Tiếp tục Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI, thảo luận tại Tổ 7 (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Bắc Ninh và tỉnh Lâm Đồng) về tình hình kinh tế - xã hội, đại biểu Quốc hội Nguyễn Như So, đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Bắc Ninh thông tin, kinh tế 9 tháng năm 2026 có nhiều điểm sáng: GDP tăng 9,01%, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 12,3%, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt kỷ lục 888 tỷ USD, tăng 30,4%. Bội chi ngân sách và nợ công vẫn trong giới hạn cho phép.
Tuy vậy, sức ép phía sau các con số không nhỏ. Để đạt mục tiêu GDP cả năm từ 10% trở lên, quý IV phải tăng khoảng 12,5%. CPI tháng 9 tăng 5,08% so với cùng kỳ, cao hơn mục tiêu khoảng 4,5%.
Theo đại biểu, vấn đề đặt ra không chỉ là quy mô tăng trưởng, số thu ngân sách hay tổng lượng vốn đầu tư đã huy động được, mà quan trọng hơn là"chất lượng của các nguồn lực, khả năng chuyển hóa thành năng lực sản xuất và hiệu quả đóng góp đối với tăng trưởng dài hạn".
Vượt thu lớn, nguồn thu chưa “khỏe”
Theo Báo cáo 918/BC-CP, thu ngân sách 9 tháng đạt khoảng 2.187 nghìn tỷ đồng, bằng 86,5% dự toán, tăng 12,1%. Cả năm 2026 ước đạt 3.055,7 nghìn tỷ đồng, vượt dự toán 526,3 nghìn tỷ đồng (20,8%).
Bóc tách từ thuyết minh của Chính phủ, đại biểu chỉ ra trong phần vượt thu, sản xuất, kinh doanh đóng góp 270,5 nghìn tỷ đồng, khoảng 51,4%. Ba nhóm tiền sử dụng đất (166,2 nghìn tỷ đồng), dầu thô (19,3 nghìn tỷ đồng) và cổ tức, lợi nhuận, thu tài chính nhà nước (39,3 nghìn tỷ đồng) cộng lại 224,8 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 42,7%. Trong dự toán, thu về nhà, đất cũng chiếm khoảng 25% thu nội địa.
Theo đại biểu Nguyễn Như So, ngân sách vẫn phụ thuộc đáng kể vào đất đai và các khoản thu mang tính thời điểm, thay vì được bảo đảm bằng tăng trưởng ổn định của sản xuất, kinh doanh.
Vì vậy, cần chuyển trọng tâm đánh giá từ mức vượt dự toán sang chất lượng nguồn thu, khả năng duy trì trong trung hạn và hiệu quả chi; đồng thời bóc tách nguồn thu liên quan dự án, hợp đồng PPP để thấy rõ đóng góp thực chất của khu vực sản xuất.
Tín dụng tăng, doanh nghiệp vẫn khát vốn
Đến ngày 3/9/2026, dư nợ tín dụng đạt khoảng 20,45 triệu tỷ đồng, tăng 9,98% so với cuối năm 2025. Song lãi suất cho vay bình quân ở giao dịch mới đã lên 9,12%/năm, tăng 1,03 điểm phần trăm; có khoản vay doanh nghiệp lên tới 16-18%/năm. Doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó tiếp cận vốn, đất đai, trong khi ICOR còn cao.
Theo đại biểu Nguyễn Như So, điểm nghẽn nằm ở hiệu quả phân bổ và khả năng tiếp cận vốn, chưa phải ở quy mô vốn huy động.
Do vậy, chính sách điều hành tiền tệ, tín dụng cần chú trọng hoàn thiện cơ chế tái cấu trúc tài chính doanh nghiệp, khơi thông dòng vốn cho khu vực sản xuất, kinh doanh, tháo gỡ khó khăn để doanh nghiệp tiếp tục vay vốn, đồng thời tạo cơ chế để doanh nghiệp tái cấu trúc được cả dòng tiền và nghĩa vụ nợ. Đại biểu đề xuất 4 hướng thực hiện.
Một là,cải cách điều kiện tiếp cận tín dụng: đơn giản hóa hồ sơ, kết nối dữ liệu thuế, hóa đơn điện tử; khuyến khích ngân hàng thẩm định dựa trên dòng tiền, đơn hàng, hợp đồng đầu ra thay vì quá phụ thuộc tài sản thế chấp. Khi từ chối cho vay, ngân hàng cần nêu rõ điều kiện chưa đáp ứng để doanh nghiệp khắc phục.
Hai là,xây dựng cơ chế bảo lãnh tín dụng có mục tiêu. Nghị định 34/2018/NĐ-CP về Quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa phát huy vai trò “cầu nối”. Nhiều doanh nghiệp có đơn hàng, có thị trường vẫn bị loại khỏi dòng vốn vì thiếu tài sản bảo đảm. Nhà nước cần chia sẻ một phần rủi ro với ngân hàng, ưu tiên chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, sản xuất xuất khẩu và nông nghiệp công nghệ cao.
Ba là,hoàn thiện cơ chế chuyển nợ thành vốn góp, vốn cổ phần cho doanh nghiệp còn năng lực phục hồi.
Bốn là,đưa thị trường chứng khoán thành kênh vốn trung, dài hạn. Thị trường đã được nâng lên nhóm mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026, nhưng khối ngoại bán ròng khoảng 135.000 tỷ đồng năm 2025 và thêm khoảng 98.300 tỷ đồng trong 9 tháng năm 2026, thanh khoản giảm mạnh. Đại biểu đề nghị làm rõ lộ trình để kết quả nâng hạng trở thành lợi thế thực chất trong huy động vốn dài hạn.
Ưu đãi FDI phải tạo ra năng lực sản xuất trong nước
Vốn FDI đăng ký đạt trên 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%; vốn thực hiện 21,7 tỷ USD, cao nhất 5 năm. Theo đại biểu Nguyễn Như So, câu hỏi lúc này là chuyển hóa dòng vốn ấy thành giá trị gia tăng, công nghệ và sức cạnh tranh cho kinh tế trong nước.
Đại biểu đề nghị ưu đãi không còn là lợi thế mặc định. Doanh nghiệp FDI hưởng ưu đãi cao hơn phải cam kết cụ thể tỷ lệ mua hàng từ doanh nghiệp Việt, phát triển nhà cung ứng nội địa, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực. Mỗi dự án cần trở thành“hệ sinh thái phát triển doanh nghiệp Việt”.
"Cần chấm dứt tư duy “trải thảm đỏ nhưng đứng ngoài chuỗi giá trị”. Việt Nam không thiếu sức hấp dẫn để thu hút FDI, điều chúng ta cần lúc này là chất lượng của dòng vốn đó. Chính sách FDI trong giai đoạn mới phải hướng tới một mục tiêu rõ ràng: mỗi đồng ưu đãi của Nhà nước phải đổi lấy năng lực sản xuất mới, công nghệ mới và sự trưởng thành của doanh nghiệp Việt Nam", đại biểu Nguyễn Như So nói.
Với nông nghiệp, đại biểu cho rằng, điểm nghẽn nằm ở việc thiếu doanh nghiệp đủ mạnh dẫn dắt hàng triệu hộ sản xuất nhỏ lẻ. Đại biểu đề xuất nâng cấp hợp tác xã kiểu mới thành doanh nghiệp nông nghiệp của cộng đồng nông hộ: quyền sử dụng đất được định giá minh bạch, chuyển thành cổ phần; nông dân trở thành cổ đông, hưởng cổ tức.
Cùng với đó, cần công nhận nhà màng, hệ thống tưới tự động là tài sản được định giá, giao dịch và thế chấp để doanh nghiệp nông nghiệp tiếp cận vốn.
"Nếu không giải quyết được bài toán này, nông nghiệp Việt Nam sẽ tiếp tục rơi vào nghịch lý: có hàng triệu hộ sản xuất nhưng thiếu doanh nghiệp dẫn dắt; có nhiều tiềm năng nhưng thiếu vốn hóa nguồn lực; có sản phẩm nhưng thiếu năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế", đại biểu Nguyễn Như So bày tỏ.
Để thúc đẩy sản xuất xanh, đại biểu Nguyễn Như So đề nghị, khẩn trương ban hành cơ chế hỗ trợ lãi suất 2% cho dự án xanh, áp dụng ESG, phát triển thị trường các-bon, ưu tiên dự án đồng thời giảm chi phí sản xuất, giảm rủi ro khí hậu và nâng năng suất. Đại biểu nhấn mạnh:"Muốn tăng trưởng nhanh và bền vững, phải vừa tạo ra tăng trưởng, vừa chủ động bảo vệ năng lực tạo ra tăng trưởng đó".
