(Công Thương) - Cơ hội lớn nhất mà thương mại điện tử mang lại không chỉ nằm ở việc mở thêm một kênh bán hàng, quan trọng hơn, công nghệ đang thay đổi cách sản phẩm Việt tiếp cận thị trường, giúp doanh nghiệp chủ động đưa sản phẩm, câu chuyện, văn hóa và thương hiệu đến gần hơn với người tiêu dùng toàn cầu.
Đó là nhận định của bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) tại Lễ công bố sáng kiến “Beyond Vietnam - Hàng Việt Cất Cánh”. Chương trình do Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số và TikTok Shop, với sự đồng hành của Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) tổ chức tại TP.Hồ Chí Minh.
Bên lề Lễ công bố sáng kiến, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với bà Lê Hoàng Oanh để hiểu rõ hơn về vấn đề này.
- Thưa bà, trong bối cảnh xuất khẩu đang đứng trước nhiều biến động, bà nhìn nhận như thế nào về cơ hội mà thương mại điện tử, đặc biệt là thương mại điện tử xuyên biên giới, đang mở ra cho hàng Việt?
Bà Lê Hoàng Oanh:Bối cảnh kinh tế thế giới hiện nay đang đặt ra không ít thách thức đối với hoạt động xuất khẩu. Nhu cầu tại nhiều thị trường biến động, chi phí kinh doanh gia tăng, trong khi các yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững ngày càng cao. Những thách thức này tác động rõ hơn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã cũng như các nhà sản xuất còn hạn chế về nguồn lực tiếp cận thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, chính trong bối cảnh đó, thương mại điện tử, đặc biệt là thương mại điện tử xuyên biên giới, đang mở ra một hướng tiếp cận mới.
Nếu như trước đây, người tiêu dùng thường phải biết mình muốn mua gì rồi mới đi tìm sản phẩm thì trên môi trường số hiện nay, nhiều quyết định mua hàng lại bắt đầu từ quá trình khám phá. Một video có thể khơi gợi sự tò mò; một câu chuyện có thể tạo ra sự yêu thích; một phiên livestream có thể hình thành niềm tin và chỉ một cú nhấp chuột có thể chuyển sự quan tâm thành đơn hàng.
Điểm đáng chú ý của thương mại điện tử khám phá chính là ở đó: sản phẩm không còn chỉ chờ người tiêu dùng tìm đến mà có thể chủ động xuất hiện trong hành trình khám phá của họ.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa với hàng Việt Nam. Chúng ta có rất nhiều sản phẩm tốt, có bản sắc và những câu chuyện riêng, từ nông sản, thực phẩm, hàng thủ công mỹ nghệ đến sản phẩm làng nghề, đặc sản vùng miền hay những sản phẩm truyền thống giàu tiềm năng.
Một sản phẩm có thể bắt đầu từ một làng nghề, một vùng nguyên liệu, một xưởng sản xuất hay một doanh nghiệp nhỏ ở Việt Nam, nhưng hôm nay hoàn toàn có khả năng được một người tiêu dùng ở cách chúng ta hàng nghìn ki-lô-mét biết tới thông qua một video, một phiên livestream hay một câu chuyện hấp dẫn trên nền tảng số.
Vấn đề của nhiều sản phẩm Việt vì thế không hẳn là thiếu giá trị, mà là chúng ta chưa kể được câu chuyện về giá trị ấy một cách đủ hấp dẫn, đủ thuyết phục và phù hợp với người tiêu dùng thế giới.
Thương mại điện tử khám phá có thể góp phần thu hẹp khoảng cách đó. Sản phẩm không chỉ được giới thiệu bằng những thông số đơn thuần mà có thể được kể bằng hình ảnh, trải nghiệm, con người, vùng đất và văn hóa phía sau sản phẩm.
Khi câu chuyện đủ hấp dẫn, sản phẩm có cơ hội được nhìn thấy. Khi sản phẩm tạo được niềm tin, người tiêu dùng sẵn sàng trải nghiệm. Và khi trải nghiệm đủ tốt, một đơn hàng hôm nay hoàn toàn có thể trở thành một khách hàng lâu dài trong tương lai.
- Vậy theo bà, doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị những năng lực gì để cơ hội từ thương mại điện tử thực sự chuyển hóa thành năng lực xuất khẩu bền vững?
Bà Lê Hoàng Oanh:Theo tôi, có bốn vấn đề doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm.
Trước hết,phải chuẩn hóa sản phẩm trước khi nghĩ đến việc đi xa. Chất lượng, nguồn gốc, truy xuất, bao bì, thông tin pháp lý và khả năng đáp ứng đơn hàng là những nền tảng không thể thiếu. Thương mại điện tử có thể giúp một sản phẩm được biết đến và đi rất nhanh, nhưng chỉ chất lượng mới giúp sản phẩm đi được lâu.
Thứ hai,doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc vào năng lực số. Trong môi trường thương mại mới, biết sản xuất thôi chưa đủ. Doanh nghiệp còn phải biết đưa sản phẩm lên môi trường số, xây dựng nội dung, kể câu chuyện thương hiệu, hợp tác hiệu quả với các nhà sáng tạo nội dung, vận hành gian hàng chuyên nghiệp và sử dụng dữ liệu để hiểu khách hàng.
Nói cách khác, sản phẩm tốt cần đi cùng một câu chuyện tốt và một phương thức tiếp cận thị trường phù hợp.
Thứ ba,cần nhìn thị trường trong nước và thị trường quốc tế trong cùng một hành trình phát triển. Một sản phẩm được người tiêu dùng Việt Nam đón nhận hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm được người tiêu dùng quốc tế khám phá.
Do đó, thị trường trong nước không chỉ là nơi tiêu thụ hàng hóa mà còn có thể trở thành nơi doanh nghiệp thử nghiệm mô hình, hoàn thiện sản phẩm, xây dựng thương hiệu, kiểm chứng phản ứng của người tiêu dùng và tích lũy năng lực trước khi bước ra thị trường thế giới.
Thứ tư,cũng là điều tôi cho rằng có ý nghĩa lâu dài nhất, đó là chuyển từ tư duy “đưa hàng đi bán” sang tư duy “xây dựng thương hiệu Việt trên thị trường toàn cầu”.
Mục tiêu không nên chỉ dừng ở việc bán thêm được một sản phẩm hay có thêm một đơn hàng. Điều chúng ta hướng tới là khi người tiêu dùng quốc tế nghĩ đến những sản phẩm có chất lượng, có bản sắc, có câu chuyện và giá trị riêng, họ có thể nghĩ đến Việt Nam. Đó mới là giá trị lâu dài của hành trình đưa hàng Việt ra thế giới.
- Từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số kỳ vọng điều gì ở sáng kiến “Beyond Vietnam - Hàng Việt Cất Cánh”? Làm thế nào để sáng kiến không chỉ dừng lại ở hoạt động truyền thông hay xúc tiến bán hàng ngắn hạn?
Bà Lê Hoàng Oanh:Chúng tôi mong muốn “Beyond Vietnam - Hàng Việt Cất Cánh” không chỉ là một chương trình về thương mại điện tử hay một hoạt động truyền thông, mà quan trọng hơn, trở thành cơ hội để doanh nghiệp thay đổi cách tiếp cận thị trường.
Công nghệ đang rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Vì vậy, điều cần thiết là giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, các chủ thể sản xuất địa phương, biết tận dụng công nghệ để chuyển những lợi thế vốn có của sản phẩm Việt thành năng lực cạnh tranh trên thị trường.
Tôi cho rằng, giá trị của một sáng kiến như “Hàng Việt Cất Cánh” không nên chỉ được nhìn qua số lượng sản phẩm được đưa lên nền tảng hay số đơn hàng tạo ra trong một thời điểm nhất định. Điều quan trọng hơn là sau chương trình, doanh nghiệp có nâng được năng lực số hay không; sản phẩm có được chuẩn hóa tốt hơn không; doanh nghiệp có hiểu khách hàng hơn không; có biết xây dựng nội dung, vận hành thương mại điện tử và từng bước hình thành thương hiệu hay không.
Nếu làm được những điều đó, hiệu quả của chương trình sẽ không kết thúc cùng một chiến dịch, mà có thể tạo ra năng lực phát triển lâu dài cho doanh nghiệp.
Tôi cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của báo chí và truyền thông trong hành trình này. Truyền thông không chỉ đưa tin về hàng Việt mà còn có thể góp phần phát hiện, lan tỏa và kể những câu chuyện Việt Nam đủ sức chạm tới người tiêu dùng trong nước và quốc tế.
Mỗi sản phẩm Việt có thể mang theo câu chuyện về một vùng đất, một cộng đồng, một phương thức sản xuất, một giá trị văn hóa hay sức sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam. Nếu những câu chuyện ấy được chuyển tải một cách chuyên nghiệp trên môi trường số, hàng hóa sẽ không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn có thêm giá trị về thương hiệu và bản sắc.
- Thời gian qua, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã phối hợp với nhiều doanh nghiệp nền tảng trong thúc đẩy thương mại điện tử, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm Việt. Bà đánh giá thế nào về vai trò của các nền tảng, trong đó có TikTok Shop, và sự phối hợp giữa Nhà nước - nền tảng - doanh nghiệp cần được thúc đẩy ra sao để cùng hướng tới mục tiêu “Hàng Việt Cất Cánh”?
Bà Lê Hoàng Oanh:Thực tiễn thời gian qua cho thấy doanh nghiệp nền tảng ngày càng có vai trò quan trọng trong hệ sinh thái thương mại điện tử. Bên cạnh việc cung cấp hạ tầng và công cụ bán hàng, các nền tảng còn có khả năng hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận người tiêu dùng, đào tạo kỹ năng số, xây dựng nội dung, khai thác dữ liệu, quảng bá sản phẩm và kết nối cung - cầu.
Chúng tôi ghi nhận sự chủ động của các doanh nghiệp nền tảng trong việc phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất và sản phẩm địa phương tham gia thương mại điện tử.
Trong đó, cùng với các nền tảng khác, TikTok Shop thời gian qua đã có những chương trình phối hợp với Bộ Công Thương, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cũng như các địa phương nhằm hỗ trợ quảng bá, xúc tiến tiêu thụ hàng Việt, sản phẩm OCOP, đặc sản vùng miền; đồng thời góp phần đưa các phương thức tiếp cận mới như video ngắn, livestream và thương mại điện tử khám phá đến gần hơn với cộng đồng doanh nghiệp, người sản xuất.
Sáng kiến “Beyond Vietnam - Hàng Việt Cất Cánh” tiếp tục cho thấy một hướng phối hợp đáng khích lệ giữa cơ quan quản lý nhà nước, nền tảng công nghệ và cộng đồng doanh nghiệp trong việc sử dụng công nghệ, nội dung và thương mại điện tử để rút ngắn hành trình từ sản phẩm Việt đến người tiêu dùng.
Tuy nhiên, để sự phối hợp này tạo ra giá trị bền vững, tôi cho rằng cần hướng tới một hệ sinh thái trong đó Nhà nước kiến tạo môi trường và hoàn thiện chính sách; nền tảng cung cấp công nghệ, công cụ và hỗ trợ nâng cao năng lực; còn doanh nghiệp phải chủ động chuẩn hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và tuân thủ các quy định của thị trường.
Các bên cần cùng hướng đến mục tiêu chung là nâng cao năng lực thực chất của doanh nghiệp Việt, thay vì chỉ tập trung vào kết quả bán hàng trong ngắn hạn.
Xa hơn, chúng ta cần tạo ra một hành trình liền mạch: từ giúp doanh nghiệp Việt bán hàng tốt hơn trên môi trường số, đến xây dựng thương hiệu tốt hơn và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế.
PV: Trân trọng cảm ơn bà!
Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số Lê Hoàng Oanh: Từ “được nhìn thấy” đến “được lựa chọn”, thương mại điện tử khám phá đang mở ra cách tiếp cận mới để hàng Việt chủ động chạm tới người tiêu dùng, chuyển sức hấp dẫn của nội dung thành cơ hội thị trường và những đơn hàng thực chất. Tôi kỳ vọng “Beyond Vietnam - Hàng Việt Cất Cánh” không chỉ là tên gọi của một sáng kiến, mà có thể trở thành một hành trình dài hạn, nơi ngày càng nhiều sản phẩm, doanh nghiệp và những giá trị Việt Nam được người tiêu dùng thế giới biết đến, lựa chọn và ghi nhớ.