Hơn một thế kỷ đồng hành cùng lịch sử dân tộc
Sáng 26/6, Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng (Bộ Công Thương) tổ chức Hội thảo khoa học di tích lịch sử Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng. Hội thảo nhằm làm rõ các giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục và kiến trúc của ngôi trường hơn 120 năm tuổi, phục vụ công tác hoàn thiện hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích lịch sử cấp Thành phố.
Tiền thân của Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng là Trường Cơ khí Á Châu (École des Mécaniciens Asiatiques), được thành lập năm 1906. Đây là một trong những cơ sở đào tạo nghề đầu tiên ở Nam Bộ, ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật cho quá trình công nghiệp hóa và phát triển hạ tầng tại Đông Dương thời kỳ đầu thế kỷ XX.
Trải qua nhiều lần đổi tên và thay đổi mô hình đào tạo, từ Trường Cơ khí Á Châu, Trường Trung học Kỹ thuật Cao Thắng đến Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng ngày nay, nhà trường vẫn duy trì liên tục sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật cho đất nước.
Theo các tham luận tại hội thảo, một trong những giá trị nổi bật làm nên vị thế đặc biệt của Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng là nơi đây từng gắn với tuổi trẻ của hai vị lãnh tụ kiệt xuất của dân tộc.
Đầu năm 1911, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đã theo học tại trường trong thời gian ngắn trước khi rời Bến Nhà Rồng ngày 5/6/1911 ra đi tìm đường cứu nước. Tiếp nối tinh thần ấy, giai đoạn 1915 - 1917, Chủ tịch Tôn Đức Thắng cũng theo học ngành cơ khí tàu biển tại trường.
Các nhà khoa học nhận định việc Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Tôn Đức Thắng từng học tập tại cùng một cơ sở đào tạo nghề là dấu ấn đặc biệt trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Điều này không chỉ phản ánh vị trí của nhà trường trong hệ thống giáo dục kỹ thuật mà còn cho thấy mối liên hệ giữa ngôi trường với phong trào yêu nước, phong trào công nhân và sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc trong thế kỷ XX.
Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nhiều thế hệ học sinh Cao Thắng đã tham gia các phong trào đấu tranh cách mạng, trở thành lực lượng nòng cốt trong phong trào học sinh, sinh viên Sài Gòn - Gia Định. Từ môi trường giáo dục nghề nghiệp này đã xuất hiện nhiều cán bộ, chiến sĩ cách mạng, nhà khoa học, chuyên gia kỹ thuật và những cá nhân có đóng góp quan trọng cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Theo TS. Lê Đình Kha, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, việc gìn giữ và phát huy giá trị di sản của nhà trường là trách nhiệm được các thế hệ cán bộ, giảng viên và sinh viên kế thừa suốt hơn một thế kỷ qua.
Để bảo tồn và lan tỏa các giá trị truyền thống, nhà trường xác định 5 nhóm giải pháp trọng tâm gồm: đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác bảo tồn; gắn di sản với hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học; phát huy vai trò của sinh viên trong bảo tồn, quảng bá di sản; xây dựng thương hiệu Cao Thắng gắn với phát triển bền vững; tăng cường kết nối các thế hệ cựu học sinh, sinh viên.
Nhà trường cũng sẽ tiếp tục số hóa tư liệu, ứng dụng công nghệ 3D, thực tế ảo và thực tế tăng cường nhằm lan tỏa giá trị lịch sử, truyền thống của Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng đến cộng đồng và thế hệ trẻ.
Di sản đặc biệt hội tụ nhiều lớp giá trị
Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà nghiên cứu lịch sử, kiến trúc và di sản đều cho rằng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng là một trường hợp đặc biệt trong hệ thống di sản đô thị TP. Hồ Chí Minh.
Khác với nhiều di tích chỉ còn giữ vai trò lưu niệm hoặc tham quan, Cao Thắng vẫn đang vận hành như một cơ sở giáo dục nghề nghiệp hiện đại. Chính sự kết hợp giữa giá trị lịch sử và chức năng đào tạo đang tiếp diễn đã tạo nên nét riêng của ngôi trường.
Theo các tham luận khoa học, giá trị của Cao Thắng không chỉ nằm ở tuổi đời hơn 120 năm mà còn ở sự hội tụ của nhiều lớp giá trị lịch sử, giáo dục, kiến trúc, ký ức cộng đồng và truyền thống yêu nước.
ThS. KTS. Nguyễn Ngọc Sơn, Trường Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh, nhận định lịch sử phát triển của nhà trường phản ánh sinh động tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và chuyển đổi không gian đô thị của Sài Gòn - TP. Hồ Chí Minh qua nhiều thời kỳ.
Trong khuôn viên trường hiện nay vẫn tồn tại nhiều lớp kiến trúc thuộc các giai đoạn khác nhau, từ kiến trúc thuộc địa đầu thế kỷ XX, kiến trúc công nghiệp Pháp giữa hai cuộc thế chiến, kiến trúc hiện đại miền Nam trước năm 1975 đến các công trình giáo dục thời kỳ đổi mới và đương đại.
Nổi bật nhất là Lầu Đồng Hồ được xây dựng năm 1924. Đây là biểu tượng nhận diện của nhà trường, đồng thời là công trình kiến trúc có giá trị đặc biệt về mặt lịch sử và quy hoạch.
Theo bà Lê Tú Cẩm, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa TP. Hồ Chí Minh, dù trải qua hơn một thế kỷ, Lầu Đồng Hồ vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn nhờ sự chăm sóc, bảo dưỡng thường xuyên của các thế hệ cán bộ kỹ thuật nhà trường. Công trình trở thành chứng nhân cho những thăng trầm lịch sử và là ký ức chung của nhiều thế hệ học sinh, sinh viên.
Bên trong công trình hiện là Nhà Truyền thống, nơi lưu giữ hàng nghìn tư liệu, hình ảnh, hiện vật phản ánh quá trình hình thành và phát triển của nhà trường. Nhiều giáo cụ cổ như máy tiện, máy phát điện, đe rèn Vulcan cùng nhiều hiện vật chuyên ngành kỹ thuật đã trở thành những minh chứng quý giá cho lịch sử giáo dục nghề nghiệp Việt Nam.
Bên cạnh các giá trị vật thể, các chuyên gia cũng đánh giá cao giá trị di sản phi vật thể của nhà trường. Đó là truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó, tác phong kỷ luật nghề nghiệp và những đóng góp của nhiều thế hệ thầy, trò đối với sự phát triển của đất nước.
Theo các nhà nghiên cứu, đây là những giá trị được hình thành, gìn giữ và truyền nối liên tục qua nhiều thế hệ, tạo nên bản sắc riêng của Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng.
Đề nghị xếp hạng di tích lịch sử cấp Thành phố
Một trong những nội dung trọng tâm của hội thảo là đánh giá cơ sở khoa học cho việc đề xuất xếp hạng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng thành di tích lịch sử cấp TP. Hồ Chí Minh.
Lầu Đồng Hồ được xây dựng năm 1924, đây là biểu tượng nhận diện của nhà trường, đồng thời là công trình kiến trúc có giá trị đặc biệt về mặt lịch sử và quy hoạch. Ảnh: Thanh Minh.
Theo các ý kiến tại hội thảo, đây là trường hợp di sản đặc biệt bởi giá trị không nằm ở một yếu tố đơn lẻ mà được tạo nên từ sự cộng hưởng của nhiều yếu tố lịch sử, văn hóa, giáo dục và kiến trúc.
Đó là lịch sử giáo dục kỹ thuật hơn một thế kỷ; dấu ấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Tôn Đức Thắng; truyền thống đấu tranh cách mạng của nhiều thế hệ học sinh, sinh viên; giá trị kiến trúc của Lầu Đồng Hồ; cùng chức năng đào tạo kỹ thuật vẫn được duy trì liên tục đến ngày nay.
Các nhà khoa học cho rằng, việc xếp hạng di tích đối với Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng không đơn thuần là ghi nhận một địa điểm lịch sử, còn tạo cơ chế pháp lý để bảo tồn, phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa, giáo dục và truyền thống cách mạng của ngôi trường.
Nhiều đề xuất cũng được đưa ra nhằm phát huy giá trị di sản trong thời gian tới như tiếp tục trùng tu, tôn tạo Lầu Đồng Hồ; nâng cấp Nhà Truyền thống theo hướng hoạt động bảo tàng; đẩy mạnh số hóa tư liệu, hiện vật; sưu tầm ký ức nhân chứng lịch sử; tăng cường hoạt động giáo dục truyền thống cho học sinh, sinh viên và cộng đồng.
Bên cạnh đó, các chuyên gia kiến nghị xây dựng cơ chế đặc thù đối với những đơn vị vừa thực hiện nhiệm vụ giáo dục vừa bảo tồn di sản văn hóa; đồng thời tăng cường truyền thông để từng bước đưa hình ảnh Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng trở thành một biểu tượng văn hóa, lịch sử của TP. Hồ Chí Minh.
Phát biểu tổng kết hội thảo, ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hồ Chí Minh, đánh giá đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong dịp kỷ niệm 50 năm TP. Hồ Chí Minh vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hội thảo đã nhận được 22 tham luận cùng nhiều ý kiến tâm huyết của các nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu, góp phần làm rõ bối cảnh lịch sử, giá trị văn hóa, giáo dục và kiến trúc của Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng.
Các tham luận cũng khẳng định vai trò của nhà trường trong đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao cho đất nước. Theo ông Nguyễn Minh Nhựt, kết quả hội thảo sẽ bổ sung cơ sở khoa học quan trọng để hoàn thiện hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích lịch sử cấp Thành phố đối với Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản của nhà trường.
Hơn 120 năm hình thành và phát triển, từ Trường Cơ khí Á Châu năm 1906 đến Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng ngày nay là hành trình liên tục của giáo dục kỹ thuật, tinh thần yêu nước, trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến. Những giá trị ấy là ký ức của quá khứ, đồng thời là nguồn lực văn hóa, giáo dục quý báu, tiếp tục được bồi đắp để phục vụ sự phát triển của TP. Hồ Chí Minh và đất nước trong giai đoạn mới.
