KCN phải chuyển đổi để đáp ứng yêu cầu mới
Với chủ đề"Phát triển KCN Việt Nam gắn với mục tiêu tăng trưởng công nghiệp quốc gia", Diễn đàn Phát triển KCN Việt Nam - Vietnam Industrial Park Summit 2026 vừa diễn ra tại Hải Phòng.
Diễn đàn được tổ chức dưới sự bảo trợ chuyên môn của Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, do Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA) chủ trì, với sự phối hợp của Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Liên Chi hội Bất động sản Công nghiệp Việt Nam và Công ty Cổ phần IEC Consulting.
Phát biểu tại diễn đàn, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Chủ tịch Hội đồng Khoa học của Ban, nhấn mạnh, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026-2030 và đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại vào năm 2030, tiến tới quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng trưởng về quy mô mà còn phải chuyển đổi căn bản mô hình phát triển theo hướng dựa trên năng suất, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực.
Theo ông, công nghiệp tiếp tục phải là động lực tăng trưởng chủ yếu của nền kinh tế nhưng với phương thức phát triển mới, dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, giá trị gia tăng cao, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
"Điều đó đòi hỏi hệ thống KCN, khu kinh tế phải được tái định vị cả về chức năng, mô hình phát triển và chất lượng thu hút đầu tư", ông Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh.
Đánh giá chặng đường hơn ba thập kỷ phát triển KCN, khu kinh tế, ông cho rằng các KCN đã đóng góp quan trọng vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; trở thành hạt nhân thu hút đầu tư trong và ngoài nước, thúc đẩy sản xuất công nghiệp, mở rộng xuất khẩu, tạo việc làm và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Tuy nhiên, bối cảnh phát triển đã thay đổi. Những lợi thế truyền thống như quỹ đất, lao động giá rẻ hay ưu đãi đầu tư không còn là yếu tố quyết định. Thay vào đó, năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và chất lượng thể chế đang trở thành những nhân tố cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng thu hút dòng vốn đầu tư thế hệ mới.
"Vì vậy, KCN Việt Nam không thể chỉ là nơi tập trung sản xuất hay cung cấp hạ tầng, mà phải trở thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại; là không gian hội tụ đổi mới sáng tạo, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao; là nền tảng hình thành các cụm liên kết ngành, nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và khả năng chống chịu của nền kinh tế", ông Hiển nói.
Hướng tới mô hình "hệ sinh thái công nghiệp hiện đại"
Theo TS. Nguyễn Văn Khôi, Chủ tịch VNREA, trong giai đoạn mới cần thay đổi tư duy phát triển KCN, chuyển từ mô hình "cung cấp mặt bằng sản xuất" sang mô hình "hệ sinh thái công nghiệp hiện đại".
"Một KCN thành công không chỉ có nhà máy mà còn phải có trung tâm logistics, hạ tầng số, trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo; nhà ở cho công nhân và chuyên gia; các dịch vụ giáo dục, y tế, thương mại, văn hóa cùng môi trường sống xanh, an toàn và bền vững", ông Khôi nhấn mạnh.
Theo đó, việc quy hoạch, xây dựng và vận hành KCN cần dựa trên các tiêu chí xanh, tuần hoàn và bền vững; chuyển từ tư duy phát triển đơn lẻ sang phát triển theo vùng, theo hành lang kinh tế và chuỗi giá trị. Quy hoạch KCN phải đồng bộ với quy hoạch đô thị, logistics, năng lượng và phát triển nguồn nhân lực.
Đặc biệt, cần ưu tiên phát triển KCN sinh thái, sử dụng năng lượng sạch, tái sử dụng nước, giảm phát thải, phát triển kinh tế tuần hoàn và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường quốc tế.
Về định hướng KCN thế hệ mới, ông Khôi cho rằng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phải trở thành nền tảng phát triển. KCN cần được quản trị bằng dữ liệu số, ứng dụng AI, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) và các nền tảng điều hành thông minh nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí và gia tăng sức cạnh tranh.
Không chỉ thông minh về công nghệ, KCN còn phải thông minh trong quản trị, phục vụ nhà đầu tư và kết nối với chính quyền địa phương.
Về thu hút FDI, ông đề xuất chuyển mạnh từ thu hút đầu tư theo số lượng sang lựa chọn các dự án có chất lượng, hàm lượng công nghệ cao, thân thiện môi trường, tạo giá trị gia tăng lớn và có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước.
Đồng thời, cần đa dạng hóa nguồn vốn thông qua hợp tác công - tư (PPP), tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư hạ tầng, quỹ đầu tư bất động sản và các nguồn vốn quốc tế.
Ông Nguyễn Ánh Dương, Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và Hội nhập quốc tế, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, cho rằng phát triển KCN có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế và đề xuất 5 nhóm ưu tiên chính sách gồm: Phát triển hạ tầng KCN gắn với các chuyển đổi lớn; Chuyển từ mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả KCN; Đổi mới chính sách thu hút và ưu đãi đầu tư; Tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam; Phát triển các KCN chuyên môn hóa gắn với chuỗi giá trị.
"Làm tổ" đón "đại bàng"
Là địa phương đăng cai tổ chức diễn đàn, ông Trần Văn Quân, Phó Chủ tịch UBND TP. Hải Phòng, cho biết Hải Phòng là một trong những địa phương có hệ thống KCN, khu kinh tế phát triển năng động nhất cả nước và là cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của khu vực phía Bắc.
"Chúng tôi sẵn sàng đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư trong hành trình phát triển KCN bền vững", ông Quân khẳng định.
Theo ông, KCN và khu kinh tế hiện thu hút khoảng 70-80% vốn FDI đăng ký mới trong ngành công nghiệp chế biến, chế tạo; đóng góp khoảng 20% GDP, hơn 70% kim ngạch xuất khẩu và tạo việc làm trực tiếp cho gần 3,83 triệu lao động.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc theo hướng đa dạng hóa nguồn cung, Việt Nam nổi lên là điểm đến ưu tiên của dòng vốn công nghệ cao. Riêng lĩnh vực bán dẫn đã thu hút hơn 14 tỷ USD với trên 240 dự án, cùng làn sóng đầu tư mới vào trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và năng lượng tái tạo.
Các nhà đầu tư đến từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Trung Quốc, Hoa Kỳ và châu Âu tiếp tục coi KCN Việt Nam là điểm đến chiến lược trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
"Giai đoạn 2026-2030, khi đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, hệ thống KCN cần tiếp tục đổi mới theo hướng đồng bộ về quy hoạch và hạ tầng; đẩy mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi số; nâng cao năng lực đón các dự án công nghệ cao, bán dẫn và đổi mới sáng tạo", ông Trần Văn Quân nhấn mạnh.
Tại diễn đàn, nhiều báo cáo chuyên sâu được trình bày, tập trung vào các chủ đề như phát triển KCN phục vụ kỷ nguyên tăng trưởng mới; khu năng lượng và năng lượng tái tạo; quy hoạch KCN sau sáp nhập địa giới hành chính; xây dựng nền tảng dữ liệu không gian quốc gia cho KCN thông minh.
Các chuyên gia cũng đề cập đến phát triển KCN theo tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng hạ tầng số đồng bộ, tối ưu điện năng tiêu thụ bằng hệ thống quản lý năng lượng (EMS), quản trị thông minh dựa trên dữ liệu số và bảo đảm an ninh mạng cho các hạ tầng trọng yếu.
Thông qua các nội dung thảo luận, Vietnam Industrial Park Summit 2026 hướng tới thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình phát triển KCN Việt Nam từ mở rộng về số lượng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước; xây dựng các hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, xanh và phát triển bền vững.
“Song song với chương trình hội thảo là không gian triển lãm, quy tụ hơn 25 gian hàng từ các đơn vị tiên phong trong hệ sinh thái hạ tầng và công nghệ công nghiệp như: IDICO, TONMAT, Tập đoàn Sao Đỏ, Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO), Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Hạ tầng Bảo Minh – Khánh Hồng (BMKH JSC), Tổ hợp KCN DEEP C, Công ty TNHH CMC Global, Nền tảng truyền thông và kết nối KCN VietnamIZ, Solar Sông Đà, Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Hạ tầng Bảo Minh – Khánh Hồng (BMKH JSC), 1C Việt Nam, ACCA (Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh Quốc),..
