3 nhiệm vụ lớn phát triển công nghệ chiến lược
Ngày 6/5/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 808/QĐ-TTg giao nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược cho 10 bộ, cơ quan trung ương thực hiện 20 nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển công nghệ chiến lược.
Các cuộc họp của Ban Chỉ đạo của Bộ Công Thương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06.
Trong đó, Bộ Công Thương được giao Bộ Công Thương được giao chủ trì 3 bài toán lớn cùng các công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược liên quan.Một là, bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng cao; hiện đại hóa hệ thống điện - nhiên liệu xanh, thông minh và tự chủ (gồm: 4 nhóm công nghệ chiến lược và 7 nhóm sản phẩm chiến lược).
Thực hiện trong giai đoạn 2026-2030, mục tiêu của nhiệm vụ nhằm bảo đảm đủ, ổn định và an toàn năng lượng cho tăng trưởng cao; nâng cao năng lực tự chủ, dự trữ và điều hành hệ thống năng lượng quốc gia; hiện đại hóa hệ thống điện - nhiên liệu theo hướng linh hoạt, thông minh, phát thải thấp, tích hợp hiệu quả năng lượng tái tạo và từng bước làm chủ các công nghệ then chốt.
Hai là, tự chủ công nghiệp, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và nâng cấp chuỗi giá trị sản xuất xanh, thông minh, giá trị gia tăng cao (gồm 6 nhóm công nghệ chiến lược và 10 nhóm sản phẩm chiến lược).
Giải quyết bài toán này sẽ góp phần hình thành năng lực tự chủ trong các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp trọng điểm, công nghiệp hỗ trợ và sản xuất - xuất khẩu chủ lực; làm chủ các khâu cốt lõi về vật liệu, thiết kế, chế tạo, tích hợp hệ thống, sản xuất thông minh và chế biến sâu; nâng tỷ lệ nội địa hóa, giá trị gia tăng, năng lực đáp ứng tiêu chuẩn xanh - số và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Ba là,hiện đại hóa thương mại trong nước và ngoài nước bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy (gồm 2 nhóm công nghệ chiến lược và 5 nhóm sản phẩm chiến lược).
Mục tiêu của bài toán này nhằm hình thành năng lực điều hành thương mại quốc gia dựa trên dữ liệu thời gian thực; bảo đảm lưu thông hàng hóa thông suốt, minh bạch, an toàn và tin cậy; giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực tuân thủ, truy xuất nguồn gốc, mở rộng thị trường và tăng sức cạnh tranh của hàng hóa, doanh nghiệp Việt Nam.
Từ 3 bài toán lớn này, một hệ sinh thái các công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược đã được xác định, làm cơ sở để lựa chọn các doanh nghiệp hạt nhân, xây dựng các nhiệm vụ trọng điểm và huy động nguồn lực triển khai trong giai đoạn tới. Đây không chỉ là những mục tiêu phát triển của riêng ngành Công Thương mà còn là những vấn đề có ý nghĩa nền tảng đối với tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Hành trình định hình các bài toán lớn
3 bài toán lớn gắn với mục tiêu phát triển của 3 lĩnh vực trụ cột của ngành Công Thương là năng lượng, công nghiệp và thương mại. Việc hình thành 3 bài toán này bắt nguồn từ những yêu cầu cấp bách của thực tiễn.
Xuất phát từ mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân từ 10% trở lên trong giai đoạn 2026-2030, câu hỏi lớn được đặt ra đối với ngành Công Thương: Làm thế nào để ngành tiếp tục giữ vai trò động lực tăng trưởng của nền kinh tế trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số ngày càng sâu rộng và áp lực tự chủ nền kinh tế ngày càng lớn.
Để trả lời câu hỏi đó, Bộ Công Thương đã lựa chọn cách tiếp cận từ thực tiễn phát triển của ngành và từ các mục tiêu tăng trưởng cụ thể mà Đảng, Nhà nước và Chính phủ giao. Hàng chục chỉ tiêu quan trọng liên quan trực tiếp đến ngành Công Thương được rà soát, phân tích kỹ lưỡng, từ tăng trưởng công nghiệp chế biến, chế tạo bình quân; tăng trưởng xuất khẩu; tăng trưởng thương mại điện tử; tăng trưởng điện thương phẩm; đến mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa của các ngành công nghiệp chủ lực…
Cũng từ những yêu cầu phát triển đó, Bộ Công Thương xác định phải tìm ra những "nút thắt" có tính nền tảng nhất, những vấn đề nếu được giải quyết sẽ tạo ra tác động lan tỏa tới toàn bộ hệ sinh thái năng lượng, công nghiệp và thương mại.
Đây cũng chính là cơ sở để hình thành phương pháp tiếp cận xuyên suốt: Xuất phát từ mục tiêu tăng trưởng của từng phân ngành, xác định các bài toán lớn cần giải quyết; từ đó lựa chọn công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược và các doanh nghiệp hạt nhân có khả năng dẫn dắt quá trình triển khai.
Thực hiện nhiệm vụ được giao tại Thông báo số 22-TB/CQTTBCĐ ngày 20/3/2026, Bộ Công Thương đã làm việc với Bộ Khoa học và Công nghệ, các Tập đoàn, Tổng công ty, doanh nghiệp ngành Công Thương, các viện, trường, hiệp hội để rà soát, đề xuất bài toán lớn, công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược gắn với nhu cầu phát triển của ngành.
Bộ đã phối hợp tham mưu trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 về Danh mục công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược và Quyết định số 808/QĐ-TTg ngày 6/5/2026 về giao nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược.
Với vai trò cơ quan đầu mối được giao nhiệm vụ tham mưu, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Cục ĐCK) đã chủ trì nghiên cứu, tổng hợp, điều phối và kết nối các đơn vị trong toàn ngành để xây dựng hệ thống bài toán lớn của Bộ Công Thương.
Đó là một quá trình làm việc bài bản, khoa học và liên tục. Từ việc nghiên cứu các chủ trương lớn của Đảng, các chiến lược phát triển quốc gia, mục tiêu tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026-2030, đến việc rà soát hàng chục chỉ tiêu phát triển của từng lĩnh vực năng lượng, công nghiệp và thương mại, tất cả đều được phân tích, đối chiếu và lượng hóa nhằm xác định chính xác đâu là những điểm nghẽn cốt lõi cần tập trung giải quyết.
Nhiều cuộc họp chuyên đề, phiên làm việc kỹ thuật và các vòng lấy ý kiến đã được tổ chức với sự tham gia của các cục, vụ, viện nghiên cứu, tập đoàn, tổng công ty và doanh nghiệp đầu ngành nhằm bảo đảm các đề xuất vừa bám sát thực tiễn phát triển, vừa phù hợp với định hướng chiến lược quốc gia.
Quá trình xây dựng cũng được thực hiện trên cơ sở quán triệt đầy đủ các chỉ đạo của Trung ương, Chính phủ và lãnh đạo Bộ Công Thương. Đặc biệt, kết luận của Bộ trưởng Bộ Công Thương tại Hội nghị xây dựng Chiến lược ngành Công Thương ngày 19/3 đã xác định rõ ngành Công Thương được cấu thành bởi 3 trụ cột cốt lõi gồm năng lượng, công nghiệp và thương mại. Đây chính là nền tảng để hình thành 3 bài toán lớn mang tính chiến lược của toàn ngành.
Từ những phân tích, đánh giá và quá trình tham vấn rộng rãi, 3 bài toán lớn của ngành Công Thương đã dần được định hình. Mỗi bài toán đều gắn với những thách thức mang tính sống còn của ngành, đồng thời mở ra không gian mới cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tham gia giải quyết các vấn đề phát triển.
Kết quả cuối cùng không chỉ là 3 bài toán được Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì triển khai, mà còn là sự kết tinh của trí tuệ tập thể, tinh thần trách nhiệm và quyết tâm đổi mới của nhiều đơn vị trong toàn ngành, trong đó Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công đã đóng vai trò hạt nhân tham mưu, điều phối và kết nối xuyên suốt từ những ý tưởng ban đầu đến khi các đề xuất được hoàn thiện, trình cấp có thẩm quyền xem xét và phê duyệt.
Nói cách khác, đằng sau việc hình thành 3 bài toán lớn của ngành Công Thương là cả một quá trình nghiên cứu, rà soát, phân tích và xây dựng chính sách kéo dài nhiều tháng với khối lượng công việc rất lớn. Đây không đơn thuần là việc tổng hợp các đề xuất từ các đơn vị chuyên môn, mà là quá trình đi tìm lời giải cho những vấn đề có tính chiến lược, có khả năng quyết định năng lực cạnh tranh, mức độ tự chủ và dư địa tăng trưởng của ngành Công Thương trong nhiều năm tới.
Một trong những đóng góp quan trọng của Cục ĐCK là đề xuất phương pháp tiếp cận mới trong xây dựng bài toán lớn của ngành. Thay vì xuất phát từ công nghệ sẵn có hoặc nhu cầu đầu tư riêng lẻ của từng lĩnh vực, nhóm xây dựng lựa chọn cách tiếp cận ngược: Đi từ các mục tiêu tăng trưởng được giao, xác định những điểm nghẽn có tính hệ thống của từng phân ngành, từ đó lựa chọn công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược và doanh nghiệp hạt nhân có khả năng tham gia giải quyết bài toán. Cách làm này giúp gắn kết chặt chẽ giữa mục tiêu phát triển kinh tế với nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Khó khăn lớn nhất không phải là tìm ra những vấn đề đang tồn tại, mà là xác định được những bài toán thực sự mang tính nền tảng, có khả năng tạo ra tác động lan tỏa tới toàn ngành. Mỗi lĩnh vực đều có những thách thức riêng, mỗi đơn vị đều có những góc nhìn và ưu tiên khác nhau. Vì vậy, quá trình xây dựng các bài toán lớn đòi hỏi phải liên tục trao đổi, tranh luận, phản biện và sàng lọc để đi đến sự thống nhất cao về tư duy và cách tiếp cận.
Việc Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì triển khai 3 bài toán lớn cho thấy sự tin tưởng vào vai trò dẫn dắt của ngành đối với tăng trưởng kinh tế quốc gia. Đồng thời, đây cũng là kết quả của một quá trình nghiên cứu bài bản, khoa học, được chuẩn bị kỹ lưỡng từ thực tiễn phát triển của từng lĩnh vực, với sự tham gia của toàn ngành mà đầu mối tham mưu, điều phối là Cục ĐCK. Những nền móng được đặt ra sẽ là cơ sở để ngành Công Thương bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng lớn hơn: Tự chủ hơn về năng lượng, mạnh hơn về công nghiệp và hiện đại hơn về thương mại.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, TS. Trần Thị Thu Hiền, Phó trưởng Phòng Thông tin và truyền thông, Viện nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương cho rằng, 3 nhiệm vụ được giao cho Bộ Công Thương theo Quyết định số 808/QĐ-TTg phản ánh rất rõ tư duy phát triển mới, đó là gắn phát triển công nghệ chiến lược với ba trụ cột cốt lõi của nền kinh tế: Năng lượng, sản xuất công nghiệp và thương mại.
Thứ nhất, bảo đảm an ninh năng lượng gắn với hiện đại hóa hệ thống điện và phát triển nhiên liệu xanh là điều kiện tiên quyết để duy trì tăng trưởng kinh tế cao trong dài hạn. Một nền công nghiệp hiện đại không thể vận hành trên nền tảng năng lượng thiếu ổn định hoặc phụ thuộc quá lớn vào nguồn cung bên ngoài.
Thứ hai, nhiệm vụ nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và xây dựng chuỗi giá trị sản xuất xanh, thông minh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia ở các khâu gia công, lắp ráp. Công nghệ chiến lược sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị, tạo ra nhiều giá trị gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và tăng khả năng chống chịu trước các biến động quốc tế.
Thứ ba, hiện đại hóa thương mại bằng dữ liệu, logistics thông minh và chuỗi cung ứng tin cậy là xu hướng tất yếu của kinh tế số. Trong tương lai, lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở việc sản xuất được hàng hóa mà còn ở khả năng kết nối thị trường, tối ưu logistics và quản trị chuỗi cung ứng dựa trên dữ liệu thời gian thực.
"Có thể nói, 3 nhiệm vụ này tạo thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh, trong đó công nghệ là nền tảng, công nghiệp là động lực và thương mại là kênh lan tỏa giá trị"- TS. Trần Thị Thu Hiền nói.
3 bài toán lớn được Chính phủ giao Bộ Công Thương chủ trì không chỉ nhằm giải quyết những thách thức trước mắt của ngành mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn là xây dựng một nền kinh tế có năng lực tự chủ cao hơn, sức chống chịu tốt hơn và khả năng cạnh tranh mạnh mẽ hơn trong kỷ nguyên phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
