Ngành điện tiên phong
Không chỉ giúp giảm chi phí điện năng, nhiều mô hình điện mặt trời mái nhà còn cho thấy một giá trị mới: chủ động nguồn điện cho các nhu cầu thiết yếu trong điều kiện thiên tai, thời tiết cực đoan.
Nếu vài năm trước, điện mặt trời mái nhà tại tỉnh Lào Cai vẫn còn là một lựa chọn khá mới thì đến nay, việc đầu tư các hệ thống tự sản xuất, tự tiêu thụ đã dần mở rộng từ cơ quan, doanh nghiệp đến nhiều hộ gia đình. Sự thay đổi này không chỉ đến từ các cơ chế khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo mà còn từ những hiệu quả thực tế mà người sử dụng trực tiếp cảm nhận sau quá trình vận hành.
Theo số liệu của Công ty Điện lực Lào Cai, đến hết tháng 6/2026, toàn tỉnh có 644 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà với tổng công suất lắp đặt khoảng 21,72 MWp. Trong đó, 223 khách hàng phát điện dư lên lưới với tổng công suất khoảng 2,43 MWp và 421 khách hàng đầu tư hệ thống tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất khoảng 19,29 MWp. Riêng trong tháng 6, toàn tỉnh có thêm 102 khách hàng đưa hệ thống vào vận hành, cho thấy xu hướng phát triển điện mặt trời mái nhà đang tiếp tục tăng lên.
Điều đáng chú ý là quá trình lan tỏa này bắt đầu từ chính ngành điện. Thay vì chỉ tuyên truyền, vận động khách hàng, Công ty Điện lực Lào Cai lựa chọn cách làm trực quan hơn: triển khai trước tại các đơn vị và khuyến khích cán bộ, nhân viên trở thành những người trực tiếp trải nghiệm hiệu quả của điện mặt trời mái nhà.
Đến nay, 56 cán bộ, nhân viên Công ty Điện lực Lào Cai đã lắp đặt điện mặt trời mái nhà tại gia đình với tổng công suất khoảng 382 kWp. Cùng với đó, 6 hệ thống điện mặt trời tại các trụ sở, nhà điều hành của Công ty đã được đưa vào vận hành với tổng công suất 378 kWp, vừa phục vụ nhu cầu sử dụng điện tại chỗ, vừa trở thành những mô hình thực tế để người dân và doanh nghiệp tham khảo.
Theo ông Cao Bình Định, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Lào Cai, việc cán bộ ngành điện trực tiếp đầu tư, sử dụng điện mặt trời không chỉ nhằm giảm chi phí điện năng mà còn góp phần tạo niềm tin cho khách hàng. “Khi chính cán bộ ngành điện trực tiếp sử dụng, hiểu rõ hiệu quả vận hành và sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm thực tế thì việc tư vấn cho người dân, doanh nghiệp sẽ thuyết phục hơn nhiều. Thời gian tới, Công ty tiếp tục hỗ trợ khách hàng về kỹ thuật, đấu nối và khuyến khích phát triển các hệ thống điện mặt trời kết hợp lưu trữ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng điện tại chỗ."
Lan tỏa và tăng khả năng ứng phó với thiên tai
Từ những mô hình tiên phong của ngành điện, điện mặt trời mái nhà đang từng bước lan tỏa tới nhiều hộ gia đình và cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn tỉnh Lào Cai...
Gia đình ông Phạm Văn Hào, ở xã Bảo Thắng, là một trong những hộ dân sớm đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà. Theo ông Hào, trong những tháng nắng từ tháng 4 đến tháng 9, nguồn điện tự sản xuất giúp gia đình giảm khoảng một phần ba chi phí tiền điện so với trước đây. Không chỉ các hộ dân, nhiều cơ sở dịch vụ cũng lựa chọn điện mặt trời như một giải pháp giảm chi phí vận hành và nâng cao tính chủ động trong sử dụng điện. Tại Phòng khám Đa khoa 108 Bình Minh, xã Bảo Thắng hệ thống điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ với công suất 55,35 kWp giúp lượng điện mua từ lưới giảm khoảng 30% mỗi tháng. Đặc biệt, hệ thống lưu trữ còn giúp phòng khám duy trì hoạt động liên tục khi xảy ra mất điện.
Bà Bùi Thị Kim Xim, Giám đốc Phòng khám Đa khoa 108 Bình Minh, chia sẻ: "Từ khi lắp 4 bộ pin lưu trữ thì tất cả các dịch vụ đều chủ động được nguồn điện, không bao giờ bị gián đoạn, thuận lợi cho cả đơn vị và bệnh nhân."
Nếu câu chuyện tại phòng khám cho thấy hiệu quả trong hoạt động dịch vụ thì tại vùng cao Bát Xát, điện mặt trời mái nhà lại mang thêm một ý nghĩa khác: tăng khả năng thích ứng với thiên tai…
Là cựu quân nhân từng nhiều năm công tác tại Lào Cai, ông Văn Hữu Khánh đã đầu tư hệ thống điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ phục vụ sinh hoạt và sản xuất. Theo ông, giá trị lớn nhất của hệ thống không chỉ nằm ở khoản tiền điện tiết kiệm được hằng tháng mà còn ở khả năng duy trì nguồn điện khi lưới điện gặp sự cố. "Sau bão Yagi, gia đình tôi vẫn duy trì được các sinh hoạt thiết yếu nhờ hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ. Chúng tôi vẫn có điện để chạy máy lọc nước, thắp sáng, bảo quản thực phẩm và phục vụ sinh hoạt. Tôi thấy đầu tư điện mặt trời không chỉ giúp tiết kiệm tiền điện mà còn giúp người dân vùng cao chủ động hơn trước thiên tai."
Thực tế tại gia đình ông Văn Hữu Khánh cho thấy giá trị của việc kết hợp điện mặt trời với hệ thống lưu trữ và điều khiển thông minh. Nguồn điện không chỉ phục vụ chiếu sáng, lọc nước, bơm nước mà còn vận hành ổn định hệ thống tưới cây tự động, cổng điện và các thiết bị phục vụ sinh hoạt, sản xuất tại khu nhà vườn.
Việc kiểm tra, lắp đặt và vận hành hệ thống điện mặt trời mái nhà đòi hỏi thiết bị phù hợp, kỹ thuật lắp đặt bảo đảm an toàn và được tính toán theo nhu cầu sử dụng điện thực tế.
Với các hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp pin lưu trữ được thiết kế phù hợp, nguồn điện dự phòng có thể duy trì hoạt động của nhiều phụ tải thiết yếu như chiếu sáng, máy lọc nước, bơm nước, tủ lạnh, thiết bị thông tin liên lạc, hệ thống an ninh, cổng điện hoặc cửa cuốn tự động. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các địa phương miền núi như Lào Cai, nơi mưa giông, lũ quét và sạt lở có thể gây gián đoạn cung cấp điện cục bộ.
Tuy vậy, hiệu quả của điện mặt trời mái nhà vẫn phụ thuộc vào việc lựa chọn quy mô đầu tư phù hợp với nhu cầu sử dụng, chất lượng thiết bị và khả năng tự tiêu thụ điện. Đối với những khu vực thường xuyên xảy ra thiên tai hoặc có yêu cầu cao về tính liên tục của nguồn điện, việc kết hợp hệ thống pin lưu trữ sẽ giúp phát huy tối đa hiệu quả của mô hình.
Từ những mái nhà của ngành điện đến các doanh nghiệp, cơ sở dịch vụ và hộ dân, điện mặt trời mái nhà đang từng bước khẳng định vị trí trong cơ cấu sử dụng năng lượng tại Lào Cai. Sự lan tỏa này không chỉ phản ánh xu hướng sử dụng năng lượng sạch mà còn cho thấy một hướng đi phù hợp trong thực hiện chủ trương chuyển dịch năng lượng của Nhà nước.
