Làng tiến sĩ nổi danh đất kinh kỳ suốt nhiều thế kỷ
Cách trung tâm Hà Nội khoảng 10km về phía Tây Bắc, có một ngôi làng cổ vẫn âm thầm lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc giữa nhịp sống đô thị hiện đại. Đó là làng Đông Ngạc, vùng đất từ lâu được biết đến như một trong những cái nôi khoa bảng nổi tiếng nhất miền Bắc.
Người xưa từng truyền tai nhau câu nói: “Đất Kẻ Giàn, quan Kẻ Vẽ”, trong đó Kẻ Vẽ chính là tên Nôm của làng Đông Ngạc. Câu nói ấy phản ánh phần nào truyền thống hiếu học và bề dày khoa bảng của vùng đất này.
Theo các tư liệu lịch sử còn lưu giữ, Đông Ngạc từng có tới 22 vị tiến sĩ cùng nhiều thám hoa, bảng nhãn và cử nhân dưới các triều đại phong kiến. Đây là ngôi làng có số lượng tiến sĩ nhiều nhất Hà Nội và nằm trong nhóm những làng khoa bảng nổi tiếng nhất cả nước.
Không chỉ nổi bật bởi những người đỗ đạt làm quan, Đông Ngạc còn được xem là vùng đất của các thầy đồ. Từ nhiều thế kỷ trước, những lớp học chữ Hán đã xuất hiện khắp các ngõ xóm. Tiếng học trò ê a, tiếng thầy giảng bài từng trở thành âm thanh quen thuộc trong đời sống thường nhật của người dân nơi đây.
Nhiều nhân tài của các địa phương khác cũng từng tìm đến Đông Ngạc để theo học, góp phần làm nên danh tiếng của ngôi làng được mệnh danh là “làng tiến sĩ” giữa đất Thăng Long.
Nơi còn lưu giữ hơn 100 ngôi nhà cổ trăm năm tuổi
Điều khiến Đông Ngạc trở nên khác biệt không chỉ nằm ở lịch sử khoa bảng mà còn ở hệ thống kiến trúc cổ vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn cho đến ngày nay.
Khác với nhiều ngôi làng ven đô đã thay đổi mạnh mẽ bởi quá trình đô thị hóa, Đông Ngạc vẫn giữ được cấu trúc làng cổ đặc trưng với những con ngõ nhỏ đan xen như hình bàn cờ.
Bước chân vào làng, du khách dễ dàng bắt gặp những cánh cổng cổ xây bằng gạch thất, phủ màu thời gian. Trên nhiều cổng làng, cổng ngõ vẫn còn xuất hiện hình ảnh nghiên mực, tháp bút hay các họa tiết biểu tượng cho tinh thần hiếu học của người xưa.
Đây được xem là một trong số ít những ngôi làng còn giữ được sự giao thoa giữa nét cổ kính và nhịp sống hiện đại ngay giữa lòng Hà Nội.
Theo thống kê của địa phương, hiện Đông Ngạc vẫn còn khoảng 100 ngôi nhà cổ có tuổi đời trên một thế kỷ. Nhiều ngôi nhà gỗ được chạm khắc tinh xảo, gần như vẫn giữ nguyên kết cấu kiến trúc ban đầu.
Đặc biệt, nhà thờ họ Phan được xem là công trình cổ nhất của làng với tuổi đời hơn 400 năm. Bên trong vẫn lưu giữ nhiều hoành phi, câu đối, sắc phong và các hiện vật quý gắn liền với lịch sử của dòng họ cũng như truyền thống khoa bảng địa phương.
Những mái ngói rêu phong, hàng cột gỗ lim cùng các chi tiết điêu khắc thủ công tinh xảo khiến nhiều du khách có cảm giác như đang bước ngược thời gian về với một Hà Nội của nhiều thế kỷ trước.
Không chỉ là vùng đất khoa bảng, Đông Ngạc còn ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng trong hành trình đấu tranh cách mạng của dân tộc.
Một số ngôi nhà cổ trong làng từng là nơi hoạt động bí mật của các cán bộ cách mạng thời kỳ trước Cách mạng Tháng Tám. Nơi đây từng diễn ra nhiều cuộc họp quan trọng của các tổ chức cách mạng trong giai đoạn đầy biến động của lịch sử đất nước.
Bên cạnh đó, đình Đông Ngạc – còn gọi là đình Vẽ – là công trình kiến trúc tiêu biểu mang đậm phong cách đình làng Bắc Bộ. Trải qua gần 400 năm tồn tại và nhiều lần trùng tu, ngôi đình vẫn giữ được vẻ uy nghi, cổ kính giữa không gian làng quê xưa.
Ngày nay, giữa những khu đô thị mới mọc lên ngày càng nhiều, Đông Ngạc vẫn được xem là một “bảo tàng sống” về văn hóa làng Việt. Những ngõ nhỏ lát gạch, những cánh cổng cổ, các nhà thờ họ hàng trăm năm tuổi cùng truyền thống hiếu học được gìn giữ qua nhiều thế hệ đã tạo nên sức hút riêng biệt cho vùng đất này.
Đối với nhiều du khách, Đông Ngạc không chỉ là nơi để tham quan kiến trúc cổ mà còn là cơ hội để cảm nhận một phần hồn cốt của Thăng Long xưa – nơi những giá trị văn hóa truyền thống vẫn hiện diện giữa lòng đô thị hiện đại.
