Gánh nặng 108 nghìn tỷ đồng và hệ lụy dai dẳng
Thuốc lá truyền thống vẫn đang là 'gánh nặng' khổng lồ đối với nền kinh tế và hệ thống y tế nước nhà. Theo điều tra STEPS năm 2021, dù có xu hướng giảm nhưng tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành tại Việt Nam vẫn ở mức 20,8% (trong đó nam giới chiếm tới 41,1%). Với khoảng 15,8 triệu người sử dụng, Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ ba khu vực ASEAN.
Hệ lụy từ những con số này vô cùng tàn khốc, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính mỗi năm khói thuốc cướp đi sinh mạng của hơn 100.000 người Việt Nam, bao gồm khoảng 84.500 ca tử vong do hút chủ động và gần 18.800 ca vì phơi nhiễm thụ động. Về mặt kinh tế, chỉ tính riêng năm 2022, tổng thiệt hại do các bệnh liên quan đến thuốc lá đã lên tới 108,7 nghìn tỷ đồng, 'nuốt trọn' khoảng 1,14% GDP. Trong đó, chi phí do tử vong sớm chiếm gần 79%, và chỉ riêng quỹ bảo hiểm y tế đã phải gánh vác tới 8,7 nghìn tỷ đồng cho công tác điều trị các bệnh lý do khói thuốc gây ra.
'Khai tử' thuốc lá thế hệ mới, triệt tiêu quảng cáo trá hình
Trước gánh nặng y tế nêu trên cùng sự bủa vây của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, cơ quan soạn thảo đã đề xuất sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm lấp những khoảng trống pháp lý. Việc thiếu quy định định danh đã tạo kẽ hở cho thuốc lá thế hệ mới xâm nhập học đường, kéo theo tình trạng biến tướng, pha trộn ma túy nguy hiểm.
Nhằm bảo đảm tính thống nhất với Nghị quyết số 173/2024/QH15 và Luật Đầu tư, dự thảo luật đề xuất cấm toàn diện mọi hành vi sản xuất, kinh doanh, quảng cáo và sử dụng các sản phẩm này. Thực tiễn chứng minh các quyết sách cứng rắn đã phát huy hiệu quả tức thì. Theo Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai), nếu trước đây đơn vị tiếp nhận 5-6 ca cấp cứu mỗi tháng do ngộ độc thuốc lá điện tử (nhiều ca tổn thương não nặng), thì sau khi Nghị quyết cấm được ban hành, con số này giảm mạnh chỉ còn 1-2 ca. Lực lượng công an cũng ghi nhận số vụ vi phạm giảm sâu từ hàng trăm vụ mỗi năm xuống chỉ còn 5 vụ trong những tháng đầu năm 2025.
Đồng thời, một nội dung mang tính đột phá của dự thảo là cấm mọi hình thức trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán. Trên thực tế, dù Luật Quảng cáo đã cấm, các kệ hàng, hộp đèn tại quầy bán lẻ vẫn đang trở thành phương tiện tiếp thị thị giác tinh vi để lách luật. Động thái siết chặt này bám sát kinh nghiệm của 59 quốc gia trên thế giới, qua đó giúp chặn đứng sự tò mò của giới trẻ và hỗ trợ đắc lực cho người đang cai nghiện.
Bộ Y tế nhận định, việc hoàn thiện khung pháp lý lần này là cơ sở then chốt để hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 giảm tỷ lệ nam giới hút thuốc xuống dưới 36%, đồng thời đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ hơn nữa từ y tế cơ sở đến lực lượng kiểm tra tại các địa phương.
