Bước ngoặt đặc biệt đối với kinh tế tư nhân
Trình bày tại buổi làm việc với Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội diễn ra sáng 15/6, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, năm 2025 và giai đoạn chuyển tiếp sang năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt đặc biệt đối với khu vực kinh tế tư nhân.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, điểm đáng chú ý là trong giai đoạn này, ba luồng cải cách lớn đang hội tụ cùng lúc.Trước hếtlà cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, gắn với việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34 tỉnh, thành phố và vận hành mô hình chính quyền hai cấp từ ngày 1/7/2025. Đây được kỳ vọng sẽ tạo không gian quản trị mới, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Thứ hailà sự dịch chuyển trong tư duy lập pháp theo hướng kiến tạo phát triển, từng bước từ bỏ cách tiếp cận “không quản được thì cấm”.
Thứ ba, việc thể chế hóa mạnh mẽ Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã tạo thêm động lực chính sách quan trọng, khi khẳng định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, với mục tiêu đạt ít nhất 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.
Trong bối cảnh đó, khu vực doanh nghiệp tư nhân tiếp tục mở rộng nhanh về số lượng. Từ khoảng 811 nghìn doanh nghiệp hoạt động năm 2020, đến năm 2025, con số này đã tăng lên hơn 1 triệu doanh nghiệp, chiếm tới 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động và tạo việc làm cho khoảng 9,27 triệu lao động.
Đây là tín hiệu tích cực cho thấy, khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục là lực lượng năng động, đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh và mở rộng nền tảng tăng trưởng của nền kinh tế. Việc số lượng doanh nghiệp gia tăng trong bối cảnh môi trường kinh doanh còn nhiều biến động cũng cho thấy tinh thần khởi nghiệp, khả năng thích ứng và sức sống của khu vực tư nhân.
Tuy nhiên, bên cạnh những đánh giá tích cực, đại diện VCCI cũng chỉ rõ những vấn đề còn tồn tại của khu vực kinh tế tư nhân. Theo đó nhấn mạnh, sự gia tăng về số lượng cần đi cùng với cải thiện về chất lượng. Cùng với đó, cần cải thiện quy mô, năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và khả năng tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị.
Hiện nay, đặc trưng bao trùm của khu vực doanh nghiệp tư nhân vẫn là “đông nhưng nhỏ”. Gần 70% doanh nghiệp ngoài nhà nước có vốn dưới 10 tỷ đồng; 81,4% sử dụng dưới 10 lao động. Vốn bình quân của doanh nghiệp tư nhân khoảng 49,2 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với mức 496 tỷ đồng của doanh nghiệp FDI và 7.030,9 tỷ đồng của doanh nghiệp nhà nước.
Bên cạnh đó, hiệu quả sinh lời của khu vực kinh tế tư nhân còn thấp và phân bố chưa đồng đều. Tỷ suất lợi nhuận chỉ khoảng 1,4% năm 2023; mật độ doanh nghiệp còn chênh lệch rõ giữa các đô thị lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội với nhiều tỉnh miền núi. Năng lực đổi mới sáng tạo, công nghệ và quản trị cũng cần tiếp tục được cải thiện khi chỉ 7,5% doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm hoặc dịch vụ mới trong ba năm; 37,9% sử dụng ít nhất một công nghệ số.
5 nhóm giải pháp hiện thực mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp
Theo VCCI, môi trường kinh doanh nền tảng đang có sự thay đổi đáng chú ý. Trong đó, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp đã dịch chuyển mạnh sang phía thị trường đầu ra, khi tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng tăng từ 45,3% lên 60,2%. Điều này kéo theo tâm lý thận trọng, với 54,8% doanh nghiệp dự kiến giữ nguyên quy mô.
Ngoài ra, tiếp cận vốn cũng tiếp tục là một điểm nghẽn có tính cấu trúc. Có tới 75,5% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm; 93,5% khoản vay yêu cầu thế chấp. Trong khi đó, khả năng dự đoán chính sách còn hạn chế, khi chỉ 6% đến 8% doanh nghiệp tự tin dự báo được thay đổi chính sách.
Dù vậy,“kết quả PCI 2025 trên 34 địa phương cho thấy, nền tảng điều hành mạnh nhất nằm ở tương tác hành chính và độ tin cậy pháp lý, trong khi các khía cạnh hỗ trợ doanh nghiệp và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng vẫn còn nhiều dư địa cải thiện, hàm ý trọng tâm cải cách cấp tỉnh cần chuyển từ "làm thủ tục nhanh hơn" sang "làm thị trường công bằng hơn"”- ông Đậu Anh Tuấn thông tin.
Đối với khu vực hộ kinh doanh, VCCI cho biết hiện có khoảng 6,1 triệu hộ, tạo việc làm cho 10 triệu lao động. Đây là lực lượng có vai trò lớn trong nền kinh tế, nhất là ở khu vực thương mại, dịch vụ, sản xuất nhỏ và sinh kế của người dân. Tuy nhiên, sức chống chịu của khu vực này đang chịu nhiều sức ép khi 96,7% hộ phụ thuộc toàn bộ hoặc phần lớn thu nhập vào hoạt động kinh doanh; 73,7% chỉ đạt mức “lãi ít” và 81,5% bị giảm doanh thu trong năm 2025.
Đáng chú ý, khó khăn pháp lý đang trở thành vấn đề lớn đối với hộ kinh doanh, với 73,3% đánh giá có ảnh hưởng lớn hoặc nghiêm trọng, gắn với lộ trình bãi bỏ thuế khoán từ ngày 1/1/2026. Tiến trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp cũng diễn ra chậm, khi chỉ 15,6% hộ có ý định chuyển đổi do còn e ngại thủ tục thuế, kế toán, chi phí bảo hiểm và nguy cơ bị thanh tra, kiểm tra nhiều hơn.
Từ thực tế này, đại diện VCCI kiến nghị 5 nhóm giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, bao gồm: Hỗ trợ tài chính và tín dụng linh hoạt; đẩy nhanh thể chế hóa cho vay dựa trên dòng tiền theo Nghị quyết 68-NQ/TW; cải cách môi trường tuân thủ thuế, kế toán và hóa đơn điện tử phù hợp với năng lực hộ siêu nhỏ; chuyển chính sách hỗ trợ hộ chuyển đổi từ vận động đại trà sang cách tiếp cận phân tầng; ứng phó cú sốc ngắn hạn bằng tháo gỡ logistics, đa dạng hóa thị trường và tăng cường ngoại giao kinh tế. Đồng thời về dài hạn, cơ quan chức năng cần dịch chuyển trọng tâm cải cách sang kiến tạo, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và nâng cao chất lượng hỗ trợ doanh nghiệp.
Theo đại diện VCCI, nếu các giải pháp này được triển khai đồng bộ, khu vực kinh tế tư nhân không chỉ tăng nhanh về số lượng, mà còn có điều kiện nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh và sức chống chịu. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu có ít nhất 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, đồng thời phát huy tốt hơn vai trò của kinh tế tư nhân trong tăng trưởng quốc gia.
Theo VCCI, khu vực kinh tế tư nhân đã tăng từ khoảng 811 nghìn doanh nghiệp hoạt động năm 2020 lên hơn 1 triệu doanh nghiệp vào năm 2025, chiếm 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp còn quy mô nhỏ, khó tiếp cận vốn và chịu sức ép thị trường. Vì vậy, cải cách thời gian tới cần tập trung vào hỗ trợ thực chất, mở rộng tiếp cận tín dụng, giảm gánh nặng tuân thủ và bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng.
