn thị trường.
Theo quan sát của tôi, hành vi đầu tư của nhà đầu tư cá nhân đang có sự chuyển dịch theo hướng tích cực. Họ ngày càng ưu tiên các chiến lược đầu tư dài hạn, dựa trên những yếu tố cơ bản của doanh nghiệp như kết quả kinh doanh, dự phóng tăng trưởng và định giá doanh nghiệp, thay vì chỉ chạy theo các câu chuyện về dòng tiền ngắn hạn hoặc các hoạt động đầu cơ theo nhóm như giai đoạn cách đây khoảng 10 - 15 năm.
Đây là một tín hiệu rất tích cực, đồng thời phù hợp với xu hướng phát triển chung của các thị trường chứng khoán phát triển trên thế giới.
Bên cạnh đó, theo tôi, trong thời gian tới, Việt Nam sẽ đẩy mạnh quá trình cổ phần hóa, IPO và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước. Đây đều là những doanh nghiệp có nền tảng hoạt động rất tốt, giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam.
Chính vì vậy, các doanh nghiệp này sẽ thu hút sự quan tâm rất lớn từ nhà đầu tư nước ngoài cũng như các nhà đầu tư tổ chức khi tham gia các thương vụ IPO. Đây sẽ là những hàng hóa có chất lượng cao nhất bổ sung cho thị trường chứng khoán trong các quý tới.
- Bên cạnh việc mở rộng dư địa và nâng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán, theo ông, những nhóm ngành nào sẽ có sức hấp dẫn lớn nhất đối với dòng vốn ngoại trong thời gian tới?
Ông Nguyễn Thế Minh:Thực tế, trong khoảng 2 - 3 năm trở lại đây, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam đang có xu hướng giảm dần và hiện ở mức thấp kỷ lục.
Trong giai đoạn tới, khi dòng vốn ngoại quay trở lại thị trường Việt Nam, theo tôi, các nhà đầu tư sẽ tập trung nhiều vào những ngành có xu hướng tăng trưởng phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới, như AI và công nghệ.
Bên cạnh đó, Việt Nam cũng có những lợi thế riêng với các ngành được hưởng lợi trực tiếp từ đầu tư công như hạ tầng, cảng biển và logistics. Đây sẽ là những nhóm ngành có khả năng thu hút mạnh dòng vốn đầu tư nước ngoài trong thời gian tới.
Nâng chất lượng thị trường để hút dòng vốn dài hạn
- Nhiều chuyên gia nhận định thị trường quỹ đầu tư trong nước còn rất nhiều dư địa phát triển. Theo ông, xu hướng phát triển của các quỹ đầu tư trong thời gian tới sẽ diễn biến như thế nào và triển vọng cụ thể ra sao?
Ông Nguyễn Thế Minh:Xu hướng phát triển của các quỹ đầu tư tại Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng qua từng năm. Tuy nhiên, nếu so với các quốc gia phát triển, quy mô và tỷ trọng của các quỹ đầu tư tại Việt Nam vẫn còn ở mức khá thấp.
Trong nhiều thập kỷ qua, xu hướng dịch chuyển dòng tiền từ tiền gửi và các kênh đầu tư trực tiếp của cá nhân sang các kênh đầu tư chuyên nghiệp như cổ phiếu và trái phiếu diễn ra rất mạnh mẽ. Song hành với quá trình đó là sự phát triển của các quỹ đầu tư.
Trong khoảng 5 năm tới, thị trường được kỳ vọng sẽ xuất hiện thêm nhiều sản phẩm mới như chứng chỉ quỹ, quỹ ETF và các sản phẩm đầu tư khác. Đồng thời, lĩnh vực quản lý tài sản và quản lý gia sản cũng được dự báo sẽ duy trì tốc độ tăng trưởng ở mức hai con số trong giai đoạn tới.
Đây sẽ là xu hướng phù hợp để nhà đầu tư cân nhắc sử dụng các dịch vụ quản lý tài sản và đầu tư chuyên nghiệp do các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ cung cấp.
- Ông đánh giá như thế nào về triển vọng phục hồi của thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong 6 tháng cuối năm? Kênh huy động vốn này sẽ đóng vai trò ra sao đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số?
Ông Nguyễn Thế Minh:Sau các vụ việc liên quan đến một số doanh nghiệp vào năm 2022, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang từng bước phục hồi. Thực tế, trong năm 2023, quy mô phát hành trái phiếu doanh nghiệp đã tăng khoảng 34%.
Mặc dù vậy, nhiều nhà đầu tư vẫn còn khá thận trọng với kênh trái phiếu, đặc biệt là hoạt động phân phối trái phiếu doanh nghiệp cho nhà đầu tư cá nhân.
Tuy nhiên, đây là xu hướng tất yếu và sẽ trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế, chia sẻ gánh nặng với kênh tín dụng ngân hàng.
Các chính sách và hành lang pháp lý hiện nay cũng đang được hoàn thiện theo hướng minh bạch hơn, giúp thị trường phát triển lành mạnh, đồng thời củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Tôi tin rằng hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong thời gian tới sẽ từng bước phục hồi và trở thành một trong những kênh huy động vốn chủ chốt của nền kinh tế.
Hiện nay, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới chiếm chưa đến 10% GDP. Trong khi đó, quy mô tín dụng ngân hàng đã lên tới khoảng 150% GDP. Vì vậy, trong thời gian tới, mục tiêu đặt ra là từng bước thu hẹp khoảng cách giữa hai kênh huy động vốn này, qua đó xây dựng một cơ cấu thị trường vốn cân bằng và bền vững hơn.
Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số giai đoạn 2025 - 2030, việc phát triển đồng bộ thị trường cổ phiếu, trái phiếu, các quỹ đầu tư và dịch vụ quản lý tài sản sẽ góp phần đa dạng hóa nguồn vốn, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước các biến động bên ngoài.
