Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam năm 2026 đưa ESG (Môi trường, xã hội, quản trị) là một trong những tiêu chí chấm giải. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với bà Nguỵ Thị Giang, Tổng Giám đốc Công ty CP Sáng tạo Xanh Việt Nam (Green In) trong khuôn khổ Tọa đàm “Đổi mới công tác thi đua, khen thưởng: Tạo động lực để doanh nghiệp bứt phá” do Báo Công Thương tổ chức ngày 22/9.
Làm ESG theo năng lực, bắt đầu từ vấn đề thực sự tác động đến doanh nghiệp
- Thưa bà, với góc nhìn vừa là người điều hành doanh nghiệp, vừa là chuyên gia về ESG, bà đánh giá như thế nào về việc Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam đưa các yếu tố ESG, chuyển đổi xanh, đổi mới công nghệ và trách nhiệm xã hội vào tiêu chí đánh giá doanh nghiệp?
Bà Nguỵ Thị Giang:Tôi cho rằng đây là một sự thay đổi rất đáng chú ý trong cách nhìn về một doanh nghiệp tiêu biểu. Nếu như trước đây, khi nói đến một doanh nghiệp tốt, chúng ta thường tập trung nhiều vào những chỉ tiêu như doanh thu, lợi nhuận, tốc độ tăng trưởng, quy mô thị phần thì hiện nay, những yếu tố đó vẫn quan trọng nhưng không còn là câu chuyện duy nhất.
Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững thì phải trả lời được thêm những câu hỏi khác: Doanh nghiệp tạo ra giá trị như thế nào? Có tuân thủ pháp luật không? Đối xử với người lao động ra sao? Có trách nhiệm với cộng đồng và môi trường không? Quản trị có minh bạch và có khả năng kiểm soát rủi ro không? Có đổi mới công nghệ để nâng cao năng suất và giảm tác động môi trường không? Vì vậy, tôi nhìn nhận việc đưa ESG, chuyển đổi xanh, đổi mới công nghệ và trách nhiệm xã hội vào tiêu chí đánh giá không phải là việc “thêm việc” cho doanh nghiệp, mà phản ánh một sự thay đổi về chuẩn mực của doanh nghiệp tiêu biểu.
Doanh nghiệp tiêu biểu ngày nay không chỉ là doanh nghiệp làm ăn hiệu quả, mà còn phải là doanh nghiệp tạo ra giá trị một cách có trách nhiệm và có khả năng duy trì giá trị đó trong dài hạn. Ví dụ, một doanh nghiệp xây dựng chính sách tốt cho người lao động thì không chỉ thực hiện trách nhiệm xã hội, mà còn có thể giữ được nhân sự tốt hơn, giảm biến động lao động và nâng cao năng suất.
Và tôi nghĩ đây cũng là một thông điệp rất quan trọng của Giải thưởng năm nay: doanh nghiệp được tôn vinh không chỉ vì những gì doanh nghiệp đã đạt được, mà còn vì cách doanh nghiệp tạo ra những thành quả đó và khả năng đóng góp cho sự phát triển chung của nền kinh tế và xã hội.
Diễn giả tham dự Tọa đàm “Đổi mới công tác thi đua, khen thưởng: Tạo động lực để doanh nghiệp bứt phá” do Báo Công Thương tổ chức ngày 22/9.
- Thưa bà, từ thực tiễn doanh nghiệp có thể thấy chuyển đổi xanh và thực hành ESG đòi hỏi không ít nguồn lực, chi phí và thay đổi trong quản trị. Theo bà, doanh nghiệp cần tiếp cận quá trình này như thế nào để ESG không chỉ là yêu cầu phải đáp ứng mà thực sự trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hiện nay?
Bà Nguỵ Thị Giang:Đây là một câu hỏi rất thực tế. Khi doanh nghiệp chuyển đổi xanh và thực hành ESG, doanh nghiệp có thể phải đầu tư công nghệ, thay đổi quy trình, đào tạo người lao động, xây dựng hệ thống dữ liệu, thậm chí phải thay đổi cách quản trị đã quen thuộc trong nhiều năm và tất cả đều mất chi phí. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: doanh nghiệp nhìn nguồn lực phải bỏ ra đó là chi phí hay là khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh của mình.
Theo tôi, doanh nghiệp không nên bắt đầu thực hành ESG bằng câu hỏi: “Tôi phải làm bao nhiêu tiêu chí?”. Thay vào đó, doanh nghiệp nên bắt đầu bằng câu hỏi: “Những vấn đề gì trong 3 trụ cột ESG đang tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của tôi?”.
Ví dụ, một doanh nghiệp xuất khẩu có thể bắt đầu từ những yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát thải, lao động và dữ liệu mà khách hàng quốc tế đang yêu cầu. Một doanh nghiệp muốn tiếp cận vốn thì có thể bắt đầu từ quản trị, minh bạch thông tin và quản trị rủi ro.
Khi xác định được những vấn đề thực sự ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp sẽ nhìn nhận ESG khác đi. ESG lúc đó không còn là một rào cản, mà là một yếu tố thúc đẩy tăng trưởng và trở thành một công cụ để doanh nghiệp quản trị rủi ro, cải thiện chính hoạt động kinh doanh của mình.
Tôi thường khuyến nghị doanh nghiệp đi theo các bước.Thứ nhất, hiểu mình đang ở đâu. Doanh nghiệp cần đánh giá hiện trạng, xác định những điểm mạnh, điểm yếu và những rủi ro ESG quan trọng nhất đối với ngành và chuỗi giá trị của mình.
Thứ hai, chọn đúng vấn đề để ưu tiên, từ đó xây dựng mục tiêu chiến lược. Không nhất thiết doanh nghiệp phải làm tất cả ngay lập tức. Đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ, nguồn lực có hạn thì càng phải lựa chọn các mục tiêu phù hợp với năng lực của mình.
Từ đó, đưa ra kế hoạch hành động phù hợp. Có thể bắt đầu từ những giải pháp làm được ngay mà không tốn kém chi phí; hoặc giải pháp vừa giảm tác động môi trường, vừa tạo ra hiệu quả kinh tế; hoặc những vấn đề mà khách hàng, đối tác và thị trường đang yêu cầu.
Tiếp theo là đo lường kết quả và biến nó thành năng lực của doanh nghiệp. Ví dụ, nếu triển khai giải pháp tiết kiệm năng lượng thì phải đo được mức tiêu thụ và chi phí tiết kiệm được; nếu cải thiện an toàn lao động thì phải theo dõi tai nạn, ngày công mất đi; nếu nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu thì phải đo được tỷ lệ hao hụt và chi phí.
Khi đo được, doanh nghiệp sẽ nhìn thấy một điều rất quan trọng: ESG không đứng bên ngoài hoạt động kinh doanh. Nó nằm ngay trong năng suất, chi phí, chất lượng, khả năng giữ người, khả năng đáp ứng khách hàng và khả năng tiếp cận thị trường.
Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng không phải doanh nghiệp nào cũng cần bắt đầu bằng một dự án rất lớn. Đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ, tôi cho rằng nguyên tắc phù hợp hơn là “làm ESG theo năng lực, nhưng phải bắt đầu từ những vấn đề có tác động thực sự đến doanh nghiệp”.
Bản chất của ESG là đưa các vấn đề môi trường, con người và quản trị vào trong chính cách doanh nghiệp ra quyết định và vận hành. Khi doanh nghiệp làm được như vậy, ESG sẽ chuyển từ một yêu cầu phải đáp ứng thành một quá trình cải tiến liên tục. Và khi đó, chuyển đổi xanh không chỉ giúp doanh nghiệp “xanh hơn”, mà còn có thể giúp doanh nghiệp hiệu quả hơn, chống chịu tốt hơn và đáp ứng tốt hơn những yêu cầu mới của thị trường.
Để doanh nghiệp được tôn vinh trở thành “hạt nhân chia sẻ kinh nghiệm”
- Thưa bà, từ Giải thưởng, nhiều doanh nghiệp có mô hình tốt về ESG, chuyển đổi xanh và quản trị bền vững sẽ được nhận diện và tôn vinh. Dưới góc độ chuyên gia về ESG, theo bà cần có cơ chế nào để những kinh nghiệm, cách làm hiệu quả này không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh mà có thể được chia sẻ, nhân rộng trong cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ trong chuỗi cung ứng từng bước triển khai ESG phù hợp với năng lực của mình?
Bà Nguỵ Thị Giang:Tôi cho rằng đây chính là bước rất quan trọng để một giải thưởng không dừng lại ở việc lựa chọn, tôn vinh mà tạo ra tác động lâu dài. Có thể hình dung cơ chế này theo một chuỗi: Phát hiện - Ghi nhận - Chia sẻ - Kết nối - Hỗ trợ áp dụng - Đo lường kết quả. Trước hết, với những doanh nghiệp có mô hình tốt, tôi nghĩ cần ghi nhận không chỉ “doanh nghiệp đã đạt thành tích gì”, mà phải tìm hiểu họ đã làm như thế nào.
Ví dụ, một doanh nghiệp giảm được tiêu thụ năng lượng thì câu chuyện cần được chia sẻ không chỉ là “đã giảm bao nhiêu phần trăm”, mà là họ bắt đầu từ đâu, đầu tư bao nhiêu, khó khăn gì, thời gian hoàn vốn như thế nào và những bài học nào doanh nghiệp khác có thể áp dụng.
Ngoài ra, có thể xây dựng một thư viện các mô hình thực hành tốt về ESG và chuyển đổi xanh, trong đó phân loại theo ngành, quy mô doanh nghiệp và mức độ đầu tư. Khi đó, một doanh nghiệp nhỏ và vừa không phải tìm hiểu một mô hình của một tập đoàn rất lớn rồi thấy rằng “mình không thể làm được”, mà có thể tìm một doanh nghiệp có quy mô và điều kiện tương đồng để học hỏi.
Đặc biệt, tôi nghĩ cần tạo ra các chương trình kết nối doanh nghiệp, đặc biệt giữa những doanh nghiệp đã có kinh nghiệm với các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong chuỗi cung ứng. Có thể tổ chức theo hình thức Factory Tour, doanh nghiệp dẫn dắt - doanh nghiệp học hỏi, hoặc các nhóm doanh nghiệp cùng ngành cùng giải quyết một vấn đề như năng lượng, phát thải, an toàn lao động, quản trị dữ liệu hay kinh tế tuần hoàn.
Và một điểm rất quan trọng là không nên yêu cầu doanh nghiệp vừa và nhỏ sao chép nguyên mô hình của doanh nghiệp lớn.
Tôi cũng nghĩ Giải thưởng có thể đi xa hơn một bước nữa, đó là sau khi tôn vinh có thể hình thành một mạng lưới các doanh nghiệp tiêu biểu, trong đó các doanh nghiệp được vinh danh không chỉ là người nhận giải mà trở thành những “hạt nhân chia sẻ kinh nghiệm”. Khi đó, Giải thưởng sẽ tạo ra một giá trị rất khác. Doanh nghiệp tham gia không chỉ để có một danh hiệu, mà còn có cơ hội kết nối với thị trường, kết nối với đối tác, học hỏi lẫn nhau và cùng nâng chuẩn.
Đặc biệt trong bối cảnh các yêu cầu ESG ngày càng đi sâu vào chuỗi cung ứng, tôi cho rằng việc hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ là rất quan trọng. Nếu chỉ có một số doanh nghiệp lớn chuyển đổi xanh mà phần lớn doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng chưa có năng lực đáp ứng thì cả chuỗi vẫn sẽ gặp khó khăn. Vì vậy, điều tôi kỳ vọng là từ những doanh nghiệp được Giải thưởng phát hiện và tôn vinh, chúng ta có thể hình thành những mô hình mẫu có thể học được, có thể làm theo và có thể điều chỉnh theo từng quy mô doanh nghiệp.
Khi đó, ý nghĩa lớn nhất của một giải thưởng không chỉ là tìm ra ai là doanh nghiệp tiêu biểu, mà là giúp ngày càng có nhiều doanh nghiệp tiêu biểu hơn. Đó mới là cách để tinh thần “tôn vinh đúng, tạo động lực thật” được chuyển thành tác động thực tế đối với cộng đồng doanh nghiệp.
- Xin cảm ơn bà!
Bà Nguỵ Thị Giang - chuyên gia ESG, Tổng Giám đốc Công ty CP Sáng tạo Xanh Việt Nam (Green In): Doanh nghiệp vừa và nhỏ không nhất thiết phải bắt đầu thực hành ESG bằng một dự án lớn. Nguyên tắc phù hợp là “làm ESG theo năng lực, nhưng phải bắt đầu từ những vấn đề có tác động thực sự đến doanh nghiệp”. Khi các yếu tố môi trường, con người và quản trị được đưa vào quá trình ra quyết định và vận hành, ESG sẽ trở thành một quá trình cải tiến liên tục, giúp doanh nghiệp hiệu quả và thích ứng tốt hơn với yêu cầu của thị trường.
