CPTPP mở thêm dư địa cho hàng Halal Việt Nam
Trong nhiều năm, thương mại Việt Nam - Malaysia duy trì đà tăng trưởng khá tích cực, nhất là từ khi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đi vào thực thi. Trong đó, Halal đang nổi lên như một lĩnh vực có nhiều tiềm năng.
Chia sẻ tại Hội nghị giao ban Xúc tiến thương mại với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài tháng 9/2026, ông Phùng Văn Thành, Thương vụ Việt Nam tại Malaysia thông tin, quốc gia này có khoảng 35 triệu dân, trong đó hơn 60% là người Hồi giáo. Quốc gia này đồng thời là thành viên Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) và đang định hướng phát triển thành một trung tâm thương mại Hồi giáo của khu vực và thế giới.
Các sản phẩm Halal của Việt Nam hiện nay mới chỉ dừng lại ở việc doanh nghiệp đang tìm tòi cơ hội, cách thức để thâm nhập thị trường, xuất khẩu sản phẩm Halal sang Malaysia. Nhưng với chính sách phát triển hiện nay của Chính phủ Malaysia, các doanh nghiệp Việt Nam còn có một con đường nữa, đó là sự hợp tác giữa doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp Malaysia để cùng sản xuất những sản phẩm đảm bảo tiêu chuẩn, chất lượng Halal và được sự công nhận, được cấp phép, được cấp những giấy chứng nhận Halal của Malaysia.
Theo đại diện Thương vụ Việt Nam tại Malaysia, đây là một hướng hợp tác quan trọng, bởi Malaysia không chỉ là thị trường tiêu dùng với quy mô lớn, mà còn có thể trở thành cầu nối để hàng hóa Halal Việt Nam tiếp cận các thị trường Hồi giáo khác.
Malaysia hiện là một trong những trung tâm phát triển ngành Halal nổi bật trên thế giới. Nước này có hệ thống tiêu chuẩn và chứng nhận được quốc tế biết đến, trong đó có JAKIM. Cùng với đó, Chính phủ Malaysia triển khai nhiều chính sách nhằm thúc đẩy hệ sinh thái Halal, từ sản xuất, nguyên liệu, logistics đến các khu công nghiệp Halal.
Cùng đó, Hiệp định CPTPP mang lại thêm một lợi thế về thương mại hàng hóa, hiệp định cam kết xóa bỏ phần lớn dòng thuế đối với hàng hóa có xuất xứ từ Việt Nam theo các lộ trình khác nhau. Nhiều nhóm hàng nông sản, thủy sản, thực phẩm chế biến và đồ uống - vốn có khả năng phát triển thành sản phẩm Halal - được hưởng lợi từ việc giảm thuế.
Với doanh nghiệp xuất khẩu, thuế quan luôn là một trong những yếu tố trực tiếp cấu thành sức cạnh tranh. Khi thuế nhập khẩu được cắt giảm, khoảng cách giá giữa hàng hóa Việt Nam và sản phẩm từ các nguồn cung khác có thể được thu hẹp, tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp tìm kiếm nhà nhập khẩu và mở rộng thị trường.
Tuy nhiên, cũng như các ngành hàng khác, với Halal, CPTPP cũng có các cam kết về minh bạch hóa quy định kỹ thuật, hàng rào kỹ thuật trong thương mại, các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật, nhưng những yêu cầu tôn giáo đặc thù vẫn thuộc phạm vi quản lý của thị trường nhập khẩu.
Củng cố yếu tố niềm tin
Việt Nam không thiếu điều kiện để phát triển sản phẩm Halal. Nguồn nguyên liệu nông nghiệp đa dạng, ngành thực phẩm chế biến ngày càng phát triển, cùng năng lực sản xuất của doanh nghiệp đang tạo nền tảng để hình thành các dòng sản phẩm phục vụ thị trường Hồi giáo. Tuy nhiên, để có sản phẩm Halal đạt chuẩn xuất khẩu là thách thức không nhỏ.
Trả lời phỏng vấn Báo Công Thương, bà Vũ Thị Thanh Huyên, Tổng Giám đốc Hợp tác xã Nhà Xanh Toàn Cầu cho hay, sau hơn một thập kỷ phát triển, doanh nghiệp đã chuẩn hóa được 5 sản phẩm từ hạt và cây chia, trong đó 4 sản phẩm đạt tiêu chuẩn Halal toàn cầu. Nhưng trong quá trình tiếp cận các thị trường Hồi giáo, doanh nghiệp vẫn gặp nhiều trở ngại về thông tin, chi phí và khả năng xây dựng quan hệ với đối tác.
“Halal nghe thì rất mông lung, nhưng sau cả một thập kỷ nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy có ba vấn đề để thâm nhập thị trường này: Một là minh bạch về nguồn gốc; hai là tinh sạch về sản xuất để tránh lây nhiễm chéo; ba là an toàn về thực phẩm”, bà Vũ Thị Thanh Huyên chia sẻ.
Đó cũng là lý do đại diện Hợp tác xã Nhà Xanh Toàn Cầu cho rằng, việc Việt Nam có nguồn nguyên liệu tốt là một lợi thế, nhưng chưa đủ. Doanh nghiệp cần chuẩn hóa chuỗi sản xuất, cập nhật thông tin thị trường, đồng thời điều chỉnh bao bì, mẫu mã cho phù hợp với từng quốc gia. Bởi Halal không phải là một bộ tiêu chuẩn có thể áp dụng chung cho mọi thị trường Hồi giáo. Mỗi thị trường có yêu cầu, văn hóa và cách thức công nhận riêng.
Bà Bá Thị Nguyệt Thu, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến và Trải nghiệm HalalViet cũng nhìn nhận Malaysia là thị trường Halal đáng chú ý trong khối CPTPP bởi tiêu chuẩn JAKIM được công nhận rộng rãi, trong khi cộng đồng Hồi giáo đông và nền kinh tế Halal phát triển.
Theo bà Bá Thị Nguyệt Thu, doanh nghiệp Việt Nam muốn đi sâu vào thị trường này bên cạnh những lưu ý về truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận: “Chúng ta phải sẵn sàng trực tiếp đi khảo sát thị trường, tìm hiểu về các tiêu chuẩn và cũng phải sẵn sàng đầu tư thời gian, công sức, tiền bạc thay đổi thói quen sản xuất theo tiêu chuẩn mà thị trường cần”.
Đối với những doanh nghiệp đã có chứng nhận phù hợp, Malaysia có thể mở ra một hướng phát triển rộng hơn. Không chỉ bán hàng vào thị trường 35 triệu dân, doanh nghiệp có thể tìm kiếm đối tác Malaysia để cùng sản xuất, hoàn thiện chứng nhận, xây dựng chuỗi cung ứng và từ đó tiếp cận các thị trường Hồi giáo khác.
Đây cũng là định hướng hợp tác được đại diện Thương vụ Việt Nam tại Malaysia nhấn mạnh. Theo đó, thay vì chỉ đưa sản phẩm Việt Nam sang bán, doanh nghiệp hai nước có thể cùng đầu tư, cùng sản xuất những sản phẩm đạt chuẩn Halal của Malaysia. Khi đó, Malaysia không chỉ là thị trường đích mà còn có thể trở thành một mắt xích trong hành trình đưa sản phẩm Việt Nam ra các thị trường Hồi giáo rộng lớn hơn.
Có thể thấy, với ngành hàng Halal, Việt Nam có lợi thế về nguyên liệu, năng lực sản xuất và ngày càng có thêm kinh nghiệm xuất khẩu; CPTPP bổ sung lợi thế quan trọng về tiếp cận thị trường và thuế quan. Điều quan trọng là doanh nghiệp Việt Nam nỗ lực hơn nữa hoàn thiện một chuỗi sản phẩm Halal đủ tiêu chuẩn, đủ minh bạch và đủ sức đi xa hơn sau cánh cửa CPTPP.
Với phần đông dân số là người Hồi giáo, Malaysia có nhu cầu cao với sản phẩm Halal. Với lợi thế thuế quan từ Hiệp định CPTPP, doanh nghiệp và sản phẩm Halal Việt Nam có ưu thế cạnh tranh trên thị trường này.
