Số hóa dữ liệu, quản lý đến từng tàu cá
Trong bối cảnh công tác chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) đang bước vào giai đoạn cao điểm, Quảng Ngãi xác định việc quản lý chặt đội tàu, kiểm soát hành trình và truy xuất nguồn gốc thủy sản là những nhiệm vụ trọng tâm.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Đỗ Tâm Hiển, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi cho biết, tỉnh đang yêu cầu các sở, ngành, địa phương tập trung khắc phục những tồn tại trong quản lý nghề cá. Trong đó, giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ đội Biên phòng tỉnh và Sở Khoa học và Công nghệ xây dựng hệ thống phần mềm quản lý tàu cá trên địa bàn.
Điểm đáng chú ý là hệ thống được định hướng quản lý theo từng địa phương, từng tàu cá, đồng thời phân quyền cho chính quyền cơ sở. Khi hoàn thiện, cơ quan chức năng có thể nhanh chóng nắm được hiện trạng đội tàu, phục vụ công tác kiểm tra, giám sát và xử lý các trường hợp vi phạm.
“Nếu được thì có thể nghiên cứu xây dựng mã QR cho từng tàu cá. Mã QR sẽ chứa các thông tin cần thiết như chủ tàu, công suất, kích thước tàu, giấy phép khai thác thủy sản... Khi kiểm tra, lực lượng chức năng chỉ cần quét mã là có thể tra cứu nhanh thông tin tại hiện trường”,ông Hiển nói.
Đây được xem là hướng đi thiết thực trong số hóa quản lý nghề cá. Thay vì phải kiểm tra, đối chiếu nhiều loại hồ sơ theo phương thức truyền thống, dữ liệu của từng tàu được tích hợp và nhận diện bằng một mã QR, qua đó rút ngắn thời gian kiểm tra và nâng cao hiệu quả quản lý.
Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi, tổng số tàu cá từ 6m trở lên của tỉnh đã đăng ký và cập nhật trên VNFishbase là 4.851 tàu; trong đó, có 4.716 tàu còn hạn giấy phép khai thác, 3.725 tàu cá từ 12m trở lên còn hạn đăng kiểm, 2.949 tàu cá từ 15m trở lên đã lắp thiết bị VMS. Hiện 100% số tàu cá của tỉnh đã kẻ vẽ số đăng ký, đánh dấu tàu cá theo quy định. Những dữ liệu này là nền tảng quan trọng để Quảng Ngãi tiếp tục hoàn thiện hệ thống quản lý số, hướng tới việc mỗi tàu cá có một hồ sơ điện tử được cập nhật đầy đủ, thuận tiện cho cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát trong quá trình hoạt động.
Tăng tốc khắc phục những điểm nghẽn IUU
Việc nghiên cứu mã QR cho từng tàu cá được triển khai trong bối cảnh Quảng Ngãi đang tập trung thực hiện Tháng cao điểm về hành động chống khai thác IUU theo Quyết định số 1516/QĐ-TTg ngày 10/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ.
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý nghề cá của tỉnh Quảng Ngãi vẫn còn một số tồn tại. Trong đó, việc khai báo trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) chưa đạt 100%; một số tàu cá mất kết nối VMS trong thời gian dài và còn những vụ việc vi phạm cần tiếp tục xác minh, xử lý.
Đáng chú ý, Quảng Ngãi hiện còn 189 tàu cá không đủ điều kiện hoạt động. Các địa phương được yêu cầu quản lý chặt, bố trí neo đậu tập trung, không để những tàu này tự ý ra khơi.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Tâm Hiển, tồn tại chủ yếu trong công tác chống khai thác IUU hiện nay gồm: hạn chế trong quản lý đội tàu, kiểm soát hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử và hồ sơ xử lý vi phạm. Đây là những vấn đề đã được nhận diện trong thời gian dài nhưng vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.
Để khắc phục, lãnh đạo tỉnh yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường, Bộ đội Biên phòng tỉnh cùng các địa phương phải quyết liệt hơn nữa. Đối với các tàu cá vi phạm, hồ sơ phải được xử lý chậm nhất ngày 30/10/2026, không tiếp tục để kéo dài.
Trong tổng thể các giải pháp đó, việc xây dựng phần mềm quản lý và mã QR cho từng tàu cá sẽ tạo thêm một công cụ hỗ trợ lực lượng chức năng kiểm tra ngay tại hiện trường. Khi mã QR được gắn với dữ liệu của từng tàu, các thông tin về chủ tàu, thông số kỹ thuật, giấy phép khai thác và các dữ liệu quản lý liên quan có thể được tra cứu nhanh chóng.
Không chỉ phục vụ kiểm tra, việc số hóa dữ liệu còn giúp chính quyền địa phương chủ động hơn trong quản lý đội tàu trên địa bàn. Đây cũng là cơ sở để từng bước kết nối, đồng bộ thông tin giữa các lực lượng tham gia quản lý nghề cá, hạn chế tình trạng dữ liệu phân tán hoặc phải kiểm tra nhiều lần.
“Mục tiêu cuối cùng vẫn là quản lý chặt đội tàu, kiểm soát hoạt động khai thác, nâng cao hiệu quả truy xuất nguồn gốc và ngăn chặn vi phạm IUU. Khi mỗi tàu cá được định danh bằng một mã QR và dữ liệu được cập nhật đầy đủ, công tác kiểm tra, giám sát sẽ có thêm một “điểm chạm” số, góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu đối với thủy sản Việt Nam”,ông Đỗ Tâm Hiển cho hay.
Quảng Ngãi hiện đang quản lý một đội tàu lớn, với hàng nghìn phương tiện được cập nhật trên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia. Vì vậy, việc chuyển từ quản lý thủ công sang quản lý bằng dữ liệu số, nhận diện từng tàu bằng mã QR được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả kiểm soát.
