Ngày 7/7, tại TP. Hải Phòng, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng tổ chức tọa đàm tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở.
Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Đặng Xuân Phương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho biết, sau hơn 12 năm thi hành, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 đã góp phần giải quyết hiệu quả nhiều mâu thuẫn, tranh chấp trong cộng đồng, củng cố khối đoàn kết ở khu dân cư.
Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh chuyển đổi số và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều quy định của Luật đã bộc lộ những hạn chế như chưa có cơ chế pháp lý đối với ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động hòa giải; quy định về tổ chức, công nhận hòa giải viên chưa phù hợp sau khi sắp xếp đơn vị hành chính; cơ chế bảo đảm kinh phí, chính sách đối với hòa giải viên còn thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai trên thực tế.
Theo ông Đặng Xuân Phương, việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng tại các Nghị quyết số 27, 57 và 66, đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý cho công tác hòa giải ở cơ sở. Dự thảo Luật bổ sung, hoàn thiện nhiều nội dung liên quan đến tiêu chuẩn, công nhận hòa giải viên; cơ chế công nhận kết quả hòa giải thành; quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động hòa giải; đồng thời làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cơ chế bảo đảm nguồn lực thực hiện.
Từ những nội dung sửa đổi này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đề nghị các chuyên gia tập trung góp ý về tính thống nhất của dự thảo với hệ thống pháp luật; các quy định về hòa giải viên; cơ chế công nhận kết quả hòa giải thành; việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cơ chế bảo đảm kinh phí.
Tại tọa đàm, các đại biểu đánh giá dự thảo Luật cơ bản đã bám sát yêu cầu thực tiễn, bổ sung nhiều quy định nhằm nâng cao hiệu quả công tác hòa giải trong bối cảnh chuyển đổi số và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng một số quy định cần tiếp tục được hoàn thiện để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.
Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là cơ chế chỉ định hòa giải viên. Ông Đặng Văn Hách, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP. Hải Phòng cho rằng việc tách bạch giữa bầu, chỉ định và công nhận hòa giải viên là phù hợp, nhất là sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Tuy nhiên, dự thảo cần quy định rõ trường hợp "không thể tổ chức bầu" để tránh áp dụng tùy tiện. Theo ông, cơ chế chỉ định chỉ nên là giải pháp bổ trợ và phải có sự thống nhất của Ban Công tác Mặt trận, trưởng thôn hoặc tổ trưởng tổ dân phố, đồng thời bảo đảm người được chỉ định có uy tín, khách quan.
Đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Trương Hồ Hải đề nghị xây dựng đội ngũ hòa giải viên thường trực, được công nhận chính thức để được đào tạo, bồi dưỡng và hưởng đầy đủ chính sách hỗ trợ.
Theo ông Bùi Quang Ngân, Phó Chủ tịch UBND phường Hải An (TP. Hải Phòng), dự thảo cần bổ sung quy định về tập huấn thường xuyên, chú trọng kỹ năng hòa giải trong môi trường số và ứng dụng công nghệ thông tin. Nhiều ý kiến cũng đề xuất xây dựng nền tảng số phục vụ tiếp nhận thông tin, quản lý hồ sơ, hòa giải trực tuyến và lưu trữ dữ liệu; đồng thời hoàn thiện quy định về an toàn dữ liệu và nâng cao năng lực số cho hòa giải viên.
Bên cạnh đó, nhiều đại biểu kiến nghị quy định rõ nguyên tắc Nhà nước bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở; ban hành chế độ, chính sách và mức chi tối thiểu đối với hòa giải viên. Theo các đại biểu, đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả hòa giải, giảm phát sinh khiếu kiện, tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và cơ quan nhà nước.
Kết luận tọa đàm, ông Đặng Xuân Phương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đánh giá cao các ý kiến đóng góp và cho biết Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội sẽ tiếp thu, hoàn thiện báo cáo thẩm tra, góp phần hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.
Đến tháng 7/2026, sau khi sắp xếp thôn, tổ dân phố, toàn TP. Hải Phòng có 2.512 tổ hòa giải với 16.479 hòa giải viên. Trong 6 tháng đầu năm 2026, các tổ hòa giải đã tiếp nhận 559 vụ việc, hòa giải thành 427 vụ, chủ yếu liên quan đến đất đai, hôn nhân và gia đình cùng các lĩnh vực dân sự khác, góp phần giảm áp lực cho cơ quan nhà nước, tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng.
