Thiết kế lại Luật theo hướng giảm quy định thủ tục
Trình bày Báo cáo tóm tắt dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa kịp thời Nghị quyết số 21-NQ/TW và các chỉ đạo của Bộ Chính trị; đồng thời cụ thể hóa các quy định về phân cấp, phân quyền theo Nghị quyết 190/2025/QH15 và Nghị quyết 206/2025/QH15 của Quốc hội, bảo đảm Luật được ban hành trước ngày 1/3/2027.
Mặc dù Luật Đất đai năm 2024 đã có nhiều đổi mới, quá trình triển khai trên thực tế vẫn phát sinh những vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ. Việc sửa đổi lần này nhằm giải quyết các điểm nghẽn về thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính, đáp ứng yêu cầu vận hành của chính quyền địa phương hai cấp, qua đó khơi thông nguồn lực đất đai phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số.
Quan điểm xuyên suốt trong xây dựng dự thảo là quản lý đất đai theo chức năng, với đất đai được nhìn nhận đồng thời là tài nguyên, tài sản và nguồn lực; quản lý cả về diện tích, chất lượng và không gian sử dụng.
Dự thảo tiếp tục kế thừa những quy định đã được thực tiễn chứng minh là phù hợp, đồng thời sửa đổi các quy định bất cập, bảo đảm đồng bộ với pháp luật có liên quan. Cùng với đó là hoàn thiện cơ chế, chế tài nhằm ngăn ngừa, xử lý vi phạm, khắc phục lãng phí, thất thoát và khiếu kiện về đất đai.
Một định hướng đáng chú ý là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, đồng thời chuyển trọng tâm từ các công cụ hành chính sang công cụ kinh tế.
Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, dự thảo Luật được thiết kế theo tư duy lập pháp mới tại Nghị quyết số 66 của Trung ương, gồm 9 Chương, 115 Điều, giảm 7 Chương và 145 Điều so với Luật Đất đai năm 2024.
Theo cách thiết kế này, những quy định liên quan trực tiếp đến quyền của người sử dụng đất và còn phù hợp sẽ được quy định trong Luật; các nội dung mang tính chi tiết về trình tự, thủ tục được giao Chính phủ quy định.
Dự thảo tập trung vào 7 nhóm chính sách, gồm: Đổi mới, nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; Hoàn thiện các quy định về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; Hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; Hoàn thiện cơ chế tài chính về đất đai, giá đất; Hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất; Đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai, phân cấp, phân quyền; Đổi mới, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai; siết chặt kỷ luật, kỷ cương, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Thông tin về quá trình xây dựng dự thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành và địa phương, còn 2 nội dung có ý kiến khác nhau. Cơ quan soạn thảo đang thiết kế hai phương án để xin ý kiến.
Đối với phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai, phương án 1 là quy định trực tiếp trong Luật thẩm quyền thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về đất đai của từng cấp, gắn với từng nội dung quản lý.
Phương án 2 là giao Chính phủ quy định thẩm quyền thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về đất đai.
Nội dung thứ hai liên quan đến công chứng, chứng thực khi thực hiện quyền của người sử dụng đất.
Theo phương án 1, Luật sẽ quy định bắt buộc công chứng, chứng thực đối với hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất.
Trong khi đó, phương án 2 giao Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực.
Đây là 2 nội dung được cơ quan soạn thảo đưa ra để Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến trong quá trình hoàn thiện dự thảo.
Rà soát để tránh chồng chéo, làm rõ cơ chế tài chính đất đai
Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật và đánh giá hồ sơ dự án Luật trình đã đạt yêu cầu.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát nhiều nội dung nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Về tính thống nhất pháp luật, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị khẩn trương rà soát, đánh giá tác động để tránh chồng chéo với Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các luật về thuế. Đồng thời, cần hoàn thiện quy định về xác định giá đất đối với hợp đồng BT, bảo đảm đồng bộ với pháp luật về PPP.
Đối với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, cơ quan thẩm tra kiến nghị đổi mới mạnh mẽ việc phân loại đất, theo hướng chỉ phân loại những không gian đất thực sự cần thiết phải quản lý theo mục tiêu.
Với vấn đề thu hồi đất, bồi thường và tái định cư, Ủy ban đề nghị làm rõ tiêu chí xác định dự án vì lợi ích quốc gia, công cộng. Việc xác định rõ tiêu chí có ý nghĩa trong quá trình áp dụng các quy định về thu hồi đất, đồng thời hạn chế những cách hiểu khác nhau trong thực tiễn.
Đối với tài chính đất đai, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ nguyên tắc ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh và tỷ lệ thu tiền sử dụng đất.
Một nội dung khác được lưu ý là quản lý đất đai trong quá trình cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước. Theo cơ quan thẩm tra, giá trị quyền sử dụng đất không tự gia tăng nếu không có sự thay đổi về mục đích sử dụng đất. Vì vậy, cần bổ sung đánh giá tác động để bảo đảm các quy định đưa ra có tính khả thi và hiệu quả.
Việc sửa đổi Luật Đất đai lần này được đặt trong yêu cầu vừa xử lý những vấn đề phát sinh từ thực tiễn thi hành Luật Đất đai năm 2024, vừa tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý đất đai theo hướng phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục. Các ý kiến thẩm tra cũng đặt trọng tâm vào việc bảo đảm tính thống nhất với các luật liên quan, đặc biệt trong những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến thị trường bất động sản, tài chính đất đai và hoạt động đầu tư.
