Mong muốn "định danh"
Tại Hội thảo “An sinh cho tài xế xe công nghệ - Thực trạng và giải pháp” sáng 15/9, ông Phạm Huy Sơn, Phó Chủ tịch Nghiệp đoàn xe công nghệ Bình Tân, người có nhiều năm làm tài xế xe công nghệ, cho biết mong muốn lớn của cánh tài xế là được xác định rõ vị trí, để có quyền lợi và nghĩa vụ như người lao động bình thường.
Theo ông Sơn, hiện tài xế khi làm việc với nền tảng được gọi là “đối tác”, nhưng khi ra đường lại được nhìn nhận theo những cách khác nhau. Tài xế thậm chí được xác định là người tự kinh doanh, trong khi thực tế công việc phụ thuộc đáng kể vào nền tảng.
Ông Sơn cho biết, giai đoạn 2018-2019, tài xế xe công nghệ chịu mức thuế thu nhập cá nhân 4,5%. Sau nhiều lần kiến nghị, từ năm 2020, mức thuế được tính lại mức 1,5%. Ông cho rằng, cần nhìn đúng bản chất con số doanh thu khi tính thuế.“Mọi người nghĩ chúng tôi có 100 triệu đồng/năm thì đóng thuế 1,5%. Nhưng 100 triệu đó không phải thu nhập, đó là doanh thu, vì chưa trừ chi phí đầu vào như xăng, xe, điện thoại, công sức…”, ông Sơn cho biết.
Theo ông Sơn, nếu chưa được định danh đầy đủ, tài xế không chỉ gặp khó trong tiếp cận các quyền lợi mà còn thiếu một cơ chế đại diện rõ ràng khi phát sinh tranh chấp.“Đó là khoảng trống lớn. Chúng tôi mong muốn được định danh, đặt chúng tôi đúng vị trí, để có điều kiện hưởng những quyền lợi chính đáng, thực hiện đúng nghĩa vụ của mình với xã hội”, ông Sơn nhấn mạnh.
Ông cũng mong muốn mối quan hệ với các nền tảng được đặt trên cơ sở công bằng. Nếu xác định là đối tác, tài xế cần có quyền đàm phán về thời gian làm việc, giá cước và những vấn đề liên quan trực tiếp đến thu nhập.
8 năm chưa được tham gia bảo hiểm xã hội
Nếu câu chuyện định danh được nhìn từ góc độ quyền và nghĩa vụ, thì bảo hiểm là vấn đề được nhiều tài xế đề cập trực tiếp tại hội thảo. Chị Lê Thị Tuyết Hoa, thành viên Đội cứu hộ của Nghiệp đoàn xe ôm công nghệ quận Bình Tân, đang mang thai 7 tháng, chia sẻ sau 8 năm chạy xe công nghệ, chị chưa từng được tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH).
Trước đó, chị có 8 năm làm việc tại doanh nghiệp và được đóng BHYT, BHXH, bảo hiểm thất nghiệp. Khi ốm đau, thai sản, các chế độ được thực hiện theo quy định. Nhưng từ khi chuyển sang chạy xe công nghệ, những quyền lợi này không còn. Với một nữ tài xế đang mang thai, áp lực càng lớn khi ngày sinh cận kề nhưng nếu phải nghỉ việc để sinh con thì không có chế độ thai sản.
Theo chị, việc được tham gia BHXH bắt buộc đặc biệt có ý nghĩa với mình.“Mong được pháp luật công nhận nghề xe ôm công nghệ, vì chúng tôi cũng làm việc, cống hiến mà chúng tôi không được tôn trọng”,chị Hoa kiến nghị.
Chia sẻ tại hội thảo, ông Lê Tấn Lưu, Chủ tịch Nghiệp đoàn xe ôm công nghệ Bình Tân, cho biết nghiệp đoàn hiện có hơn 1.600 đoàn viên, hoạt động trên các nền tảng Grab, Be và Xanh SM. Đáng chú ý, trung bình mỗi năm có khoảng 200 trường hợp đoàn viên của nghiệp đoàn gặp sự cố, tai nạn. Khi không có BHXH, bảo hiểm bắt buộc, người gặp tai nạn phải tự chi trả chi phí điều trị và không có thu nhập trong thời gian nghỉ việc.
“Qua khảo sát, đoàn viên nghiệp đoàn mong muốn được tham gia BHXH bắt buộc và cùng đóng một phần như các nhóm lao động khác, để có thể hưởng các chế độ về hưu trí, ốm đau, tai nạn lao động”,ông Lưu cho biết.
Tuy nhiên, theo ông, các nền tảng hiện xác định quan hệ với tài xế là hợp tác kinh doanh. Tài xế không phải người lao động theo hợp đồng lao động của doanh nghiệp nền tảng, nên chưa có căn cứ pháp lý để doanh nghiệp thực hiện các chính sách an sinh xã hội như BHXH bắt buộc, BHYT và các chế độ phúc lợi khác.
Từ thực tiễn quản lý, ông Nguyễn Quốc Thanh, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội TP. Hồ Chí Minh, đề xuất nghiên cứu bổ sung nhóm lao động có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên thông qua nền tảng số, ứng dụng công nghệ hoặc các mô hình việc làm linh hoạt, trong đó có tài xế xe công nghệ, vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Ông Thanh đề nghị nghiên cứu rõ mối quan hệ lao động. Trường hợp nền tảng kiểm soát giá cả, áp đặt thời gian và đánh giá hiệu suất thì cần xem xét việc thừa nhận tài xế là người lao động. Khi đó, các quyền lợi cơ bản về bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, BHYT và BHXH cần được bảo đảm.
Những kiến nghị từ chính tài xế cho thấy, điều họ cần không chỉ là một cơ chế bảo hiểm, mà rộng hơn là một vị trí rõ ràng trong nền kinh tế nền tảng. Khi công việc đã trở thành sinh kế của nhiều người, câu chuyện đặt ra là làm thế nào để sự linh hoạt của việc làm mới không đồng nghĩa với việc người lao động phải tự gánh toàn bộ rủi ro.
Phát biểu bế mạc hội thảo, ông Nguyễn Quốc Thanh - Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội TP. Hồ Chí Minh, chia sẻ bản thân xúc động khi nghe phát biểu của các tài xế xe công nghệ hôm nay. Ông cho rằng thông qua hội thảo, các cơ quan chức năng sẽ có thêm góc nhìn khách quan, toàn diện, từ đó có kiến nghị phù hợp với cơ quan cấp trên, nhằm tìm ra những giải pháp tốt hơn trong đảm bảo an sinh xã hội cho lái xe công nghệ trong thời gian tới.
“Như trường hợp chị Lê Thị Tuyết Hoa, nếu được đóng BHXH, khi nghỉ sinh sẽ có bảo hiểm thai sản và được đảm bảo một phần thu nhập, giúp chăm lo cuộc sống gia đình tốt hơn”– ông Thanh chia sẻ.
Ngày 8/9/2026, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) đã có giấy mời làm việc và văn bản đề nghị Công ty TNHH Grab cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến chính sách giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ áp dụng đối với khách hàng và đối tác tài xế.
