Nhận diện sớm rủi ro, rút ngắn thời gian ứng phó
Chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang giúp ngành Ngân hàng mở rộng các kênh giao dịch, đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ và nâng cao khả năng phục vụ khách hàng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của ngân hàng số, các nguy cơ về an ninh mạng, giả mạo danh tính và gian lận tài chính cũng diễn biến ngày càng phức tạp, đòi hỏi các tổ chức tín dụng phải nâng cao năng lực bảo vệ hệ thống và kiểm soát giao dịch.
Trao đổi tại sự kiện Smart Banking 2026 diễn ra ngày 22/10, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cho biết qua xác minh, xử lý một số vụ việc gần đây cho thấy hoạt động tấn công vào hệ thống tài chính, ngân hàng có dấu hiệu ngày càng chuyên nghiệp. Các đối tượng tổ chức hoạt động như một nghề nhằm thu lợi bất chính với số tiền lớn. Một số vụ việc có yếu tố xuyên quốc gia, trong đó người nước ngoài chủ mưu, cầm đầu, thuê tin tặc có trình độ cao thực hiện tấn công. Quá trình luân chuyển, tẩu tán tiền chiếm đoạt được tổ chức chặt chẽ, với nhiều người tham gia qua từng khâu.
Thực tế này đặt ra yêu cầu các ngân hàng phải chủ động nhận diện rủi ro, chuẩn bị phương án ứng phó thay vì chỉ tập trung xử lý khi sự cố đã xảy ra. Theo đại diện Bộ Công an, trách nhiệm giám sát không thể chỉ giao cho bộ phận chuyên trách về an ninh mạng mà cần được tích hợp vào quy trình nghiệp vụ, triển khai tại tất cả các bộ phận liên quan đến giao dịch số.
Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an chia sẻ tại Smart Banking 2026.
Bên cạnh việc phát hiện nguy cơ xâm nhập, mã độc hoặc những thay đổi bất thường trong hệ thống, các ngân hàng cần xây dựng cơ chế cảnh báo dựa trên số lượng, giá trị và thời điểm giao dịch. Qua đó, những dấu hiệu bất thường có thể được nhận diện sớm, tạo điều kiện ngăn chặn rủi ro trước khi gây thiệt hại cho khách hàng và tổ chức tín dụng.
Một điểm nghẽn khác được ông Triệu Mạnh Tùng lưu ý là khả năng phối hợp xử lý sau sự cố. Qua thực tiễn điều tra, một số đơn vị còn lúng túng trong xác định nguyên nhân, phối hợp truy vết và ngăn chặn dòng tiền bị chiếm đoạt. Có trường hợp, việc hoàn tất văn bản phối hợp mất tới hai ngày, trong khi các đối tượng có thể luân chuyển dòng tiền rất nhanh. Khi tiền đã được chuyển sang thanh toán hàng hóa, dịch vụ, quá trình xử lý càng trở nên phức tạp.
Do đó, rút ngắn thời gian phản ứng và nâng cao khả năng phối hợp giữa các bên là yêu cầu quan trọng trong bảo vệ giao dịch số. Các ngân hàng cần tối ưu hóa quy trình ứng phó, tăng cường kết nối để truy vết, ngăn chặn dòng tiền và hạn chế thiệt hại. Công tác đào tạo, tập huấn cũng cần được tổ chức theo các tình huống giả định sát thực tế, giúp từng đơn vị xác định rõ cách thức phản ứng, đầu mối phối hợp và phương án khắc phục khi xảy ra sự cố.
Theo ông Triệu Mạnh Tùng, việc ban hành quy định và triển khai các biện pháp kỹ thuật cần đi đôi với kiểm tra hiệu quả thực tế, nhất là khả năng phát hiện, ngăn chặn dòng tiền bất thường. Ngân hàng Nhà nước và các đơn vị chức năng của Bộ Công an cần tiếp tục phối hợp trong chỉ đạo, hướng dẫn bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống; đồng thời, các ngân hàng phải đầu tư cho hạ tầng, quy trình và biện pháp bảo vệ an ninh mạng tương xứng với mức độ phát triển của các kênh số.
Cùng với đó, cần tiếp tục rà soát, làm sạch thông tin khách hàng, tăng cường kiểm soát khi mở tài khoản và thực hiện giao dịch, bảo đảm giao dịch do chính chủ tài khoản thực hiện. Bộ Công an đang phối hợp với Ngân hàng Nhà nước triển khai các giải pháp truy vết, ngăn chặn dòng tiền liên quan đến hoạt động lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.
Ứng dụng AI gắn với kiểm soát an toàn
Trước sự gia tăng của các hình thức gian lận tài chính, yêu cầu bảo vệ giao dịch số không chỉ đặt ra đối với cơ quan quản lý và lực lượng chức năng mà còn đòi hỏi các ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ tăng cường năng lực giám sát, phát hiện và xử lý rủi ro.
Theo ông Lê Quang Hà, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV An ninh mạng Viettel, các tổ chức tài chính cần chuyển từ phòng thủ truyền thống sang bảo vệ chủ động, nâng cao khả năng chống chịu số. Trọng tâm là xây dựng năng lực giám sát liên tục, phát hiện sớm mối đe dọa, ứng phó sự cố và duy trì hoạt động của các dịch vụ thiết yếu.
Trước nguy cơ lừa đảo trực tuyến, giả mạo danh tính và tấn công ứng dụng AI, ông Hà nhấn mạnh vai trò của phân tích hành vi, phát hiện bất thường và tình báo mối đe dọa. Những năng lực này giúp bảo vệ giao dịch, củng cố niềm tin khách hàng và duy trì trải nghiệm ngân hàng số liền mạch.
Chia sẻ về giải pháp phòng, chống gian lận, ông Harmon Wang, Tổng Giám đốc StreamCube Technology, cho rằng cần xây dựng hệ thống thông minh, toàn diện trên quy mô toàn ngân hàng, đồng thời kết hợp cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, ngân hàng và các đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan.
Từ kinh nghiệm triển khai nền tảng phòng, chống gian lận toàn diện (full-stack), đại diện StreamCube chia sẻ cách tiếp cận và giải pháp giúp các ngân hàng chủ động phát hiện, ngăn chặn gian lận, bảo vệ tài sản và củng cố niềm tin khách hàng.
Về phía ngân hàng thương mại, ông Nguyễn Vĩnh Tuyên, Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank, cho biết trong kỷ nguyên AI, ngân hàng xác định niềm tin số là nền tảng quan trọng để phát triển ngân hàng số an toàn, bền vững và nâng cao trải nghiệm khách hàng.
Nam A Bank hướng tới mô hình bảo mật thông minh, ứng dụng AI để nhận diện rủi ro theo thời gian thực, xác thực thích ứng và chủ động ngăn chặn gian lận trước khi ảnh hưởng đến khách hàng. Ngân hàng kết hợp eKYC, xác thực sinh trắc học, công nghệ chống giả mạo, VNeID và các phương thức thanh toán số hiện đại với mô hình bảo mật đa lớp, hướng tới giao dịch nhanh chóng, thuận tiện nhưng vẫn bảo đảm an toàn, tin cậy.
Trong dài hạn, Nam A Bank định hướng phát triển mô hình AI-Ready Bank, đưa AI vào vận hành, quản trị rủi ro và phục vụ khách hàng. Mục tiêu là xây dựng mô hình Trusted Digital Banking, trong đó công nghệ không chỉ tạo ra tốc độ mà còn củng cố niềm tin của khách hàng.
Từ thực tiễn tại TPBank, ông Nguyễn Hưng, Tổng Giám đốc TPBank, nhấn mạnh AI cần được ứng dụng thực chất, mang lại lợi ích cho khách hàng hoặc nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng, thay vì chỉ phục vụ mục tiêu truyền thông, quảng bá.
Theo ông Nguyễn Hưng, chuyển đổi số đã giúp các tổ chức tín dụng giảm phụ thuộc vào giấy tờ, số hóa quy trình và mở rộng khả năng phục vụ khách hàng liên tục 24/7. Với TPBank, nền tảng số tạo điều kiện để ngân hàng mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh. AI tiếp tục mở rộng khả năng hỗ trợ khách hàng, bảo vệ dòng tiền, quản lý tri thức, xử lý hồ sơ và tối ưu hóa nguồn lực.
Hiện TPBank đã triển khai hơn 60 ứng dụng AI tại 13 khối nghiệp vụ. Trong đó, 450 cán bộ công nghệ thông tin ứng dụng AI xuyên suốt vòng đời phần mềm, giúp giảm 50% thời gian xử lý và tăng năng suất từ 2-3 lần. Ở khâu phục vụ khách hàng, ngân hàng phát triển các điểm chạm thông minh như trợ lý GenAI T'AioX, tính năng Paste to Pay, đồng thời vận hành mô hình an ninh ba lớp “Phòng - Chống - Phản ứng nhanh” để bảo vệ dòng tiền theo thời gian thực.
Trên nền tảng 18 triệu khách hàng, với 99,5% giao dịch thực hiện qua kênh số, TPBank xác định sự kết hợp giữa công nghệ AI, văn hóa dữ liệu và năng lực kiểm soát của con người là yếu tố quan trọng để chuyển quy mô thành lợi thế cạnh tranh.
Tuy nhiên, ông Nguyễn Hưng lưu ý AI không phải lời giải tự động cho mọi vấn đề. Hiện tượng “ảo giác AI”, khi hệ thống tạo ra thông tin sai lệch nhưng diễn đạt thuyết phục, cùng nguy cơ công nghệ bị lợi dụng để thực hiện các cuộc tấn công mạng, đòi hỏi ngân hàng phải kiểm soát chặt chẽ quá trình ứng dụng. Việc triển khai AI cần đi kèm thẩm định chuyên môn và các biện pháp bảo đảm an toàn, nhằm phát huy hiệu quả công nghệ mà vẫn bảo vệ tài sản, thông tin và niềm tin của khách hàng.
Trong khuôn khổ Smart Banking 2026, bên cạnh các chương trình hội thảo, chương trình Diễn tập Chủ động Phòng thủ Không gian mạng - DF Cyber Defense 2026 và Cuộc thi AI Hackathon đã diễn ra đầy kịch tính. Sức hút của hai cuộc thi năm nay được thể hiện qua sự tham gia của 58 đội thi, bao gồm 45 đội DF Cyber Defense và 13 đội AI Hackathon, đến từ các ngân hàng, tổ chức tài chính và doanh nghiệp lớn trên cả nước.Vượt qua vòng loại diễn ra vào ngày 21/10/2026, các đội thi xuất sắc nhất bước vào Vòng Chung kết diễn ra trong buổi sáng 22/10/2026. Đội thi đến từ Công ty cổ phần chứng khoán SSI xuất sắc giành giải Nhất cuộc thi DF Cyber Defense 2026, đội thi đến từ TPBank xuất sắc giành giải Nhất cuộc thi AI Hackathon.
