Lai Châu là tỉnh biên giới phía Tây Bắc của Tổ quốc, có đường biên giới dài 265,165km với 101 cột mốc, tiếp giáp tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Khu vực biên giới hiện có 11 xã với 172 bản, trong đó 68 bản giáp biên, dân số 26.111 hộ với 124.520 nhân khẩu, gồm 20 dân tộc sinh sống, dân tộc thiểu số chiếm 85%.
Địa hình rừng núi phức tạp, hạ tầng viễn thông còn nhiều “vùng lõm”, có thời điểm hơn 2.000 hộ dân chưa có điện thoại thông minh đã tạo nên rào cản không nhỏ khi Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Lai Châu bắt tay triển khai công tác chuyển đổi số và phong trào“Bình dân học vụ số”ở khu vực biên giới. Khi đi thực tế tại các đồn biên phòng, tôi càng thấu hiểu hơn nỗi vất vả và sự nỗ lực của những người lính mang quân hàm xanh nơi đây. Họ không quản ngại nắng mưa, ngày ngày bám bản, bám dân, đưa ánh sáng số đến gần dân hơn.
Nền tảng “3 bám, 4 cùng”
Trò chuyện cùng phóng viên Báo Công Thương, Đại tá Trương Minh Đức, Chỉ huy trưởng, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng, tỉnh Lai Châu cho biết, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được đơn vị xác định là“cơ hội vàng”để cán bộ, chiến sĩ và nhân dân biên giới sớm tiếp cận công nghệ số, rút ngắn khoảng cách về địa lý và tri thức so với vùng xuôi.
Theo Đại tá Trương Minh Đức, thời điểm triển khai trùng với giai đoạn các địa phương sắp xếp lại tổ chức bộ máy, lực lượng công an chính quy về xã còn mỏng, chính quyền cấp xã mới thành lập còn nhiều việc phải làm. Trên tinh thần “3 bám, 4 cùng” - bám địa bàn, bám đơn vị, bám đối tượng; cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc, Đảng ủy, Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Lai Châu xác định, chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm.
Đơn vị đã tổ chức lực lượng theo các bước khảo sát, tập huấn, xây dựng giáo án và kịch bản tuyên truyền, triển khai, sơ kết rút kinh nghiệm thường xuyên. Cách làm này trở thành nền tảng giúp BĐBP tỉnh Lai Châu tạo đột phá bằng 6 mô hình chuyển đổi số sau đó.
Đại tá Trương Minh Đức, Chỉ huy trưởng, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Lai Châu quán triệt công tác thực hiện nhiệm vụ đối với chỉ huy của 13 Đồn trong chuyến kiểm tra thực tế tại Đồn Sin Suối Hồ.
Đột phá từ 6 mô hình chuyển đổi số
Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu hiện triển khai đồng bộ 6 mô hình:“Thầy giáo quân hàm xanh, đẩy nhanh chuyển đổi số”, “Hòm thư điện tử tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm ẩn danh”, “Hòm thư điện tử thực hiện dân chủ ở cơ sở”, “Quy tắc ứng xử văn hóa trong Ban Chỉ huy BĐBP”, “Hướng dẫn Nhân dân bán hàng trên sàn thương mại điện tử” và “Thư viện pháp luật số”.
Với mô hình thầy giáo quân hàm xanh, 150 cán bộ, chiến sĩ được biên chế vào các tổ tuyên truyền, tổ kỹ năng số, tổ hỗ trợ số, tổ chức 48 lớp tập huấn cho 2.354 lượt người.
Từ khi mô hình“BĐBP, đồng hành chuyển đổi số nơi biên giới”được nhân rộng trong toàn lực lượng, đơn vị đã huy động 121 cán bộ lập 31 tổ công tác, tổ chức 286 buổi tuyên truyền cho 18.250 lượt người dân về sử dụng điện thoại thông minh và Internet an toàn, hướng dẫn cài đặt VNeID và các nền tảng dịch vụ công trực tuyến cho hơn 24.500 lượt người.
Mô hình hòm thư điện tử tiếp nhận tin báo, tố giác tội phạm ẩn danh được dán mã QR tại các điểm công cộng và từng hộ dân trên 11/11 xã biên giới. Người dân chỉ cần quét mã để gửi thông tin, danh tính được bảo mật tuyệt đối.
Từ tháng 8/2025, đơn vị tiếp nhận 190 tin báo, trong đó 103 tin có giá trị cao, xác lập và đấu tranh thắng lợi 5 chuyên án, bắt giữ 27 vụ với 32 đối tượng liên quan ma túy, thu giữ 168,82 gram heroin cùng nhiều tang vật.
Có thể nói, thông tin từ mô hình này đã góp phần giúp lực lượng phối hợp với Công an tỉnh Lai Châu xác lập và đấu tranh thành công nhiều chuyên án, trong đó có Chuyên án số 0726L, bắt giữ 40 đối tượng lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng tại Bokeo (Lào), với khoảng 1.000 bị hại, số tiền chiếm đoạt gần 10 tỷ đồng.
Ở mảng phát triển kinh tế, mô hình hướng dẫn bán hàng trên sàn thương mại điện tử đã đưa 80 hộ dân lên các nền tảng TikTok Shop, Shopee, với các gian hàng tiêu biểu như “Hà Nhì Sơ” (xã Thu Lũm), “Hảng Thị Nú” (Sin Suối Hồ), “Mạ Sừ Pư” (Thu Lũm), tổng doanh thu đạt trên 1 tỷ đồng.
Cán bộ, chiến sĩ trực tiếp hướng dẫn người dân lập tài khoản, dựng bối cảnh livestream tại nương rẫy, đóng gói, kết nối vận chuyển cho các sản phẩm như sâm Lai Châu, trà cổ thụ, thịt trâu sấy, lạp xưởng.
Bên cạnh đó, mô hình"Thư viện pháp luật số"xây dựng trên nền tảng Google Sites đã tích hợp khoảng 20 luật cùng 20 nghị định liên quan trực tiếp đến đời sống người dân vùng biên. Người dân dễ dàng truy cập thông tin bằng cách quét mã QR dán tại nhà văn hóa bản, trụ sở cơ quan hay các điểm sinh hoạt cộng đồng.
Song song với đó, các mô hình"Quy tắc ứng xử văn hóa"và"Hòm thư điện tử thực hiện dân chủ ở cơ sở"cũng được triển khai đồng bộ. Sự kết hợp này góp phần số hóa công tác quản lý nội bộ, hạn chế đơn thư vượt cấp, đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch trong toàn đơn vị.
Thiếu tá Nguyễn Duy Khánh, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Vàng Ma Chải tại vườn sâm, bản Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu, tỉnh Lai Châu.
Người lính mang “ánh sáng số” đến bản làng
Ở Đồn Biên phòng Vàng Ma Chải, tên Thiếu tá Nguyễn Duy Khánh, Chính trị viên phó của đồn, đã trở nên quen thuộc với bà con các dân tộc khu vực biên giới. Bởi anh là một trong những cán bộ trực tiếp đưa chuyển đổi số đến từng bản, từng lán nương xa xôi, giúp đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận tri thức hiện đại.
Trong cuộc trò chuyện trên đường đi thực tế tại bản Ngài Thầu, Thiếu tá Nguyễn Duy Khánh cho biết, khi Nghị quyết số 57-NQ/TW được ban hành, anh coi đó là chìa khóa để thay đổi diện mạo biên giới, nên đã trực tiếp tham mưu xây dựng kế hoạch triển khai phong trào“Bình dân học vụ số”tại đơn vị, thành lập“Tổ tư vấn kỹ năng số”và“Tổ hỗ trợ số”với 8 cán bộ nòng cốt.
Các tổ công tác đã đến từng bản, từng lán nương, hướng dẫn hơn 10.800 lượt người dân kỹ năng sử dụng smartphone, truy cập Internet an toàn và khai thác nền tảng học trực tuyến.
Ngoài phổ cập kỹ năng, Thiếu tá Nguyễn Duy Khánh còn hướng dẫn người dân xã Sì Lở Lầu quảng bá các sản vật địa phương như sâm Lai Châu, cá hồi, cá tầm, chè cổ thụ trên mạng xã hội, đồng thời hỗ trợ cài đặt VNeID, sử dụng dịch vụ công trực tuyến và thanh toán điện tử.
Đồng thời trực tiếp thiết kế giao diện và xây dựng cơ sở dữ liệu cho mô hình thư viện pháp luật số tại đơn vị, giúp người dân và chiến sĩ chỉ cần quét mã QR là tiếp cận được văn bản pháp luật một cách sinh động, trực quan, thay cho hình thức tuyên truyền tập trung truyền thống.
Chị Sùng Thị Mỉ, dân tộc Mông (36 tuổi) sinh sống tại bản Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu bày tỏ niềm vui và hạnh phúc khi được BĐBP hỗ trợ phát triển kinh tế:“Gia đình tôi rất biết ơn Bộ đội biên phòng đã hỗ trợ cho gia đình tôi cũng như bà con trong bản cách làm kinh tế và sử dụng các thiết bị thông minh. Cuộc sống tốt hơn, tôi cảm ơn BĐBP Lai Châu rất nhiều”.
Trung tá Chu Nhật Thành, nhân viên vận động quần chúng, Đồn biên phòng Ka Lăng, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu hướng dẫn chị Sùng Thị Mỉ và bà Lý Thị Dở cách sử dụng điện thoại thông minh và Internet an toàn.
Nguồn lực từ xã hội hóa
Để đưa smartphone đến tay người dân, BĐBP tỉnh Lai Châu đã vận động các nhà hảo tâm ủng hộ 2 tỷ đồng và 200 điện thoại thông minh, cán bộ chiến sĩ đóng góp mua thêm 335 chiếc trị giá hơn 670 triệu đồng. Tổng cộng 1.616 điện thoại thông minh kèm sim 4G, tổng trị giá hơn 3 tỷ đồng, đã được trao tặng người dân khu vực biên giới. Ở khối cơ quan, đơn vị đầu tư 18 máy tính, 70 máy tính bảng được Bộ Tư lệnh 86 kiểm định, tỷ lệ văn bản đi đến không mật ký số đạt 100%, đang thí điểm mô hình phòng họp không giấy.
Với những kết quả trên, BĐBP tỉnh Lai Châu được Bộ Tư lệnh BĐBP đánh giá là đơn vị tiên phong, đồng thời nhân rộng mô hình trong toàn lực lượng để tổ chức thực hiện công tác chuyển đổi số và phong trào bình dân học vụ số nơi biên giới.
Đại tá Trương Minh Đức, Chỉ huy trưởng, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Lai Châu kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ tại Đồn Sin Suối Hồ.
Theo Đại tá Trương Minh Đức, kinh nghiệm xuyên suốt là mọi chủ trương, mô hình phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của người dân, lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo, tránh chạy theo hình thức, thành tích. Trong đó, cán bộ, chiến sĩ trẻ am hiểu công nghệ được xác định là lực lượng nòng cốt, mỗi người sẽ đóng vai trò là một tuyên truyền viên chuyển đổi số tại địa bàn; đồng thời gắn chuyển đổi số với bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng, thường xuyên tuyên truyền kỹ năng phòng chống lừa đảo trực tuyến cho cán bộ và Nhân dân.
BĐBP tỉnh Lai Châu xác định, không gian mạng là một loại hình chiến trường đặc biệt, cần được nhận diện sớm và có chiến lược bảo vệ chủ quyền biên giới trên không gian mạng, qua đó bảo vệ biên giới, bảo vệ Tổ quốc từ sớm từ xa, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống.
Đại tá Trương Minh Đức cho biết:“Trong thời gian tới, Đảng ủy, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu sẽ tiếp tục đổi mới tư duy, phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo; “củng cố cấu hình - nâng cấp giao diện”, huy động mọi nguồn lực, đẩy mạnh chuyển đổi số, giúp nhân dân phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng thế trận biên phòng ngày càng phát triển, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong kỷ nguyên số”.
