Chiều 8/10, Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ III (CEF III) được tổ chức tại Hà Nội với sự tham dự của 15 Đại sứ đại diện cho 15 quốc gia cùng các chuyên gia, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo, nhằm tìm lời giải để nhân lực chất lượng cao tạo ra năng suất thực.
Chủ đề của diễn đàn năm nay là"Động lực tăng trưởng từ nguồn nhân lực chất lượng cao"do UBND thành phố Hà Nội cùng Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chỉ đạo; Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (HANOISME) làm đầu mối tổ chức cùng mạng lưới 18 đơn vị đồng chủ trì.
Theo Ban Tổ chức, CEF I tập trung vào AI, thương mại điện tử, CEF II hướng tới vốn, M&A, nội địa hóa, thì CEF III đi vào lớp vấn đề nền tảng hơn:Ai sẽ làm chủ công nghệ, vận hành nguồn vốn, phát triển thị trường và đưa doanh nghiệp đi sâu vào chuỗi giá trị?
Đo nhân lực bằng năng suất và giá trị tạo ra
Phát biểu khai mạc, TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HANOISME, Trưởng ban Tổ chức CEF III cho rằng, khi Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, câu hỏi cốt lõi nằm ở năng lực của con người: lực lượng lao động có đủ sức làm chủ công nghệ, vận hành vốn, phát triển thị trường và nâng chất lượng sản phẩm hay chưa.
Theo TS. Mạc Quốc Anh, nhân lực chất lượng cao cần được hiểu rộng hơn bằng cấp hay chức danh. Mỗi nhóm nhân lực phải được nhìn bằng câu hỏi rất cụ thể:Họ tạo ra năng suất gì, giá trị gia tăng gì, khả năng cạnh tranh gì và đóng góp thế nào cho tăng trưởng của doanh nghiệp? Đồng thờiđề nghị, chuyển từ tư duy"có nhân lực"sang"có đúng năng lực".
Hiệu quả cuối cùng phải đo bằng năng suất lao động, doanh số, chất lượng sản phẩm, khả năng hấp thụ vốn và tham gia chuỗi giá trị, thay vì số người được đào tạo. Bởi"thước đo thành công của CEF III không nằm ở số lượng bài phát biểu hay số thông điệp được đưa ra, mà ở khả năng chuyển các kết luận thành việc phải làm sau Diễn đàn".
Phát biểu tại diễn đàn, ngài Kanat Tumysh, Đại sứ Cộng hòa Kazakhstan tại Việt Nam đánh giá, chủ đề diễn đàn có ý nghĩa then chốt với tương lai phát triển của mỗi quốc gia, gắn với yêu cầu chuyển hóa tiềm năng con người thành động lực tăng trưởng bền vững.
Theo Ngài Đại sứ, Công nghệ đơn thuần không tự tạo ra sự thịnh vượng. Chính con người với tri thức, khả năng phán đoán, sức sáng tạo và lòng quyết tâm mới là yếu tố định hình mục tiêu và đưa công nghệ vào phục vụ cuộc sống. Kazakhstan coi đầu tư vào con người là ưu tiên chiến lược, gắn giáo dục, nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn và trang bị cho thế hệ trẻ kỹ năng số, kỹ thuật chuyên sâu.
Đại sứ trân trọng mời các bạn trẻ Việt Nam sang học tập, nghiên cứu tại Đại học Trí tuệ nhân tạo tại Thủ đô Astana và bày tỏ:"Một điều vô cùng đặc biệt là, rất nhiều đại diện ưu tú của Việt Nam đã từng học tập tại đất nước chúng tôi trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, cũng như giai đoạn sau đó."
Theo Đại sứ,đây cũng chính là một lĩnh vực đầy hứa hẹn cho sự hợp tác giữa Kazakhstan và Việt Nam nhằm kết nối các cơ sở giáo dục, cộng đồng doanh nghiệp, cùng đội ngũ chuyên gia, các nhà khoa học các học giả và giới trí thức trẻ đến gần nhau hơn.
Nghịch lý "lãng phí chất xám" trong khu vực công
Trình bày tham luận về "Định hướng chính sách nhân lực, nhân tài trong khu vực công", TS. Bùi Phương Đình, Phó Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công thông tin, Hà Nội tập trung 65% nhà khoa học đầu ngành, Giáo sư, Phó Giáo sư của cả nước và 82% phòng thí nghiệm trọng điểm; lực lượng lao động khoảng 4,2 triệu người, trong đó trình độ đại học trở lên chiếm 30,19%.
Nhưng, song song với lợi thế ấy là tình trạng lệch pha kỹ năng. Khoảng 25% cử nhân, kỹ sư đang làm công việc kỹ năng thấp, trong khi công nhân kỹ thuật cao thiếu hụt nghiêm trọng.
Kết quả thu hút nhân tài vào khu vực công còn khiêm tốn: chưa thu hút được chuyên gia đầu ngành nào ở lĩnh vực mũi nhọn như AI, bán dẫn; mới thành công với 3/6 nhóm đối tượng; 12,95% người được thu hút thôi việc hoặc chuyển công tác trước thời hạn cam kết 7 năm.
Chỉ ra những áp lực công vụ ở cơ sở, TS. Bùi Phương Đình nêu bốn điểm nghẽn: đãi ngộ chưa cạnh tranh với khu vực tư nhân; khâu thu hút tách rời khâu sử dụng; thiếu cơ chế an toàn pháp lý cho đổi mới; người đứng đầu chưa được trao đủ thẩm quyền.
Trước thực tế đó, học viện đề xuất hệ sinh thái quản trị nhân tài công, trong đó tận dụng cơ chế của Luật Thủ đô để ký hợp đồng chuyên gia với mức thù lao thị trường; đánh giá cán bộ bằng OKR/KPI với 70% điểm số dựa trên sản phẩm đầu ra; triển khai không gian thử nghiệm chính sách và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm. Cũng như kiến nghị thí điểm Trung tâm tinh hoa để thu hút chuyên gia mũi nhọn.
"Đầu tư cho nhân lực khu vực công chất lượng cao là khoản đầu tư sinh lời cao nhất cho tương lai Thủ đô", TS. Bùi Phương Đình khẳng định.
Ông cũng cho rằng, cần phân biệt rõ giữa"nhân lực"và"người tài". Trong đó, tuyển người làm việc (nhân lực) là lựa chọn người được đào tạo, bồi dưỡng năng lực để giải quyết các bài toán do lãnh đạo đặt ra.
Tuyển "người tài" là phải tìm được người biết nghĩ ra việc để làm, tức là tìm kiếm đội ngũ lãnh đạo, chuyên gia hàng đầu; và để khai thác các dư địa tăng trưởng rất lớn của Hà Nội, thành phố cần những người đóng vai trò như"Tổng công trình sư", những người kiến tạo và nghĩ ra bài toán phát triển".
Chuyển lợi thế Thủ đô thành năng lực doanh nghiệp
Tham luận tại diễn đàn với chủ đề:"Phát triển doanh nghiệp Hà Nội từ lợi thế Thủ đô đến năng lực dẫn dắt và cạnh tranh toàn cầu", PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, Hà Nội hội tụ những lợi thế hiếm có về vị thế, mạng lưới đối ngoại, thị trường và nhân lực. Năm 2024, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo của Hà Nội đạt 53,9%, gần gấp đôi mức 28,4% của cả nước.
Tuy vậy, khoảng cách giữa lợi thế và kết quả vẫn hiện rõ. Có tới 96,2% doanh nghiệp của Hà Nội sử dụng dưới 50 lao động, gần tương đương mức chung cả nước. Giai đoạn 2015 - 2024, số doanh nghiệp tăng 56,7% nhưng lao động trong doanh nghiệp chỉ tăng 19,9%.
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nguồn lực nếu chỉ dừng ở mức hội tụ mà chưa được tổ chức, sử dụng hiệu quả thì lợi thế vẫn mới là tiềm năng.
"Bằng cấp là nền tảng; nhiệm vụ và cơ hội quyết định khả năng phát huy", PGS.TS Trần Đình Thiên nêu thông điệp và đề xuất trọng dụng tài năng bằng nhiệm vụ đủ lớn: chọn người theo năng lực, trao điều kiện thực hiện và đánh giá bằng kết quả.
Hay nói cách khác, bài toán của Hà Nội không chỉ là hội tụ nhân tài, mà phải tạo được cơ chế để tổ chức nguồn nhân lực thành năng lực phát triển.
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Hà Nội cần mở không gian hành động; giao nhiệm vụ đủ lớn để tài năng, doanh nghiệp, trường và viện cùng giải quyết; đồng thời gắn trách nhiệm với sản phẩm và giá trị tạo ra.
Tại diễn đàn, một số chuyên gia trong các lĩnh vực cũng đã gửi đến diễn đàn bài tham luận với nhiều thông tin bổ ích. Bà Phạm Thùy Dương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Mua bán và Sáp nhập Doanh nghiệp Việt Nam cho rằng:"Không chỉ doanh nghiệp yếu kém mới cần tái cấu trúc; ngay cả khi chúng ta là một doanh nghiệp mạnh thì vẫn cần phải tái cấu trúc để tiếp tục bứt phá."
Còn Thạc sĩ Lê Anh Tuấn, chuyên gia hướng nghiệp, khởi nghiệp, phân tích: "Trước khi xây dựng được một nguồn nhân lực chất lượng cao thì chúng ta phải làm được một việc: tạo ra một nguồn nhân lực làm được việc; và cách bạn làm một việc chính là cách bạn làm mọi việc."
Trong khuôn khổ diễn đàn, Ban Tổ chức đã ra mắt Hội đồng Chuyên gia cấp cao CEF, gồm 9 thành viên là các chuyên gia trong lĩnh vực kinh tế, khoa học - công nghệ, quản trị, giáo dục, truyền thông và đại diện thực tiễn doanh nghiệp.
Hội đồng Chuyên gia cấp cao CEF có vai trò tư vấn, phản biện, định hướng và tổng hợp chuyên môn cho diễn đàn. Theo Khung hành động sau CEF III, Hội đồng sẽ phối hợp với 18 đơn vị đồng chủ trì lựa chọn 5 - 7 điểm nghẽn ưu tiên và theo dõi kết quả trong 100 ngày, với tinh thần: rõ việc, rõ người, rõ thời hạn, rõ sản phẩm, rõ kết quả.
