Hoàn thiện pháp luật để cam kết vào cuộc sống
Sau hơn 6 năm thực thi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), công tác xây dựng pháp luật và hoàn thiện thể chế tiếp tục được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm các cam kết quốc tế được thực thi đầy đủ, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu.
Theo báo cáo của Bộ Công Thương, riêng trong năm 2025, Việt Nam đã ban hành 2 văn bản phục vụ thực thi CPTPP, gồm 1 nghị định và 1 thông tư. Tính đến nay, hệ thống văn bản phục vụ triển khai các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (FTA) ngày càng được hoàn thiện, riêng với CPTPP là 27 văn bản.
Đây là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ quốc tế, đồng thời tạo hành lang pháp lý rõ ràng để doanh nghiệp yên tâm khai thác các ưu đãi thuế quan, quy tắc xuất xứ và tiếp cận thị trường.
Không chỉ ban hành văn bản mới, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành còn thường xuyên rà soát, sửa đổi quy định hiện hành nhằm bảo đảm thống nhất với các cam kết quốc tế.
Ở cấp địa phương, công tác rà soát, xây dựng và thẩm định các cơ chế, chính sách cũng được chủ động triển khai, góp phần đồng bộ hóa hệ thống pháp luật từ trung ương đến địa phương.
Song song với hoàn thiện pháp luật trong nước, Bộ Công Thương cũng tích cực tham gia xây dựng các thiết chế thực thi của CPTPP. Năm 2025, Bộ đã chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành tham dự Hội đồng Bộ trưởng CPTPP lần thứ 9 tại Melbourne (Australia). Tại đây, các thành viên thống nhất thúc đẩy đàm phán nâng cấp Hiệp định, tăng cường đối thoại với EU và ASEAN, đồng thời khởi động quá trình đàm phán gia nhập của Uruguay.
Ngày 26/6 vừa qua, trong khuôn khổ năm Chủ tịch CPTPP 2026, Việt Nam đã tổ chức phiên họp trực tuyến cấp Bộ trưởng CPTPP và phiên họp Hội đồng CPTPP lần thứ 10. Tại phiên họp, các Bộ trưởng/đại diện thành viên CPTPP đã dành thời gian thảo luận nhiều nội dung quan trọng bao gồm: Khởi động việc thảo luận chi tiết đối với việc gia nhập của 3 nền kinh tế là Indonesia, Philippines và các Tiểu Vương quốc Ả-rập thống nhất (UAE); thành lập “Nhóm công tác tạm thời nhằm thúc đẩy môi trường thương mại công bằng, minh bạch và có thể dự đoán được”; rà soát việc đàm phán gia nhập đối với Costa Rica và Uruguay, đàm phán nâng cấp hiệp định và các hoạt động hợp tác, triển khai cơ chế Đối thoại thương mại và đầu tư giữa CPTPP và các đối tác.
Một điểm sáng khác là hoạt động tiếp nhận hỗ trợ kỹ thuật từ các đối tác. Bộ Công Thương đã phối hợp triển khai dự án do Canada tài trợ, tập trung vào xây dựng năng lực hoạch định chính sách thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, phát triển nông nghiệp và sở hữu trí tuệ. Trong thời gian tới, các chương trình hợp tác với Australia và Vương quốc Anh sẽ tiếp tục được mở rộng nhằm nâng cao năng lực thực thi FTA cho Việt Nam.
Trả lời phỏng vấn truyền thông, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương): "Điều quan trọng là chúng ta có FTA nhưng làm thế nào để quản trị được FTA đó. Chúng ta coi FTA như tài sản nhưng quan trọng hơn là chúng ta sử dụng tài sản đó sao cho hiệu quả, có lợi nhất".
Từ cách tiếp cận đó, Bộ Công Thương đang cùng các bộ, ngành xây dựng mô hình quản trị FTA dựa trên ba trụ cột gồm cổng thông tin điện tử cấp Chính phủ về các FTA giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin nhanh và chính xác; bộ chỉ số đánh giá kết quả thực hiện các FTA của Việt Nam nhằm thúc đẩy sự vào cuộc của các địa phương; nghị định nhằm mục tiêu tạo kết nối các chủ thể liên quan để có thể tận dụng thế mạnh của nhau, thúc đẩy và khai thác tốt các FTA.
Gỡ "điểm nghẽn" thể chế để thúc đẩy xuất khẩu bền vững
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, quá trình hoàn thiện thể chế thực thi CPTPP vẫn còn không ít khó khăn. Theo Bộ Công Thương, nhìn chung việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật được triển khai đúng tiến độ. Tuy nhiên, vẫn còn một số văn bản chưa được ban hành theo kế hoạch. Điều này phần nào ảnh hưởng tới tiến độ thực thi đầy đủ các cam kết quốc tế, đồng thời làm giảm hiệu quả khai thác các cơ hội mà FTA, trong đó có CPTPP mang lại.
Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương cho rằng: FTA rất quan trọng, quản trị được FTA để mang lại hiệu quả tốt nhất cũng quan trọng không kém. Ảnh: Phạm Giang
Trước thực trạng đó, Bộ Công Thương kiến nghị tiếp tục đẩy nhanh tiến độ xây dựng và ban hành các văn bản liên quan trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu như thuế, quy tắc xuất xứ, đồng thời tăng cường rà soát để kịp thời xử lý những bất cập phát sinh trong quá trình thực thi.
Một nhóm giải pháp quan trọng khác là đổi mới công tác tuyên truyền về FTA. Thay vì tổ chức các hội nghị mang tính khái quát, Bộ đề xuất tập trung nhiều hơn vào các chuyên đề thiết thực như quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn nhập khẩu, phát triển bền vững hay xúc tiến thương mại theo từng nhóm ngành hàng và từng nhóm doanh nghiệp. Hình thức tổ chức cũng cần linh hoạt hơn, kết hợp trực tiếp và trực tuyến để tăng khả năng tiếp cận.
Bộ cũng đề xuất sớm đưa Hệ sinh thái tận dụng FTA vào vận hành ngay sau khi được Thủ tướng phê duyệt. Đây được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng kết nối giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp, giúp chia sẻ thông tin, hỗ trợ tư vấn và đồng hành trong suốt quá trình tận dụng các cam kết FTA.
Về nguồn nhân lực, Bộ Công Thương kiến nghị bổ sung cán bộ chuyên trách thực thi FTA tại các địa phương, đồng thời mở rộng các chương trình đào tạo chuyên sâu cho cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đưa kiến thức về FTA vào chương trình đào tạo đại học, cao đẳng nhằm tạo nguồn nhân lực lâu dài.
Một vấn đề khác được Bộ đặc biệt nhấn mạnh là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu thống nhất về đầu tư và xuất nhập khẩu từ trung ương đến địa phương. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, chính xác và chia sẻ đồng bộ, việc hoạch định chính sách cũng như hỗ trợ doanh nghiệp sẽ hiệu quả hơn.
CPTPP vẫn được đánh giá là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam. Để hiệp định này phát huy hiệu quả mạnh mẽ hơn nữa, việc hoàn thiện thể chế cho CPTPP được đánh giá rất quan trọng. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, các cơ chế hỗ trợ được vận hành hiệu quả và sự phối hợp giữa trung ương với địa phương ngày càng chặt chẽ, dư địa khai thác CPTPP sẽ còn rộng mở, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực tăng trưởng xuất khẩu bền vững cho Việt Nam.
Nỗ lực của Việt Nam trong hoàn thiện pháp luật, thể chế của các FTA, đặc biệt là CPTPP giúp hiện thực hóa các cam kết, đưa các ưu đãi trở thành động lực tăng trưởng xuất khẩu.
