Hưởng ứng đợt cao điểm 100 ngày làm sạch dữ liệu của Bộ Công Thương, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đang triển khai thí điểm cơ sở dữ liệu tập trung trong lĩnh vực thương mại điện tử, dự kiến hoàn thành vào cuối tháng 9/2026. Hệ thống hướng tới kết nối, khai thác hiệu quả dữ liệu dân cư, thuế, hải quan và phản ánh vi phạm để nâng cao hiệu quả quản lý.
Trước tình trạng hàng giả, hàng nhái và gian lận thương mại trên môi trường số vẫn diễn biến phức tạp, việc kết nối dữ liệu được kỳ vọng sẽ hỗ trợ xác thực người bán, phát hiện sớm vi phạm và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng. Báo Công Thương đã trao đổi với ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), về những nội dung này.
Kết nối dữ liệu, nâng cao hiệu quả quản lý
- Đến ngày 30/9/2026, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số dự kiến hoàn thành thí điểm cơ sở dữ liệu tập trung về thương mại điện tử. Xin ông cho biết cơ sở dữ liệu này sẽ bao gồm những nhóm thông tin nào và được kết nối, chia sẻ ra sao giữa các cơ quan?
Ông Hoàng Ninh:Tôi nghĩ điều đầu tiên cần làm rõ là chúng tôi không xây dựng thêm một cơ sở dữ liệu độc lập, mà hướng tới kết nối và khai thác hiệu quả các dữ liệu đã có của các bộ, ngành. Trong lĩnh vực thương mại điện tử, hệ thống sẽ tập trung các thông tin phục vụ quản lý như thông tin về người bán, nền tảng thương mại điện tử, tổng số giao dịch, ngành hàng, phản ánh vi phạm và kết quả xử lý. Trên cơ sở đó sẽ từng bước kết nối với dữ liệu dân cư, dữ liệu thuế, dữ liệu hải quan và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác theo quy định của pháp luật.
Việc kết nối này có ý nghĩa rất thực tế, chẳng hạn, khi cần xác minh thông tin của một người bán hoặc phục vụ xử lý một vụ việc, cơ quan quản lý sẽ không phải đối chiếu qua nhiều đầu mối như trước mà có thể khai thác thông tin nhanh và đầy đủ hơn. Tất nhiên, mọi hoạt động chia sẻ dữ liệu đều phải bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng mục đích, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Theo tôi, dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi được kết nối và khai thác hiệu quả. Đó cũng là mục tiêu của việc xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung lần này.
- Việc kết nối dữ liệu dân cư, thuế, hải quan và phản ánh vi phạm sẽ hỗ trợ cơ quan quản lý như thế nào trong việc xác thực người bán, truy xuất nguồn gốc hàng hóa và phát hiện, xử lý hàng giả, gian lận trên thương mại điện tử?
Ông Hoàng Ninh:Thực tế hiện nay, thông tin phục vụ quản lý còn phân tán ở nhiều hệ thống khác nhau. Vì vậy, khi cần xác minh một chủ thể hoặc làm rõ một vụ việc thường phải phối hợp với nhiều cơ quan và mất khá nhiều thời gian. Khi dữ liệu được kết nối, việc này sẽ thuận lợi hơn rất nhiều. Ví dụ, có thể đối chiếu thông tin người bán với dữ liệu dân cư, kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ thuế, kết hợp với dữ liệu hải quan để hỗ trợ xác minh nguồn gốc hàng hóa và khai thác các phản ánh vi phạm đã được ghi nhận.
Quan trọng hơn, hệ thống không chỉ hỗ trợ xử lý khi đã xảy ra vi phạm mà còn giúp nhận diện sớm những dấu hiệu rủi ro. Nếu một chủ thể có nhiều phản ánh trong thời gian ngắn hoặc xuất hiện những dấu hiệu bất thường trong hoạt động kinh doanh, cơ quan quản lý sẽ có thêm cơ sở để kiểm tra, xác minh. Đây là bước chuyển từ cách quản lý chủ yếu dựa trên từng vụ việc sang quản lý dựa trên dữ liệu. Điều đó sẽ giúp việc phòng, chống hàng giả và gian lận thương mại hiệu quả hơn.
Minh bạch thương mại điện tử từ dữ liệu
- Từ góc độ bảo vệ người tiêu dùng, cơ sở dữ liệu tập trung sẽ giúp thay đổi như thế nào trong việc tiếp nhận phản ánh, xác minh và xử lý các vụ việc vi phạm trên môi trường thương mại điện tử, thưa ông/bà?
Ông Hoàng Ninh:Cuối cùng, mọi nỗ lực của chúng tôi đều hướng tới việc bảo vệ người tiêu dùng tốt hơn. Hiện nay, khi tiếp nhận một phản ánh, cơ quan quản lý thường phải dành thời gian để xác minh thông tin người bán, lịch sử hoạt động hoặc phối hợp với các đơn vị liên quan. Khi có cơ sở dữ liệu tập trung, quá trình tra cứu, đối chiếu và xác minh sẽ được rút ngắn đáng kể.
Điều đó không chỉ giúp xử lý phản ánh nhanh hơn mà còn nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan vì cùng khai thác trên một nền tảng dữ liệu thống nhất.
Tôi cũng kỳ vọng hệ thống sẽ hỗ trợ phát hiện sớm những trường hợp vi phạm có tính lặp lại hoặc có dấu hiệu tổ chức để có biện pháp xử lý ngay từ đầu. Nếu người tiêu dùng cảm thấy yên tâm hơn khi mua sắm trực tuyến, đó mới là kết quả mà chúng tôi mong muốn.
- Sau giai đoạn thí điểm, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số có lộ trình như thế nào để mở rộng cơ sở dữ liệu tập trung trên phạm vi toàn quốc? Khi đi vào vận hành chính thức, hệ thống sẽ tạo ra những thay đổi cụ thể gì trong công tác quản lý nhà nước, cũng như đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng?
Ông Hoàng Ninh:Sau khi hoàn thành thí điểm, chúng tôi sẽ đánh giá toàn diện kết quả triển khai để tiếp tục hoàn thiện hệ thống và từng bước mở rộng phạm vi kết nối với các bộ, ngành, địa phương cũng như các cơ sở dữ liệu chuyên ngành có liên quan.
Điều chúng tôi hướng tới không chỉ là mở rộng quy mô của hệ thống mà quan trọng hơn là thay đổi phương thức quản lý. Khi dữ liệu được kết nối và cập nhật thường xuyên, cơ quan quản lý sẽ chủ động hơn trong phân tích, cảnh báo rủi ro, thanh tra, kiểm tra và xây dựng chính sách.
Đối với doanh nghiệp, việc chia sẻ dữ liệu sẽ góp phần giảm thủ tục, giảm việc phải cung cấp lặp lại cùng một thông tin cho nhiều cơ quan. Đối với người tiêu dùng, môi trường mua sắm trực tuyến sẽ minh bạch hơn, an toàn hơn và các phản ánh cũng được xử lý nhanh hơn.
- Xin trân trọng cảm ơn ông!
Theo ông Hoàng Ninh, muốn phát triển thương mại điện tử bền vững, phải có dữ liệu tin cậy, được kết nối và khai thác hiệu quả. Đây cũng là nền tảng để vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người tiêu dùng.
