Lấy người dân, địa phương và doanh nghiệp làm trung tâm
Nghị quyết Đại hội XIV xác định mục tiêu, chỉ tiêu phát triển chủ yếu 5 năm 2026 – 2030: “Về kinh tế: Phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD; tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt khoảng 28% GDP; tỷ trọng kinh tế số đạt khoảng 30% GDP. Đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 55%. Tốc độ tăng năng suất lao động đạt khoảng 8,5%/năm”.
Nghị quyết Đại hội XIV cũng xác định đối ngoại và hội nhập quốc tế phải phát huy vai trò tiên phong; cùng với quốc phòng, an ninh là nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên”; đồng thời triển khai chiến lược đối ngoại toàn diện ở tầm cao mới. Với ngoại giao kinh tế, định hướng đó đồng nghĩa với việc mọi hoạt động đối ngoại phải gắn chặt hơn với yêu cầu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường và hội nhập sâu rộng, hiệu quả.
Để hoàn thành những mục tiêu ấy, nguồn lực trong nước giữ vai trò quyết định nhưng nguồn lực bên ngoài cũng phải được khai thác đúng hướng và hiệu quả hơn. Ngoại giao kinh tế vì thế không thể đứng ngoài bài toán tăng trưởng. Hoạt động này phải trực tiếp mở thêm thị trường, thu hút vốn, công nghệ, tri thức và nhân lực chất lượng cao, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Bên cạnh đó, Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XIII về hội nhập quốc tế trong tình hình mới và Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về thực hiện đường lối đối ngoại Đại hội XIV tiếp tục làm rõ những chủ trương lớn. Ban Chỉ đạo Trung ương về đối ngoại và hội nhập quốc tế được thành lập, tạo cơ chế chỉ đạo thống nhất hơn.
Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: “Ngoại giao kinh tế bám sát hơn yêu cầu phát triển. Chúng ta đã ký 17 hiệp định thương mại tự do với hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 đạt khoảng 930 tỷ đô-la Mỹ, đưa nước ta vào nhóm 20 nền kinh tế có quy mô thương mại hàng đầu thế giới. Vốn đầu tư nước ngoài đăng ký đạt trên 38 tỷ đô-la Mỹ, vốn thực hiện trên 27 tỷ đô-la Mỹ, mức cao nhất trong 5 năm. Đối ngoại góp phần mở rộng thị trường, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, thu hút vốn, công nghệ và tri thức”.
Ngoại giao kinh tế cũng phải kiên định lợi ích quốc gia, dân tộc; lấy người dân, địa phương và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Mỗi thị trường cần có cách tiếp cận phù hợp, mỗi đối tác phải gắn với lĩnh vực ưu tiên, mỗi cam kết phải rõ trách nhiệm và tiến độ. Đó là cách đưa chủ trương vào cuộc sống, tránh tình trạng hoạt động đối ngoại sôi động nhưng kết quả kinh tế chưa tương xứng.
Đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế
Trình bày tham luận “Công tác ngoại giao kinh tế, hội nhập kinh tế quốc tế thời gian qua, phương hướng triển khai trong thời gian tới” tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định, ngoại giao kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế đã đạt nhiều kết quả quan trọng, đóng góp thiết thực vào phát triển kinh tế, mở rộng thị trường và nâng cao vị thế của Việt Nam. Mạng lưới quan hệ kinh tế, thương mại quốc tế tiếp tục được mở rộng và nâng tầm. Việt Nam đã tham gia, thực thi 17 FTA, đồng thời kết thúc đàm phán với khối EFTA. Các khuôn khổ hợp tác đa phương, khu vực và song phương ngày càng tạo thêm dư địa thị trường cho hàng hóa, dịch vụ và doanh nghiệp Việt Nam. Sự phối hợp giữa Bộ Công Thương, Bộ Ngoại giao, các bộ, ngành, địa phương và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cũng đi vào thực chất hơn. Thông tin thị trường, kết nối đối tác, xúc tiến thương mại, đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp đã trở thành những nhiệm vụ thường xuyên, bám sát hơn nhu cầu tại từng địa bàn.
Thương vụ Việt Nam tại Chile tham dự Expo Café Chile 2026 và trưng bày các sản phẩm cà phê tại Trung tâm Triển lãm Espacio Riesco, Thủ đô Santiago.
Về kết quả, có thể thấy rất rõ qua các con số: Giai đoạn 2016 - 2025, kim ngạch xuất khẩu tăng 2,7 lần, từ 176 tỷ đô-la Mỹ lên 475 tỷ đô-la Mỹ, bình quân tăng 11,7% mỗi năm. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 930 tỷ đô-la Mỹ, đưa Việt Nam vào nhóm 15 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới.
7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 659 tỷ đô-la Mỹ, tăng 28% so với cùng kỳ; xuất khẩu đạt khoảng 320 tỷ đô-la Mỹ, tăng 21,9%; nhập khẩu đạt khoảng 339 tỷ đô-la Mỹ, tăng 34,5%. Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân dự báo tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm có thể vượt 1.000 tỷ đô-la Mỹ.
Khả năng tận dụng ưu đãi từ các FTA tiếp tục được cải thiện. Tính đến tháng 7/2026, hơn 1,2 triệu bộ chứng nhận xuất xứ hàng hóa theo các FTA đã được cấp, với kim ngạch gần 100 tỷ USD, chiếm khoảng 28% tổng kim ngạch xuất khẩu. Một số FTA có tỷ lệ tận dụng ưu đãi từ 30% đến 50%.
Ngoại giao cũng góp phần đưa sầu riêng, tổ yến, chanh leo thâm nhập sâu hơn vào thị trường Trung Quốc; tham gia xử lý các vấn đề thuế quan với Hoa Kỳ; mở rộng cơ hội tại Mỹ Latinh, Trung Đông - châu Phi, Trung Á, Trung Đông Âu và thị trường Halal. Năm 2025, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài triển khai gần 500 hoạt động xúc tiến thương mại, đầu tư, du lịch; hỗ trợ địa phương tổ chức hơn 150 hoạt động và kết nối ký khoảng 100 thỏa thuận hợp tác quốc tế.
Những con số trên cho thấy ngoại giao kinh tế đã đi sâu hơn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy vậy, kim ngạch lớn chưa đồng nghĩa với nội lực mạnh; nhiều FTA chưa đương nhiên đưa doanh nghiệp Việt Nam lên những khâu có giá trị gia tăng cao. Vì thế, kết quả phải được nhìn ở cả quy mô thương mại lẫn năng lực sản xuất, trình độ công nghệ và vị thế của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.
Ngoại giao kinh tế phải nhanh nhạy hơn
Kinh tế thế giới tiếp tục biến động nhanh, cạnh tranh chiến lược, bảo hộ thương mại và phân mảnh kinh tế diễn biến phức tạp. Chuỗi cung ứng đang được sắp xếp lại, trong khi chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đặt ra những tiêu chuẩn mới. Bối cảnh ấy buộc ngoại giao kinh tế phải nhanh nhạy hơn, đi sát nhu cầu phát triển và chủ động trước các rủi ro.
Quy mô hội nhập ngày càng lớn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực tự chủ, sức cạnh tranh và khả năng chống chịu của nền kinh tế. Trọng tâm của ngoại giao kinh tế, theo đó, phải chuyển mạnh sang kiến tạo không gian phát triển và biến cam kết quốc tế thành kết quả trong nước.
Kết quả của hội nhập không chỉ là số lượng hiệp định tham gia mà là khả năng chuyển hóa các cam kết kinh tế thành năng lực sản xuất, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong nước. Đây là điểm phải được coi là thước đo. FTA chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi doanh nghiệp tận dụng được ưu đãi, đáp ứng tiêu chuẩn mới, nâng tỷ lệ giá trị gia tăng và đứng vững hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Doanh nghiệp phải được đặt ở trung tâm của công tác hội nhập. Đàm phán, thực thi hiệp định, xúc tiến thương mại, thu hút đầu tư và hợp tác khoa học, công nghệ cần xuất phát từ những nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp. Chương trình Go Global giai đoạn 2026 - 2030 phải góp phần xây dựng thương hiệu, mở rộng mạng lưới phân phối, đa dạng hóa thị trường và hình thành những doanh nghiệp Việt Nam có năng lực cạnh tranh quốc tế.
Hoạt động xúc tiến cũng cần được đánh giá bằng kết quả sau sự kiện. Thị trường nào được mở, hợp đồng nào được ký, dự án nào được triển khai, khó khăn nào được tháo gỡ phải trở thành căn cứ đo hiệu quả. Cùng với đó là năng lực nghiên cứu, dự báo và cảnh báo sớm, giúp doanh nghiệp chủ động trước các thay đổi về chính sách thương mại, tiêu chuẩn xanh, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng.
Ngoại giao kinh tế còn phải kết nối được nguồn lực bên ngoài với nhu cầu phát triển trong nước, nhất là công nghệ, tri thức, nhân lực chất lượng cao và dòng vốn đầu tư có chất lượng. Thu hút đầu tư không thể chỉ tính bằng số vốn đăng ký, mà phải xét đến chuyển giao công nghệ, liên kết với doanh nghiệp trong nước và đóng góp cho năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Theo nhiều chuyên gia, ngoại giao kinh tế chỉ thực sự phát huy vai trò tiên phong khi thành quả đối ngoại được chuyển thành thị trường, hợp đồng, dự án, công nghệ và năng lực sản xuất. Đó cũng là cách ngoại giao đóng góp trực tiếp, thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn phát triển mới.
Cùng với việc mở rộng quan hệ đối ngoại, điều quan trọng hơn là xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, các hiệp hội doanh nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp. Khi ba chủ thể gồm ngoại giao - tổ chức đại diện doanh nghiệp - doanh nghiệp cùng phát huy vai trò, các cơ hội hợp tác quốc tế mới có thể được chuyển hóa thành những dự án đầu tư, hợp đồng thương mại và chuỗi liên kết cụ thể.
Nghị quyết Đại hội XIV: Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ đối ngoại, là thành viên có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế; phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hoá và vị thế của đất nước.
