Khoảng 90% người dân Canada tra cứu thông tin thời tiết hằng ngày. Mỗi năm, cơ quan khí tượng nước này phát hành hơn 17.000 cảnh báo thời tiết cùng hàng trăm nghìn bản tin dự báo phục vụ nhiều lĩnh vực khác nhau. Những số liệu trên được ông Luc Corbeil, Vụ trưởng Vụ Dịch vụ và Dự báo, Bộ Môi trường và Biến đổi khí hậu Canada chia sẻ tại Hội nghị “Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026”, vừa diễn ra đã cho thấy, vai trò ngày càng lớn của thông tin khí tượng trong đời sống, hoạt động sản xuất và vận hành hạ tầng.
Trong bối cảnh thời tiết cực đoan gia tăng và thiên tai diễn biến ngày càng khó lường, giá trị của hệ thống cảnh báo sớm được đo bằng khả năng chuyển hóa thông tin dự báo thành hành động ứng phó của người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Đây cũng là định hướng mà Canada đang theo đuổi khi phát triển Hệ thống Cảnh báo sớm đa thiên tai (MHEWS) theo hướng lấy tác động làm trung tâm, thúc đẩy cách tiếp cận “Forecast to Action” (Từ dự báo tới hành động).
Ông Luc Corbeil đã có những chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương về kinh nghiệm của Canada trong việc kết nối thông tin khí tượng với quá trình ra quyết định, đồng thời đưa ra một số gợi mở về hợp tác giữa Canada và Việt Nam trong lĩnh vực cảnh báo sớm và truyền thông rủi ro thiên tai.
Chuyển thông tin khí tượng thành quyết định ứng phó
- Thưa ông, trong Hệ thống Cảnh báo sớm đa thiên tai (MHEWS) của Canada, các thông tin dự báo và cảnh báo được tích hợp như thế nào vào quá trình vận hành các công trình hạ tầng trọng yếu như hệ thống điện, khu công nghiệp hay các dự án khai thác tài nguyên? Từ kinh nghiệm đó, Việt Nam có thể tham khảo những bài học gì?
Ông Luc Corbeil:Có mối liên hệ rất chặt chẽ giữa các bản tin dự báo, cảnh báo mà chúng tôi phát hành với hoạt động của nhiều lĩnh vực khác nhau tại Canada. Chúng tôi thường xuyên tương tác với các bên liên quan, bao gồm các công ty điện lực cùng nhiều tổ chức, doanh nghiệp sử dụng thông tin khí tượng trong quá trình vận hành và ra quyết định.
Thông qua những tương tác đó, các đơn vị có thể điều chỉnh hoạt động của mình dựa trên các sản phẩm dự báo và cảnh báo được cung cấp. Đây là một phần quan trọng trong cách chúng tôi kết nối thông tin khí tượng với nhu cầu thực tế của người sử dụng.
Tuy nhiên, kinh nghiệm của chúng tôi cho thấy việc chỉ cung cấp các số liệu hay thông tin kỹ thuật là chưa đủ. Chúng tôi luôn cố gắng đi xa hơn việc đơn thuần đưa ra các con số. Điều quan trọng là giúp người sử dụng hiểu được những điều kiện thời tiết đó có thể ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động mà họ đang thực hiện.
Nói cách khác, chúng tôi không chỉ tập trung vào việc dự báo điều gì sẽ xảy ra mà còn cố gắng diễn giải những hệ quả mà thời tiết có thể gây ra đối với hoạt động của từng lĩnh vực. Khi người sử dụng hiểu rõ ý nghĩa của thông tin dự báo đối với công việc của mình, họ sẽ dễ dàng chuyển hóa thông tin đó thành các quyết định và hành động cụ thể hơn.
Từ góc độ này, một trong những bài học quan trọng mà chúng tôi rút ra được ở Canada là cần bảo đảm các thông điệp dự báo và cảnh báo được hiểu đúng, vượt ra ngoài khía cạnh khoa học thuần túy của dự báo thời tiết. Chúng tôi cần truyền tải thông tin bằng ngôn ngữ mà người sử dụng có thể hiểu, để những thông tin đó thực sự trở nên hữu ích đối với quá trình ra quyết định.
Theo tôi, khi người dân, doanh nghiệp và các tổ chức hiểu được thông tin dự báo đang nói gì và điều đó có ý nghĩa như thế nào đối với họ, khả năng chuyển từ nhận thức sang hành động cũng sẽ cao hơn. Đây là một yếu tố rất quan trọng đối với hiệu quả của các hệ thống cảnh báo sớm.
- Nhiều chuyên gia đã nhấn mạnh khái niệm “Forecast to Action”. Theo ông, những điều kiện quan trọng nhất để doanh nghiệp, đơn vị vận hành hạ tầng và chính quyền địa phương có thể hành động dựa trên các cảnh báo sớm thiên tai là gì?
Ông Luc Corbeil:Theo tôi, điều quan trọng nhất là các tổ chức phải hiểu được mối liên hệ giữa các bản tin dự báo mà chúng tôi cung cấp với những tác động có thể xảy ra đối với hoạt động của họ.
Trên thực tế, một bản tin dự báo chỉ thực sự phát huy giá trị khi người tiếp nhận có thể liên hệ thông tin đó với những quyết định mà họ cần đưa ra. Nếu một tổ chức không hiểu thời tiết có thể ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động của mình, thì ngay cả những dự báo chính xác nhất cũng có thể không dẫn tới hành động phù hợp.
Để làm được điều đó, cần có rất nhiều trao đổi giữa cơ quan khí tượng với các bên liên quan. Chúng tôi cần hiểu họ đang cố gắng đạt được điều gì trong hoạt động của mình, đồng thời hiểu cách mà các điều kiện thời tiết có thể tác động tới những hoạt động đó. Ngược lại, các tổ chức cũng cần hiểu được ý nghĩa của thông tin khí tượng và cách thông tin đó có thể hỗ trợ họ trong quá trình ra quyết định.
Quá trình đối thoại này đóng vai trò rất quan trọng bởi nó giúp kết nối thông tin thời tiết với những tác động có thể xảy ra trong thực tế. Khi mối liên hệ đó được làm rõ, các bản tin dự báo sẽ không còn chỉ là thông tin khí tượng đơn thuần mà trở thành những thông tin có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động của từng lĩnh vực.
Đó cũng chính là tinh thần của cách tiếp cận “Forecast to Action”. Mục tiêu không chỉ là dự báo chính xác hơn mà còn là bảo đảm những thông tin được cung cấp có thể được chuyển hóa thành hành động trong thực tế.
Đưa cảnh báo đến đúng người, đúng thời điểm
- Nhiều quốc gia đã cải thiện đáng kể năng lực dự báo trong những năm gần đây, nhưng thiên tai vẫn gây ra những thiệt hại. Theo ông, đâu là thách thức lớn nhất trong việc giảm nhẹ rủi ro thiên tai hiện nay?
Ông Luc Corbeil:Theo tôi, ngay cả khi chúng ta có những hệ thống cảnh báo tốt nhất, thiên tai vẫn sẽ tiếp tục xảy ra. Dự báo thời tiết có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về các nguy cơ, nhưng không thể tác động đến bản thân thời tiết.
Vì vậy, điều quan trọng là xây dựng niềm tin của công chúng đối với các thông tin và khuyến nghị mà cơ quan khí tượng cung cấp. Đây là một quá trình cần nhiều thời gian và đòi hỏi sự đối thoại liên tục với cộng đồng.
Niềm tin đó được hình thành khi các cơ quan dự báo cởi mở và minh bạch về những rủi ro mà họ nhận diện, khả năng các rủi ro đó xảy ra cũng như những hệ quả có thể phát sinh. Khi người dân hiểu được những thông tin này và tin tưởng vào nguồn thông tin mà họ nhận được, mối liên hệ giữa cơ quan dự báo và cộng đồng cũng sẽ được củng cố.
Theo tôi, chính quá trình đó giúp các thông điệp cảnh báo trở nên có ý nghĩa hơn đối với công chúng và có nhiều khả năng được chuyển hóa thành hành động trong thực tế.
- Trong lĩnh vực dự báo, cảnh báo và truyền thông rủi ro thiên tai, theo ông, đâu là những nội dung mà Canada và Việt Nam có thể học hỏi lẫn nhau?
Ông Luc Corbeil:Tôi cho rằng, có nhiều lĩnh vực mà Canada và Việt Nam có thể cùng trao đổi kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau. Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là cách tiếp cận đối với các cộng đồng khó tiếp cận.
Mặc dù điều kiện tự nhiên, địa lý và xã hội của hai nước có nhiều khác biệt, nhưng chúng ta đều phải đối mặt với những thách thức tương tự trong việc bảo đảm thông tin cảnh báo đến được với mọi đối tượng. Có những cộng đồng sinh sống ở các khu vực xa xôi, trong khi những nơi khác có thể gặp những thách thức liên quan đến công nghệ hoặc khả năng tiếp cận thông tin.
Đây là một chủ đề rất đáng để hai quốc gia cùng trao đổi. Tôi nghĩ sẽ rất hữu ích nếu chúng ta có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về cách mỗi nước đang truyền tải thông tin cảnh báo tới những cộng đồng này, cũng như những kinh nghiệm đã mang lại hiệu quả trong thực tế.
Việc chia sẻ kinh nghiệm trong lĩnh vực này có thể giúp cả hai quốc gia hiểu rõ hơn những cách tiếp cận hiệu quả để đưa thông tin cảnh báo đến các cộng đồng khó tiếp cận, dù thách thức xuất phát từ điều kiện địa lý hay các rào cản về công nghệ.
Xin cảm ơn ông!
Hệ thống Cảnh báo sớm đa thiên tai (MHEWS) của Canada được xây dựng trên nhiều hợp phần, bao gồm quan trắc, dự báo, đánh giá rủi ro, truyền tải cảnh báo và hỗ trợ hành động ứng phó. Thông tin cảnh báo được tích hợp trong Hệ thống Cảnh báo công cộng quốc gia và truyền tải đồng thời qua phát thanh, truyền hình, điện thoại di động cùng các nền tảng số.
