Lấp đầy công nghệ ở các khu công nghiệp
TP. Hồ Chí Minh sau sắp xếp hiện có 105 khu chế xuất, khu công nghiệp (KCX, KCN), với tổng diện tích khoảng 50.288,14 ha, chiếm khoảng 7,4% diện tích tự nhiên toàn thành phố. Trong số này, 67 KCX, KCN đã có quyết định thành lập; riêng 3 KCX và 55 KCN đã đi vào hoạt động, với tổng diện tích 22.410,28 ha, chiếm khoảng 44,6% quy mô diện tích quy hoạch dự kiến dành cho KCX, KCN và đạt tỷ lệ lấp đầy bình quân khoảng 80%.
TP. Hồ Chí Minh đang từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu nhờ nền tảng công nghiệp, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực sẵn có. Ảnh: Hoàng Hùng
Bên cạnh đó, 9 KCN và 5 KCN mở rộng đã thành lập nhưng chưa đi vào hoạt động, với tổng diện tích khoảng 4.930 ha; 38 KCN khác đã có trong quy hoạch nhưng chưa được thành lập, tổng diện tích khoảng 23.018 ha - đây chính là quỹ đất dự trữ cho làn sóng đầu tư công nghệ cao sắp tới.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA) cho biết, điểm mới quan trọng nhất trong định hướng giai đoạn tới là thành phố không còn phát triển KCN theo lối cũ - thu hút số lượng, lấp đầy diện tích - mà chuyển sang mô hình KCN thế hệ mới: hiện đại, chuyên sâu, xanh và thông minh, gắn chuyển đổi mô hình tăng trưởng công nghiệp với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững. Các KCX, KCN hiện hữu sẽ được rà soát, tái cấu trúc theo hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tăng hàm lượng công nghệ, giảm thâm dụng lao động và tài nguyên; đồng thời phát triển thêm các mô hình KCN công nghệ cao, KCN sinh thái, KCN thông minh, KCN chuyên ngành, KCN gắn với logistics và mô hình KCN - đô thị - dịch vụ phù hợp từng khu vực.
Về không gian phát triển, Phó Trưởng Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP. Hồ Chí Minh cho biết, bức tranh công nghiệp mới của TP. Hồ Chí Minh được phân vai theo ba khu vực. Khu vực TP. Hồ Chí Minh trước đây giữ vai trò trung tâm R&D, đổi mới sáng tạo, giáo dục - đào tạo, công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, AI, tài chính và dịch vụ.
Khu vực Bình Dương trước đây phát huy lợi thế sản xuất công nghiệp, công nghiệp hỗ trợ, sản xuất quy mô lớn và công nghiệp công nghệ cao. Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây tập trung phát triển kinh tế biển, công nghiệp gắn với cảng nước sâu, logistics, dầu khí và khu thương mại tự do. Sự phân vai này cho thấy TP. Hồ Chí Minh không phát triển đơn lẻ mà đặt trong một hệ sinh thái công nghiệp liên vùng, nơi mỗi khu vực bổ trợ cho nhau.
Những 'hạt nhân' được chọn mặt gửi vàng
Trong bức tranh tổng thể đó, một số KCX, KCN được xác định là hạt nhân dẫn dắt. KCX Tân Thuận được định hướng thành KCN công nghệ cao gắn với đổi mới sáng tạo, giáo dục - đào tạo, hỗ trợ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của khu vực trung tâm thành phố. KCN Tân Bình và Tân Tạo, kể cả phần mở rộng, phát triển theo mô hình công nghệ cao kết hợp đô thị - dịch vụ.
Đáng chú ý, các KCN dự kiến thành lập mới như Phạm Văn Hai I, Phạm Văn Hai II, Vĩnh Lộc 3, Tân Phú Trung 2, 3 và 4 được định hướng ngay từ đầu là KCN công nghệ cao gắn với trung tâm AI, dịch vụ công nghệ cao và hoạt động R&D - cách tiếp cận "quy hoạch trước, thu hút sau" để tránh lặp lại tình trạng KCN thâm dụng lao động của giai đoạn trước.
Hoàn thiện hạ tầng số, năng lượng, logistics và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là những yếu tố then chốt để TP. Hồ Chí Minh giữ chân dòng vốn công nghệ cao. Ảnh: Hoàng Lân
Ở khu vực phía Bắc TP. Hồ Chí Minh, các KCN quy mô lớn như VSIP III, Cây Trường và Lai Hưng được định hướng chuyển đổi theo mô hình KCN công nghệ cao. Tại Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây, KCN Dầu khí Long Sơn được định hướng phát triển thành KCN dầu khí gắn với công nghệ số, AI và trung tâm dữ liệu lớn, trong khi các KCN Phú Mỹ II, Phú Mỹ II mở rộng và Phú Mỹ III chuyển đổi theo mô hình KCN sinh thái trong giai đoạn 2026 - 2030.
Xu hướng "hạt nhân công nghệ cao" của TP. Hồ Chí Minh cũng trùng khớp với quan sát từ chính giới doanh nghiệp phát triển hạ tầng công nghiệp.
Trả lời phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Thế Duy - Phó Chủ tịch HĐQT, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Becamex nhận định, dòng vốn đầu tư vào khu vực phía Nam đang bước sang giai đoạn cạnh tranh bằng chất lượng hệ sinh thái công nghiệp thay vì giá thuê đất, buộc các khu công nghiệp phải tích hợp đồng thời điện xanh, logistics, nhân lực chất lượng cao và năng lực R&D mới giữ chân được các ngành công nghệ cao như bán dẫn, AI hay trung tâm dữ liệu.
Theo ông Nguyễn Thế Duy, đây cũng là lý do Becamex chuyển từ mô hình "khu công nghiệp truyền thống" sang "hệ sinh thái công nghiệp thế hệ mới". Nhận định này cho thấy định hướng tái cấu trúc của TP. Hồ Chí Minh không phải câu chuyện riêng lẻ của một địa phương, mà nằm trong dòng chảy chung của cả vùng Đông Nam Bộ.
Với các định hướng nêu trên, TP. Hồ Chí Minh hướng tới hình thành một hệ sinh thái KCX, KCN có khả năng thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và đóng vai trò cực tăng trưởng công nghiệp quan trọng của cả vùng. Bài toán đặt ra trong giai đoạn tới không còn là mở rộng diện tích, mà là nâng cấp chất lượng, đồng bộ hạ tầng số, năng lượng sạch và nguồn nhân lực để các "hạt nhân" nêu trên thực sự trở thành điểm đến của những dự án công nghệ cao hàng đầu khu vực.
Trên phạm vi toàn quốc, theo số liệu của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) công bố đầu năm 2026, cả nước hiện có 478 khu công nghiệp đã được thành lập với tổng diện tích đất tự nhiên khoảng 145.970 ha. Trong đó, 324 KCN đã đi vào hoạt động, đạt tỷ lệ lấp đầy bình quân khoảng 78,8%; 153 KCN khác đang trong quá trình xây dựng. Đáng chú ý, 298/324 KCN đã hoạt động - tương đương khoảng 92% - có nhà máy xử lý nước thải tập trung đạt tiêu chuẩn môi trường.
