Đối với hầu hết các quốc gia trong khu vực này, các cú sốc nguồn cung sau đại dịch COVID – 19 đã không làm tăng kỳ vọng lạm phát dài hạn – kỳ vọng của người dân, doanh nghiệp và các nhà dự báo về lạm phát trong những năm tới – ngay cả trong bối cảnh lạm phát ngắn hạn cao hơn. Nghiên cứu của IMF cho thấy những kỳ vọng ổn định này giúp hạn chế sự truyền tải các cú sốc giá năng lượng và các mặt hàng khác đến giá tiêu dùng, bởi vì giá nhập khẩu cao hơn hiện nay không được kỳ vọng sẽ dẫn đến lạm phát cao hơn kéo dài trong tương lai.
Nghiên cứu này dựa trên các nghiên cứu trước đây của IMF để chỉ ra cách neo giữ mạnh mẽ hơn làm giảm đáng kể tác động lạm phát của các cú sốc về điều khoản thương mại – khi giá xuất khẩu của một quốc gia thay đổi so với giá nhập khẩu của quốc gia đó – tại các thị trường mới nổi. Kỳ vọng ổn định có thể giúp các nhà hoạch định chính sách quản lý tốt hơn các sự đánh đổi khi đối mặt với các cú sốc giá dầu.
Các nền kinh tế lớn ở Mỹ Latinh đang được hưởng lợi từ kỳ vọng lạm phát được ổn định hơn, kết quả của các cải cách thể chế bắt đầu khoảng 25 năm trước. Những thay đổi đó bao gồm việc áp dụng lạm phát mục tiêu, tăng cường tính độc lập của ngân hàng trung ương và chấm dứt sự chi phối của chính sách tài khóa.
Những cải cách này đã tác động tích cực đến niềm tin về giá cả. Mặc dù dự báo lạm phát ở Mỹ Latinh, tính trung bình vẫn còn xa mục tiêu hơn so với các nền kinh tế phát triển, nhưng sự phân tán quan điểm lại tương tự nhau giữa hai nhóm quốc gia. Điều này phù hợp với việc các nhà hoạch định chính sách được coi là đáng tin cậy và đang hoạt động trong khuôn khổ chịu sự ràng buộc của các thể chế. Trong hai thập kỷ qua, cả hai thái cực của phân bố kỳ vọng lạm phát—quan điểm cho rằng giá cả sẽ tăng quá cao hoặc quá thấp—đều đã được cải thiện. Những người từng kỳ vọng lạm phát quá cao, cũng như những người kỳ vọng lạm phát quá thấp, đã dần chuyển quan điểm của họ về phía mục tiêu của ngân hàng trung ương. Tuy nhiên, uy tín khó khăn lắm mới có được này cũng rất dễ bị mất đi. Nghiên cứu của IMF cho thấy rằng chính sách tiền tệ thắt chặt hơn dự kiến có thể giúp mang lại những tiến bộ khiêm tốn trong niềm tin, làm tăng sự neo giữ ở mức độ vừa phải và có độ trễ. Ngược lại, chính sách tiền tệ nới lỏng bất ngờ có thể gây ra những tác động tiêu cực mạnh mẽ hơn nhiều, dẫn đến việc kỳ vọng mất đi điểm neo.
Các nghiên cứu trường hợp từ các quốc gia như Brazil, Chile và Argentina minh họa cách thức những thay đổi trong khuôn khổ chính sách tiền tệ ảnh hưởng đến kỳ vọng và đưa ra những bài học quan trọng cho việc thiết kế chính sách:
• Chế độ tiền tệ phù hợp phụ thuộc vào bối cảnh. Ví dụ, mặc dù lạm phát mục tiêu thường là một thành phần quan trọng của các chế độ chính sách mang lại sự ổn định kinh tế vĩ mô, nhưng nó không phải lúc nào cũng lý tưởng khi lạm phát rất cao. Nếu lạm phát thực sự rất cao, các chế độ đơn giản hơn, chẳng hạn như các chế độ có thành phần mục tiêu tỷ giá hối đoái hoặc tiền tệ, ban đầu có thể phù hợp hơn.
• Không phải lạm phát mục tiêu đòi hỏi điều kiện hoàn toàn ổn định để được thực hiện. Mặc dù việc áp dụng dần dần trong điều kiện kinh tế vĩ mô ổn định có vẻ là tốt nhất, nhưng lạm phát mục tiêu vẫn có thể giúp ổn định kỳ vọng ngay cả khi được áp dụng nhanh trong môi trường kinh tế đầy thách thức. Việc áp dụng lạm phát mục tiêu ở Brazil năm 1999 là một trường hợp như vậy. Tuy nhiên, trong những điều kiện như vậy, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình là rất quan trọng để xây dựng niềm tin vào các mục tiêu chính sách của ngân hàng trung ương.
• Sự hỗ trợ thể chế rộng rãi là điều cần thiết trong hầu hết các trường hợp. Các chế độ lạm phát mục tiêu khó có thể thành công khi chính sách tài khóa hoặc các chính sách khác làm suy yếu mục tiêu đã nêu của ngân hàng trung ương, hoặc nếu thiếu cam kết chính trị rộng rãi hơn đối với lạm phát thấp và ổn định. Mức độ đô la hóa cao có thể làm gia tăng thách thức giảm phát. Kinh nghiệm của khu vực Mỹ Latinh phản ánh kết quả của các cuộc cải cách từ một thế hệ trước. Các khuôn khổ được xây dựng dựa trên mục tiêu lạm phát và các ngân hàng trung ương độc lập đã giúp thúc đẩy sự ổn định và chấm dứt kỷ nguyên lạm phát cao và biến động. Tiến bộ này rất quan trọng khi các cú sốc mới xuất hiện, với kỳ vọng lạm phát ổn định hơn giúp bù đắp áp lực giá cả tạm thời.
Sự biến động lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu đặt ra một thử thách mới, nhưng chúng ta thấy một mô hình rõ ràng: ở những nơi mà kỳ vọng được neo giữ vững chắc, các nền kinh tế có thể hấp thụ tốt hơn những cú sốc như vậy mà không làm mất ổn định lạm phát. Khả năng vượt qua biến động này đến từ uy tín tiền tệ được xây dựng qua nhiều thập kỷ, tuy nhiên nó không được đảm bảo. Chính sách lỏng lẻo không phù hợp hoặc những thay đổi đột ngột đối với khuôn khổ có thể nhanh chóng làm xói mòn những thành quả khó khăn đạt được, nhấn mạnh lý do tại sao việc duy trì uy tín vẫn là yếu tố then chốt để duy trì sự ổn định khi đó là điều quan trọng nhất.
