Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương về hành trình phát triển qua 6 thập kỷ, Đại tá Lê Thanh Bình, Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn 171, Vùng 2 Hải quân thông tin, ngày 9/7/1966, giữa lúc đế quốc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc bằng không quân và hải quân, Đại tướng Võ Nguyên Giáp ký quyết định thành lập Trung đoàn 171 tàu tuần tiễu, săn ngầm, tiền thân của Lữ đoàn 171 Hải quân ngày nay.
Thừa ủy quyền của Chủ tịch nước, Phó Đô đốc Nguyễn An Phong trao Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất tặng Lữ đoàn 171, chiều 9/7. Ảnh: Lữ đoàn 171
Ra đời trong khói lửa chiến tranh, đơn vị bước vào cuộc chiến đấu bảo vệ vùng biển, cửa sông, cửa biển miền Bắc với biên chế ban đầu 760 cán bộ, chiến sĩ. Sáu mươi năm qua, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn đã xây đắp nên truyền thống"Chiến đấu anh dũng, khắc phục khó khăn, liên tục bám biển, quyết chiến quyết thắng",trở thành lực lượng nòng cốt bảo vệ chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa thiêng liêng của Tổ quốc.
Đơn cử, trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước giai đoạn 1966-1975, Trung đoàn 171 cùng các lực lượng vũ trang bảo vệ Thủ đô Hà Nội và thành phố cảng Hải Phòng, tham gia bắn rơi hàng chục máy bay Mỹ; riêng trong các trận đánh bảo vệ cầu Long Biên và Nhà máy Điện Yên Phụ năm 1967, đơn vị đã bắn rơi 30 chiếc.
Từ giữa năm 1972, đơn vị trở thành lực lượng chủ lực rà phá thủy lôi, bom từ trường do Mỹ thả xuống cửa sông, cửa biển miền Bắc nhằm phong tỏa giao thông đường thủy. Qua 13 tháng chiến đấu, Trung đoàn huy động hơn 2.500 lượt tàu, ca nô, phá nổ hàng trăm quả thủy lôi, dẫn dắt hàng chục tàu ra vào cảng an toàn. Tiểu đoàn 1 của đơn vị được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Trong những năm tháng ác liệt đó, nhiều tấm gương chiến đấu quả cảm đã trở thành niềm tự hào của đơn vị. Thuyền trưởng Lê Văn Tiếu bị thương đứt lìa cánh tay trái vẫn bình tĩnh chỉ huy đưa tàu về bến an toàn. Chiến sĩ Đặng Đình Lống khi bị thương nặng đã dùng dây lưng cột chặt người vào bệ pháo để chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Những chiến sĩ ấy, cùng nhiều đồng đội khác, đã được Đảng và Nhà nước phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975, các tàu của Trung đoàn phối hợp tiếp quản quân cảng Đà Nẵng, Nha Trang, Cam Ranh và tham gia thu hồi đảo Thổ Chu bị quân Pôn Pốt chiếm đóng.
Sau ngày đất nước thống nhất, Trung đoàn 171 phát triển thành Hạm đội 171 vào tháng 10/1975, đảm nhận nhiệm vụ tuần tiễu bảo vệ vùng biển cả nước. Từ năm 1978, đơn vị tham gia chiến dịch Tây Nam, phối hợp cùng các lực lượng bảo vệ vững chắc chủ quyền vùng biển Tây Nam, đồng thời làm nhiệm vụ quốc tế giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng Pôn Pốt. Hải đội 811 cùng tàu 199, tàu 203 của đơn vị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân trong giai đoạn này.
Năm 1981, Hạm đội 171 được chấn chỉnh thành Lữ đoàn 171, trực thuộc Bộ Tư lệnh Hải quân, đảm nhận nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa phía Nam.
Tháng 3/1988, trước hành động dùng vũ lực chiếm đóng một số bãi đá thuộc quần đảo Trường Sa, cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn cùng các lực lượng Hải quân kiên cường bảo vệ chủ quyền tại các đảo Cô Lin, Len Đao, Đá Nam, Đá Thị. Cuối năm 1988, Lữ đoàn trở thành lực lượng đầu tiên đưa tàu ra đóng giữ, xây dựng các nhà giàn DK1 trên thềm lục địa phía Nam, được ví như những cột mốc chủ quyền giữa biển khơi.
Theo đó, để giữ nhà giàn giữa trùng khơi là nhiệm vụ vinh quang nhưng cũng đầy hiểm nguy. Nhiều nhà giàn bị đánh sập, tuy nhiên, trong thời khắc gian khó đó, nhiều chiến sĩ vẫn kiên cường bám trụ, trở thành biểu tượng cho ý chí kiên cường bám biển, giữ vững chủ quyền của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn 171.
Năm 1992, Lữ đoàn được điều chuyển về trực thuộc Quân chủng Hải quân. Đến tháng 3/2009, Lữ đoàn trở thành đơn vị trực thuộc Vùng 2 Hải quân, đảm nhận nhiệm vụ tuần tiễu, quản lý bảo vệ vùng biển từ Bình Thuận đến Bạc Liêu.
Bước sang giai đoạn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Lữ đoàn tập trung xây dựng theo hướng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Đơn vị duy trì thường xuyên nhiệm vụ trực chiến chống ngầm, tuần tiễu bảo vệ chủ quyền, tổ chức 8 chuyến tuần tra chung trên biển với Hải quân Thái Lan kể từ năm 1999, đồng thời tham gia truy quét cướp biển, cứu hộ cứu nạn ngư dân gặp nạn trên biển.
Năm 2015 và năm 2025, Lữ đoàn được Chủ tịch nước tặng thưởng Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất, ghi nhận những đóng góp bền bỉ của đơn vị trong sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển, đảo.
Với những chiến công và thành tích đạt được, ngày 3/11/2004, Lữ đoàn 171 Hải quân được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đơn vị còn được tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Nhì, Huân chương Lao động hạng Nhất cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.
Qua các thời kỳ, 7 tập thể và 4 cá nhân từng công tác, chiến đấu tại Lữ đoàn được phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành niềm tự hào của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ đơn vị.
Nhìn lại chặng đường 60 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Lữ đoàn 171, Thượng tá Trần Thanh Vũ, Chính ủy Lữ đoàn cho rằng, 16 chữ vàng“Chiến đấu anh dũng, khắc phục khó khăn, liên tục bám biển, quyết chiến quyết thắng” chính là truyền thống vẻ vang, là sự kết tinh bản lĩnh, ý chí và sức mạnh của biết bao thế hệ cán bộ, chiến sĩ Lữ đoàn.
Trong đó, “Chiến đấu anh dũng” thể hiện tinh thần kiên cường, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc. “Khắc phục khó khăn” là ý chí vượt lên mọi gian khổ, thử thách trong môi trường biển đầy khắc nghiệt.
“Liên tục bám biển” khẳng định tinh thần trách nhiệm, sự hiện diện thường xuyên của cán bộ, chiến sĩ trên các vùng biển trọng điểm để quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia. Và “Quyết chiến quyết thắng” chính là quyết tâm hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao trong mọi tình huống.
“Phát huy truyền thống 60 năm, Lữ đoàn 171 xác định trong giai đoạn tới sẽ tập trung xây dựng đơn vị vững mạnh về chính trị, làm cơ sở nâng cao sức mạnh chiến đấu; chú trọng nâng cao chất lượng huấn luyện theo phương châm cơ bản, thiết thực, vững chắc, làm chủ vũ khí trang bị kỹ thuật hiện đại, giữ nghiêm kỷ luật quân đội; tiếp tục làm chủ công nghệ mô phỏng trên nền tảng số để bộ đội được luyện tập trong môi trường có nhiều tình huống sát thực tiễn chiến đấu…”, Thượng tá Trần Thanh Vũ cho hay.
Bên cạnh đó, chú trọng công tác xây dựng Đảng bộ trong sạch vững mạnh, chăm lo đời sống bộ đội và củng cố tình đoàn kết quân dân tiếp tục là nền tảng để Lữ đoàn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Suốt chiều dài đất nước, dấu chân người lính Lữ đoàn 171 in đậm cùng những chiến công và sự hy sinh của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ. 60 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, đơn vị Anh hùng này đang viết tiếp truyền thống"Chiến đấu anh dũng, khắc phục khó khăn, liên tục bám biển, quyết chiến quyết thắng". Với bản lĩnh và ý chí đó, Lữ đoàn 171 Hải quân hôm nay tiếp tục quán triệt sâu sắc nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa trong tình hình mới, sẵn sàng chiến đấu cao, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định trên vùng biển thiêng liêng của Tổ quốc.
Phó Đô đốc Nguyễn An Phong, Chính ủy Quân chủng Hải quân:"Lữ đoàn 171 là đơn vị chiến đấu chủ lực của Vùng 2 Hải quân, trực tiếp hoạt động trên vùng biển phía Nam của Tổ quốc, nơi có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế biển. Thời gian tới, Lữ đoàn 171 cần tiếp tục quán triệt sâu sắc nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn của cấp trên; chủ động nghiên cứu, nắm chắc tình hình, kịp thời tham mưu, đề xuất những giải pháp đúng, trúng, hiệu quả trong xử trí các tình huống, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định trên biển, bảo vệ Tổ quốc 'từ sớm, từ xa', từ hướng biển".
