Sau sáp nhập, TP. Đà Nẵng sở hữu vùng sinh thái rộng hơn 11.800 km², hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để bảo tồn và phát triển các loài dược liệu quý. Riêng sâm Ngọc Linh hiện có vùng trồng khoảng 1.500 ha. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng, tạo tiền đề để Đà Nẵng từng bước hình thành trung tâm nghiên cứu, sản xuất, chế biến và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực dược liệu của cả nước.
Đầu tư vào khâu sau thu hoạch
Sâm Ngọc Linh là nguồn nguyên liệu giá trị cao và có những yêu cầu riêng về điều kiện bảo quản. Các công đoạn làm sạch, phân loại, đóng gói, kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và thời gian lưu trữ không đơn thuần là khâu kỹ thuật sau sản xuất. Đây là những yếu tố quyết định khả năng duy trì chất lượng nguyên liệu và tính ổn định của sản phẩm khi tham gia thị trường.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương về quy trình chế biến, bà Lê Thị Bích Luyện, Chủ tịch Công ty TNHH Triết Minh - Trimico cho biết, sau thu hoạch, sâm sẽ được đưa về nhà máy đạt chuẩn ISO của công ty để sơ chế, chiết xuất và đóng gói theo quy trình chặt chẽ.
“Vì sâm Ngọc Linh là dòng sản phẩm mang lại giá trị cao, để có thể duy trì chất lượng và khai thác tối đa lợi ích của nó, doanh nghiệp phải đầu tư xây dựng hệ thống kiểm soát trong từng công đoạn, tìm cách hạn chế những tác động không đáng có đến chất lượng sâm”, bà Luyện nói.
“Từ nguyên liệu củ sâm tươi, doanh nghiệp phải thực hiện qua nhiều công đoạn, từ sơ chế, chiết xuất, phối trộn đến kiểm nghiệm trước khi đưa ra thị trường. Điều này giúp cho chất lượng sâm được chuẩn hóa và đồng đều. Chúng tôi sẽ nghiên cứu thêm các công nghệ chiết xuất để thu nhận saponin cùng những hoạt chất có giá trị trong sâm Ngọc Linh, cho ra thêm nhiều sản phẩm đáp ứng nhu cầu người dùng”, ông Nguyễn Đức Lực, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty TNHH Sâm Sâm thông tin.
Sâm Ngọc Linh được chế biến theo nhiều dạng, góp phần kéo dài thời gian sử dụng và mở rộng khả năng tiếp cận các phân khúc khách hàng.
Tuy nhiên, thực tế tại vùng nguyên liệu sâm Ngọc Linh trên địa bàn thành phố cho thấy, phần lớn sản phẩm vẫn đang tiêu thụ dưới dạng củ tươi hoặc qua sơ chế ở mức đơn giản. Điều này khiến cho sâm trở nên “kén” người dùng. Chưa kể, nếu sâm không được bảo quản đúng cách sau thu hoạch, rất khó để đưa vào các khâu chế biến, phân phối và tiêu thụ sau này.
Theo ông Lê Duy Quang, Phó Chủ tịch UBND xã Trà Linh (TP. Đà Nẵng), địa phương mỗi năm trồng mới khoảng 5 triệu cây sâm Ngọc Linh, sản lượng sâm thương phẩm đạt hàng trăm tấn. Thế nhưng, sản phẩm thô vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Nguyên nhân là việc chế biến sâu đỏi hỏi nhà xưởng, thiết bị, công nghệ, kiểm nghiệm, tiêu chuẩn chất lượng, nhưng cơ sở hạ tầng nơi đây còn hạn chế.
“Về lâu dài, địa phương mong muốn hình thành được chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến thu mua, bảo quản và chế biến, để người trồng không chỉ phụ thuộc vào việc bán củ tươi, giá trị của cây sâm cũng sẽ được giữ lại nhiều hơn tại địa phương”, ông Quang bày tỏ.
Tại Lễ hội Sâm Ngọc Linh và Dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026 với chủ đề “Sâm Ngọc Linh - Tinh hoa dược liệu thế giới” vừa qua, nhiều chuyên gia cho rằng, để kéo dài giá trị sâm Ngọc Linh cần hình thành chuỗi bảo quản đồng bộ ngay từ khi thu hoạch đến khi đưa vào chế biến và sản xuất. Đồng thời, phải có được những doanh nghiệp đủ mạnh về tài chính, công nghệ để phát triển các dòng sản phẩm chế biến sâu, đưa sâm Ngọc Linh ra thị trường thế giới.
Chế biến sâu mở rộng dư địa thị trường
Để phát huy tiềm năng của loại dược liệu quý này, thời gian qua, TP. Đà Nẵng đã chủ động đề xuất, ban hành nhiều chương trình, đề án, cơ chế, chính sách phù hợp nhằm bảo tồn, phát triển vùng trồng, đẩy mạnh sản xuất sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu có tiềm năng trên địa bàn; đồng thời phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai nhiều nhiệm vụ khoa học, công nghệ tập trung vào bảo tồn nguồn gen, nhân giống, chế biến, phát triển sản phẩm và bảo hộ sở hữu trí tuệ.
Theo định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, thành phố đặt mục tiêu phát triển 100.000 ha vùng sâm Ngọc Linh và dược liệu (gồm 17.000 ha sâm Ngọc Linh, 10.000 ha quế Trà My và 73.000 ha các loại dược liệu khác). Sâm Ngọc Linh được xác định là cây trồng chủ lực, giữ vai trò hạt nhân trong mô hình phát triển “1 trung tâm - 3 vùng động lực - 5 phân khu chức năng”.
Dù vậy, lãnh đạo UBND TP. Đà Nẵng cũng chỉ rõ, sâm Ngọc Linh vẫn đang đối mặt với nhiều “nút thắt” như chuỗi liên kết còn hạn chế, công nghệ chế biến sâu chưa phát triển mạnh, công tác bảo vệ tài nguyên dược liệu còn nhiều khó khăn… Thế nên, việc phát triển loại sâm “quốc bảo” này cần gắn vùng nguyên liệu với công nghiệp chế biến, tiêu chuẩn chất lượng, khoa học công nghệ và thị trường đầu ra.
“Thời gian đến, thành phố sẽ tiếp tục đầu tư nghiên cứu, ứng dụng khoa học vào việc bảo quản, chế biến để tạo ra những sản phẩm tốt hơn, có giá trị gia tăng cao từ sâm Ngọc Linh. Đi cùng với đó là những chương trình, chính sách đẩy mạnh xúc tiến đầu tư, thu hút những doanh nghiệp có tiềm lực về tài chính, khoa học và công nghệ để phát triển các sản phẩm chế biến sâu, đủ sức cạnh tranh trên thị trường”, ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng chia sẻ tại Hội thảo khoa học quốc tế “Sâm Ngọc Linh - Từ sản phẩm quốc gia tới thương hiệu toàn cầu”.
Hoạt động trong lĩnh vực sản xuất sản phẩm từ sâm và dược liệu, Công ty Cổ phần Sâm Trà Linh và Dược liệu Quảng Nam đã nghiên cứu phát triển các dòng sản phẩm theo hướng ứng dụng thực tế. Bên cạnh sâm tươi, doanh nghiệp mở rộng sang các sản phẩm chế biến như rượu sâm Ngọc Linh, lá sâm Ngọc Linh sấy khô, sâm Ngọc Linh ngâm mật ong…
“Sâm Ngọc Linh là loại sản phẩm quý, nếu cứ dừng ở công đoạn tiêu thụ củ tươi, lá tươi thì rất phí, khó đưa ra thị trường. Bởi sâm vốn dĩ giá cao, nếu chỉ được sử dụng trong thời gian ngắn, khách hàng đôi khi chưa sẵn lòng chi trả. Thay vào đó, những dạng chế biến tiện lợi sẽ giúp khách dễ tiếp cận hơn, có thêm sự lựa chọn phù hợp với nhu cầu và túi tiền”, bà Lê Thị Nguyệt, Giám đốc Công ty CP Sâm Trà Linh và Dược liệu Quảng Nam chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương.
Hiện nay, một số doanh nghiệp chế biến, sản xuất sâm Ngọc Linh đang chủ động kết nối với các doanh nghiệp lữ hành, khách sạn, khu nghỉ dưỡng để đưa sản phẩm vào hệ thống quà tặng, trải nghiệm và tiêu dùng tại điểm đến. Cùng với đó, doanh nghiệp nghiên cứu phát triển các bộ sản phẩm nhiều quy cách và mức giá, hướng đến từng nhóm khách hàng, từng bước mở rộng đầu ra cho sản phẩm chế biến từ sâm Ngọc Linh.
Sở Tài chính TP. Đà Nẵng cho biết đã tiếp nhận hồ sơ đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư và chấp thuận nhà đầu tư đối với dự án “Trồng Sâm Ngọc Linh và dược liệu tập trung quy mô lớn - ứng dụng công nghệ cao” tại xã Trà Linh, Trà Tập. Dự án do Công ty CP Nông nghiệp Trường Hải (THACO AGRI) đề xuất, có quy mô khoảng 1.206 ha, thời hạn hoạt động 50 năm; hướng đến hình thành khu sản xuất, chế biến sâm Ngọc Linh và dược liệu tập trung.Dự án được kỳ vọng bổ sung năng lực đầu tư cho vùng nguyên liệu, hình thành chuỗi khép kín từ trồng, thu hoạch, sơ chế, bảo quản đến chế biến; qua đó nâng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng thay vì phụ thuộc vào tiêu thụ sâm tươi.
