Từ những bản làng cheo leo bên sườn núi, những khu dân cư nằm biệt lập giữa đại ngàn biên giới đến các tổ dân phố nơi trung tâm, một cuộc sắp xếp quy mô lớn đang được tỉnh Lai Châu triển khai với quyết tâm cao. Không chỉ là câu chuyện giảm đầu mối hay tinh giản bộ máy, đây còn là bước đi mang tính chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả quản trị cơ sở, tiết kiệm nguồn lực và tạo dư địa cho phát triển trong giai đoạn mới.
Tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả quản trị cơ sở
Đến thời điểm tháng 6/2026, Lai Châu có 956 thôn, bản, tổ dân phố, gồm 859 thôn, bản và 97 tổ dân phố. Tuy nhiên, qua kết quả rà soát của tỉnh cho thấy chỉ có 184 đơn vị đạt tiêu chuẩn về quy mô hộ gia đình theo quy định; còn tới 772 đơn vị chưa đạt chuẩn, chiếm hơn 80%. Đây là đặc thù địa lý và lịch sử hình thành cộng đồng dân cư tại một tỉnh miền núi biên giới có địa hình chia cắt mạnh. Nhiều bản chỉ có vài chục hộ dân, nằm cách xa nhau hàng kilomet đường rừng, đường núi. Không ít khu dân cư được hình thành từ lâu đời, gắn với phong tục tập quán và đặc điểm cư trú của đồng bào các dân tộc thiểu số.
Thực trạng này dẫn đến việc số lượng đầu mối tổ chức lớn trong khi quy mô dân cư nhỏ, làm tăng số người hoạt động không chuyên trách và chi phí ngân sách dành cho bộ máy cơ sở.
Theo phương án được phê duyệt, Lai Châu sẽ thực hiện sắp xếp 554 thôn, bản, tổ dân phố chưa đạt tiêu chuẩn nhưng có điều kiện thuận lợi để tổ chức lại; đồng thời tiếp tục sắp xếp thêm 73 đơn vị đã đạt chuẩn nhưng có vị trí liền kề, tương đồng về văn hóa và thuận lợi trong quản lý. Song song với đó, tỉnh sẽ thành lập mới 4 bản từ 7 cụm dân cư đặc biệt nằm biệt lập ở các xã Bum Tở, Tà Tổng và Mù Cả nhằm bảo đảm công tác quản lý dân cư, quốc phòng, an ninh và phục vụ nhu cầu sinh hoạt của người dân.
Sau khi hoàn thành toàn bộ phương án, Lai Châu sẽ còn 616 thôn, bản, tổ dân phố, giảm 340 đơn vị so với hiện nay. Đáng chú ý, tỷ lệ thôn, bản, tổ dân phố đạt tiêu chuẩn quy mô hộ gia đình sẽ tăng từ 19,25% lên 55,68%. Đây là bước chuyển lớn, giúp nâng cao hiệu quả quản lý dân cư, triển khai chính sách an sinh xã hội, tổ chức các phong trào thi đua và phát triển kinh tế - xã hội tại cơ sở.
Không dừng ở việc sắp xếp địa bàn dân cư, tỉnh đồng thời kiện toàn hệ thống chính trị tại cơ sở. Các chi bộ sẽ được hợp nhất theo đơn vị mới; Ban Công tác Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội được sắp xếp đồng bộ nhằm giảm chồng chéo, nâng cao hiệu quả hoạt động. Tỉnh cũng tiếp tục đẩy mạnh mô hình bí thư chi bộ kiêm trưởng bản hoặc trưởng Ban Công tác Mặt trận tại những nơi đủ điều kiện, góp phần tinh gọn đầu mối và tăng tính thống nhất trong lãnh đạo, điều hành.
Giữ gìn bản sắc và tạo đồng thuận
Điều làm nên điểm khác biệt trong phương án của Lai Châu là quan điểm không chạy theo số lượng hay chỉ tiêu giảm đầu mối bằng mọi giá. Là địa phương có hơn 20 dân tộc cùng sinh sống, nhiều cộng đồng dân cư được hình thành từ hàng trăm năm trước, việc sắp xếp luôn phải đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa yêu cầu quản lý và gìn giữ bản sắc văn hóa.
Chính vì vậy, bên cạnh những đơn vị được sáp nhập, tỉnh vẫn quyết định giữ nguyên 218 thôn, bản, tổ dân phố chưa đạt tiêu chuẩn quy mô hộ gia đình. Đây chủ yếu là các địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới hoặc những nơi có điều kiện địa hình đặc biệt khó khăn. Có những bản ở khu vực biên giới giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, giữ gìn an ninh trật tự. Một số nơi mang đặc trưng riêng về dân tộc, tín ngưỡng, phong tục tập quán, sáp nhập cơ học có thể ảnh hưởng tới sự gắn kết cộng đồng và bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống.
Giám đốc Sở Nội vụ Lai Châu Lò Văn Hương cho biết:“Lai Châu là tỉnh miền núi và địa hình chia cắt trong quá trình lịch sử hình thành các thôn bản, vì vậy, việc xây dựng phương án và triển khai được thực hiện thận trọng, vừa đảm bảo tiêu chí mà không ảnh hưởng đến việc sinh hoạt, quản lý của chính quyền cấp xã cũng như sinh hoạt của người dân. Một số bản có yếu tố đặc thù về lịch sử hình thành, văn hóa..., tỉnh luôn chú trọng duy trì, bảo tồn”.
Thực tế tại xã Sin Suối Hồ, địa phương có số lượng bản dự kiến sáp nhập nhiều nhất, từ 35 bản giảm xuống còn 18 bản, ghi nhận tại buổi họp lấy ý kiến, người dân nơi đây bày tỏ sự đồng thuận cao với chủ trương của tỉnh. Chủ tịch UBND xã Sin Suối Hồ Nguyễn Văn Quỳnh cho biết:“Xã có 5 dân tộc sống đan xen, trong đó chủ yếu là đồng bào Dao, Thái, Mông, Giáy. Bà con đồng thuận cao về chủ trương sáp nhập. Với thực trạng cơ sở vật chất các nhà văn hóa ở các điểm bản chưa đáp ứng được, xã cũng đã có phương án đề xuất”.
Ông Lò Văn Chắn (bản Thèn Sin 2) cho biết:“Chúng tôi nhất trí với chủ trương sáp nhập này. Bản được mở rộng, bà con thêm gắn bó và được cùng nhau phát triển kinh tế".
Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, cách làm thận trọng, bài bản và đặt người dân ở vị trí trung tâm của Lai Châu đang cho thấy một hướng đi phù hợp. Tinh gọn nhưng không đánh đổi bản sắc; giảm đầu mối nhưng vẫn giữ được sự gắn kết cộng đồng; nâng cao hiệu quả quản trị nhưng vẫn bảo đảm ổn định đời sống nhân dân. Đó cũng chính là nền tảng để Lai Châu tạo thêm động lực phát triển, xây dựng vùng biên cương ngày càng giàu đẹp, văn minh và bền vững.
