Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cắt giảm thủ tục hành chính
Sáng 24/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng và đại diện các bộ, ngành liên quan dự phiên họp.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Ảnh: Vũ Hiếu
Trình bày tóm tắt tờ trình dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ được sắp xếp và thay đổi bố cục gồm 3 Điều.
Các nội dung chính của dự thảo luật bao gồm: Đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh tạo điều kiện thuận lợi cho việc đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Bãi bỏ các thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng. Việc thay đổi thông tin chủ văn bằng bảo hộ do chuyển nhượng quyền được thực hiện theo thủ tục sửa đổi văn bằng bảo hộ.
Cũng theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, dự án Luật bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ do Luật Đầu tư đã loại bỏ dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Theo đó, không quy định về điều kiện với tổ chức, cá nhân giám định, chỉ quy định nghĩa vụ thông báo của tổ chức, cá nhân giám định khi hoạt động cung cấp dịch vụ và quyền dự kiến quy định tại văn bản dưới luật nghĩa vụ trong thực hiện hoạt động giám định, trình tự thủ tục thực hiện giám định để có cơ sở thực hiện quản lý nhà nước cũng như là để phục vụ công tác thanh tra kiểm tra.
Ngoài ra, dự án Luật cũng lược bỏ các quy định chi tiết về hồ sơ, trình tự thủ tục xác lập quyền đối với giống cây trồng và giao Chính phủ quy định chi tiết để đảm bảo sự thống nhất với các quy định tương ứng về quyền sở hữu công nghiệp trước đây cũng đã đặt ở dưới Nghị định.
Với các quy định sửa đổi bổ sung liên quan nêu trên, dự án Luật sẽ bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh. Cụ thể dự án Luật đã cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh đối với tổ chức cá nhân kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ bao gồm 1 điều kiện với tổ chức và 4 điều kiện đối với cá nhân. Cắt giảm 16 thủ tục liên quan đến cấp, cấp lại, thu hồi giấy chứng nhận tổ chức giám định sở hữu trí tuệ và thẻ giám định viên sở hữu trí tuệ; 2 thủ tục về đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung một số điều của dự án Luật. Đồng thời đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật để thể chế hóa đầy đủ hơn các chủ trương, định hướng của Đảng trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ; rà soát toàn diện, kỹ lưỡng từng nội dung của dự thảo Luật, bảo đảm việc sửa đổi, bổ sung Luật Sở hữu trí tuệ không làm phát sinh chồng chéo, mâu thuẫn với các điều ước, hiệp định và cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, đặc biệt là Công ước quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới.
Phát biểu ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn quan tâm tới cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số toàn diện. Bên cạnh đó là đảm bảo nguồn lực con người và hạ tầng số mạnh mẽ. Bởi nếu không đầu tư đồng bộ nhân sự, hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ thẩm định, kết nối dữ liệu thì sẽ dẫn đến việc thẩm định mọi hoạt động một cách sơ sài hoặc tồn đọng.
Ngoài ra, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan xem xét, quy định rõ chế tài khi cơ quan Nhà nước chậm thời hạn; tăng cường hậu kiểm để tránh cấp thủ tục dễ dãi, không chất lượng; cơ chế thẩm định nhanh và ưu tiên đối với những lĩnh vực chiến lược như công nghệ xanh, bán dẫn, AI, dược phẩm... nhằm tránh áp dụng tràn lan.
Cùng với đó, trong vấn đề thúc đẩy khai thác thương mại, tài sản hóa quyền sở hữu trí tuệ, cần sớm ban hành hướng dẫn về sở hữu trí tuệ thống nhất, minh bạch, đặc biệt là đối với tài sản vô hình như là phần mềm, dữ liệu, thương hiệu số.
Đáng chú ý, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu xem xét nên có chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng rõ ràng hơn cho doanh nghiệp sở hữu trí tuệ; tăng cường đào tạo cho kế toán, kiểm toán viên về hạch toán sở hữu trí tuệ để tránh tình trạng có tài sản nhưng không ghi nhận được. Đảm bảo đối tượng thích ứng với kinh tế số; cần quy định chỉ tiêu nhìn thấy được trong quá trình khai thác, công dụng đối với sản phẩm phi vật thể, tránh tranh chấp; đồng thời làm rõ ranh giới với quyền tác giả, phần mềm giao dịch để tránh chồng chéo.
Ngoài ra, Chính phủ cần ban hành nhiều Nghị định để quản lý AI; tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp trong cung cấp dịch vụ trung gian, chủ quản nền tảng số trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng; kiểm soát chặt hơn việc đăng ký nhãn hiệu có tên quốc gia...
Đưa sở hữu trí tuệ thành nguồn lực phát triển
Đóng góp ý kiến tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng đề nghị cần đặt việc sửa đổi Luật lần này trong yêu cầu về hoàn thiện thể chế sở hữu trí tuệ phục vụ mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu thể chế hoá quy định sở hữu trí tuệ theo hướng chuyển tư duy quản lý bảo hộ quyền sang kiến tạo và khai thác nguồn lực sở hữu trí tuệ.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu thể chế hoá quy định sở hữu trí tuệ theo hướng chuyển tư duy quản lý bảo hộ quyền sang kiến tạo và khai thác nguồn lực sở hữu trí tuệ. Sở hữu trí tuệ không chỉ là đối tượng cần được xác lập và bảo vệ mà phải được nhìn nhận là một cấu phần của thể chế phát triển để tri thức, kết quả nghiên cứu và sáng tạo có thể được xác lập thành tài sản, định giá, giao dịch, đầu tư và thương mại hoá. Để tài sản trí tuệ được chuyển hoá thành năng lực công nghệ, năng lực cạnh tranh và nguồn lực phát triển kinh tế đất nước.
Giải trình, làm rõ những ý kiến của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng khẳng định, Chính phủ xác định sửa đổi Luật lần này nhằm tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động đăng ký, xác lập và khai thác quyền sở hữu trí tuệ; đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không cần thiết; đồng thời kiện toàn mô hình quản lý Nhà nước theo hướng tập trung, thống nhất đầu mối, trong đó là chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.
Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại phiên họp, đặc biệt là ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội và ý kiến của cơ quan thẩm tra, Hội đồng dân tộc, các Ủy ban... đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương giúp Chính phủ hoàn thiện hồ sơ dự án luật; trình Quốc hội theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
