Thể chế phải đi trước
Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được Bộ Chính trị ban hành ngày 22/12/2024, hơn một năm trước khi diễn ra Đại hội XIV của Đảng, thể hiện bước đi chủ động, tầm nhìn chiến lược và dự báo đúng yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển đất nước trong giai đoạn mới; đồng thời thống nhất với định hướng của Đại hội XIV về xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số làm động lực chính.
Để tạo động lực cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Nghị quyết 57-NQ/TW đã nêu rõ: Thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là những nội dung trọng tâm, cốt lõi, trong đó thể chế là điều kiện tiên quyết, cần hoàn thiện và đi trước một bước. Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật bảo đảm yêu cầu quản lý và khuyến khích đổi mới sáng tạo, loại bỏ tư duy "không quản được thì cấm".
Đồng thời, Nghị quyết yêu cầu: Khẩn trương, quyết liệt hoàn thiện thể chế; xoá bỏ mọi tư tưởng, quan niệm, rào cản đang cản trở sự phát triển; đưa thể chế thành một lợi thế cạnh tranh trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo đó, Nghị quyết nhấn mạnh việc khẩn trương sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện đồng bộ các quy định pháp luật về khoa học, công nghệ, đầu tư, đầu tư công, mua sắm công, ngân sách nhà nước, tài sản công, sở hữu trí tuệ, thuế… để tháo gỡ các điểm nghẽn, rào cản, giải phóng các nguồn lực, khuyến khích, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, phát triển nguồn nhân lực.
Đồng thời, cải cách phương thức quản lý, triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ phù hợp với từng loại hình nghiên cứu; cải cách cơ chế quản lý tài chính trong việc thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đơn giản hoá tối đa các thủ tục hành chính; giao quyền tự chủ trong sử dụng kinh phí nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ.
Nghị quyết cũng nêu, có cách tiếp cận mở, vận dụng sáng tạo, cho phép thí điểm đối với những vấn đề thực tiễn mới đặt ra. Chấp nhận rủi ro, đầu tư mạo hiểm và độ trễ trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Có cơ chế thí điểm để doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới có sự giám sát của Nhà nước; có chính sách miễn trừ trách nhiệm đối với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong trường hợp thử nghiệm công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới mà có thiệt hại về kinh tế do nguyên nhân khách quan. Hình thành các quỹ đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp sáng tạo, ươm tạo công nghệ và chuyển đổi số.
Ngoài ra, có cơ chế khuyến khích mua sắm công đối với các sản phẩm, hàng hoá là kết quả nghiên cứu khoa học do doanh nghiệp trong nước tạo ra. Có cơ chế đặc biệt trong nghiên cứu, tiếp cận, mua các bí mật công nghệ, học hỏi, sao chép các công nghệ tiên tiến của nước ngoài.
Mở ra hành lang pháp lý thông thoáng
Quán triệt yêu cầu thể chế phải đi trước, mở đường và tạo động lực phát triển, trong 1 năm 6 tháng vừa qua, công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được triển khai với khối lượng lớn văn bản được ban hành, tạo kết quả đột phá, tháo gỡ cơ bản những điểm nghẽn, rào cản cố hữu và mở ra hành lang pháp lý thông thoáng cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Các cơ quan của Đảng, Chính phủ, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã xây dựng, trình ban hành tổng số hơn 400 văn bản, gồm 13 văn bản của Ban Bí thư, 30 luật, hơn 70 nghị định, 30 nghị quyết, 72 quyết định của Thủ tướng Chính phủ, hơn 80 thông tư và hàng trăm văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của các cấp, các ngành, tạo nền tảng pháp lý quan trọng. Đến nay, các bộ, cơ quan tiếp tục hoàn thiện để ban hành một số dự án luật và 19 văn bản hướng dẫn thi hành các luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Một số chủ trương quan trọng của Nghị quyết 57-NQ/TW đã được thể chế hóa, kiến tạo phát triển như: Các quy định thúc đẩy chuyển đổi số, dữ liệu số, phân cấp, phân quyền; đổi mới quản lý hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; phát triển công nghiệp công nghệ số, công nghệ cao, công nghệ chiến lược; cơ chế đầu tư mạo hiểm và khởi nghiệp sáng tạo; đặt hàng, khoán chi và chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu; tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia; xác lập quyền sở hữu, chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu; cơ chế ưu đãi thuế, khơi thông nguồn vốn xã hội hóa; thu hút chuyên gia, nhân tài; thiết lập vị trí tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng.
Bên cạnh đó, tư duy quản lý khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã có chuyển biến từ việc chú trọng đầu vào, thủ tục sang tự chủ, quản lý theo mục tiêu, sản phẩm và kết quả đầu ra.
Khung pháp lý tạo thị trường khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số tiếp tục được hoàn thiện (cơ chế đặt hàng, thử nghiệm có kiểm soát, định giá quyền sở hữu trí tuệ, huy động vốn, mua sắm và chuyển giao công nghệ, tạo lập khuôn khổ cho các mô hình kinh doanh mới...). Trong đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cần được coi là phương thức quản trị mới để vừa thực hiện, vừa tổng kết thực tiễn, kịp thời hoàn thiện pháp luật trong khi các lĩnh vực công nghệ thay đổi nhanh chóng.
Ở góc độ Bộ Công Thương, triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, trong công tác về hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách, từ ngày 1/1/2025 đến nay, Bộ Công Thương đã ban hành hoặc trình ban hành 17 văn bản quy phạm pháp luật có nội dung liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, phát triển thương mại điện tử, công nghiệp trọng điểm, công nghiệp hỗ trợ và phát triển công nghiệp chế tạo.
Đối với cải cách thủ tục hành chính và cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh: Bộ Công Thương đã ban hành 3 Thông tư để tháo gỡ vướng mắc; đồng thời, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 19/2026/NQ-CP ngày 29/4/2026 về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương, trong đó thực hiện phân cấp 19 thủ tục hành chính, bãi bỏ 34 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 106 thủ tục hành chính, cắt giảm 153 điều kiện kinh doanh.
Thực hiện Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu, Bộ đã rà soát 505 thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý ở 3 cấp chính quyền; ban hành Quyết định số 3783/QĐ-BCT ngày 30/12/2025 công bố thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung; đến thời điểm báo cáo đã hoàn thành thực thi phương án cắt giảm, đơn giản hóa đối với 59/162 thủ tục hành chính.
Triển khai Luật Thương mại điện tử, Bộ Công Thương đã hoàn thiện Hồ sơ dự thảo Nghị định quy định chi tiết Luật Thương mại điện tử; đã được Bộ Tư pháp thẩm định. Bộ Công Thương đã trình Chính phủ và đang hoàn thiện giải trình, tiếp thu ý kiến thành viên Chính phủ.
Trong lĩnh vực công nghiệp, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 82/NQ-CP ngày 3/4/2026 thông qua chính sách của dự án Luật Công nghiệp trọng điểm. Bên cạnh đó, dự thảo Nghị định quy định chi tiết về ứng dụng khoa học, công nghệ và phát triển công nghiệp chế tạo trong lĩnh vực điện lực đã được Bộ trình Chính phủ ngày 5/6/2026.
Sau 1 năm 6 tháng, Nghị quyết 57-NQ/TW đã tạo chuyển biến quan trọng về nhận thức, quyết tâm chính trị và phương thức tổ chức thực hiện; từng bước hình thành cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo, điều phối tập trung, gắn trách nhiệm người đứng đầu với sản phẩm đầu ra. Thể chế có bước chuyển về tư duy quản lý, tăng tự chủ, chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thúc đẩy thương mại hóa và huy động nguồn lực xã hội.
