Xây dựng tiêu chuẩn mới trước yêu cầu thực tiễn sản xuất
Ngày 9/6/2026, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Viện Nghiên cứu Rau quả tổ chức hội thảo góp ý dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) “Quy trình sản xuất, sơ chế đối với rau ăn lá, cây rau an quả, cây rau ăn củ/thân đảm bảo an toàn thực phẩm”.
Hội thảo có sự tham dự của đại diện các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, các sở, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức chứng nhận và các chuyên gia trong lĩnh vực trồng trọt, an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn hóa.
Mục tiêu của hội thảo là lấy ý kiến rộng rãi nhằm hoàn thiện dự thảo tiêu chuẩn trước khi trình cơ quan có thẩm quyền thẩm định, công bố. Điểm nhấn được đặt ra là xây dựng một bộ tiêu chuẩn có cơ sở khoa học, phù hợp thực tiễn sản xuất, đồng thời hướng tới yêu cầu “dễ thực hiện hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn và minh bạch hơn”.
Theo Ban tổ chức, rau là nhóm thực phẩm thiết yếu, tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, chất lượng, mức độ an toàn và khả năng truy xuất nguồn gốc không chỉ liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng mà còn quyết định uy tín và năng lực cạnh tranh của ngành rau Việt Nam.
Theo ThS. Nguyễn Xuân Điệp, Viện Nghiên cứu Rau quả, sau hơn 15 năm triển khai, VietGAP đã tạo nền tảng quan trọng cho sản xuất nông nghiệp an toàn, quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, mức độ áp dụng trong thực tế vẫn còn rất hạn chế. Số liệu của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật năm 2025 cho thấy, cả nước có khoảng 1,15 triệu ha trồng rau, nhưng diện tích được chứng nhận VietGAP mới đạt hơn 8.000 ha, tương đương khoảng 0,5-0,6% tổng diện tích.
Khoảng cách lớn giữa yêu cầu kỹ thuật và khả năng áp dụng, đặc biệt ở nông hộ và hợp tác xã quy mô nhỏ, đang là rào cản chính. Chi phí chứng nhận, duy trì hồ sơ, ghi chép và giám sát khiến nhiều mô hình khó triển khai rộng. Trong khi đó, thị trường ngày càng đòi hỏi cao hơn về an toàn thực phẩm, minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tiếp cận tiêu chuẩn theo hướng đơn giản, dễ áp dụng nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chất lượng.
Hướng tới bộ tiêu chuẩn thống nhất, khả thi và giảm chi phí tuân thủ
Trước yêu cầu đó, việc xây dựng TCVN “Quy trình sản xuất, sơ chế đối với rau ăn lá, cây rau an quả, cây rau ăn củ/thân đảm bảo an toàn thực phẩm” được xác định là cần thiết, nhằm hình thành một bộ hướng dẫn kỹ thuật thống nhất, rõ ràng và phù hợp với điều kiện sản xuất tại Việt Nam.
Tiêu chuẩn mới được định hướng không thay thế các bộ tiêu chuẩn hiện hành như VietGAP, ASEAN GAP, GLOBALG.A.P hay ISO 22000:2018, mà kế thừa, cập nhật và điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn sản xuất trong nước. Theo đó, cách tiếp cận xây dựng tiêu chuẩn nhằm bảo đảm ba mục tiêu: hỗ trợ cơ quan quản lý có căn cứ kỹ thuật thống nhất để kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc; giảm gánh nặng chi phí tuân thủ, chứng nhận và duy trì hệ thống cho doanh nghiệp, hợp tác xã; đồng thời cung cấp quy trình đơn giản, dễ hiểu cho nông hộ trong tổ chức sản xuất và sơ chế rau an toàn.
Tại hội thảo, ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nhấn mạnh cần làm rõ phạm vi áp dụng và mục tiêu của tiêu chuẩn. Theo ông, hiện nay các hộ sản xuất nhỏ lẻ chủ yếu áp dụng hình thức cam kết an toàn thực phẩm theo quy định của Luật An toàn thực phẩm. Điều này phù hợp với thực tiễn sản xuất phân tán, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải có công cụ quản lý hiệu quả hơn.
Cũng theo ông Nguyễn Quý Dương, hiện có nhiều hệ thống tiêu chuẩn đang được áp dụng như VietGAP, GlobalGAP, Rainforest Alliance hay các tiêu chuẩn hữu cơ của USDA, EU, cùng các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững như EUDR. Mỗi bộ tiêu chuẩn đều có mục tiêu riêng, không thể so sánh cao - thấp, mà cần lựa chọn phù hợp theo từng nhóm đối tượng.
Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một tiêu chuẩn “đơn giản hơn, khả thi hơn” là cần thiết, nhằm tạo điều kiện để nhiều đối tượng sản xuất nhỏ lẻ có thể tham gia chuỗi sản xuất an toàn. Ông Nguyễn Quý Dương cũng đề nghị làm rõ tiêu chuẩn được sử dụng cho mục đích thực hành hay chứng nhận, bởi mỗi mục tiêu sẽ có thiết kế kỹ thuật khác nhau.
Bên cạnh đó, các nội dung liên quan đến đất, nước, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cần được tích hợp đồng bộ, bảo đảm thống nhất với hệ thống tiêu chuẩn hiện hành. Đồng thời, việc xây dựng tiêu chuẩn cần gắn với các công cụ hướng dẫn như sổ tay kỹ thuật, nhật ký sản xuất, bảng kiểm đánh giá và hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Theo ông, mục tiêu cuối cùng không phải là xây dựng một bộ tiêu chuẩn “cao hơn” hay “thấp hơn”, mà là một bộ tiêu chuẩn phù hợp, dễ áp dụng và giúp người sản xuất nhỏ lẻ tham gia hiệu quả vào chuỗi giá trị nông sản an toàn.
Từ góc độ chuyên môn, các ý kiến tại hội thảo đều thống nhất rằng, tiêu chuẩn mới cần hướng tới tính thực chất, khả thi và dễ triển khai trong thực tế. Trên cơ sở góp ý của các bộ, ngành, chuyên gia và doanh nghiệp, Ban soạn thảo sẽ tiếp thu, hoàn thiện dự thảo và dự kiến trình công bố trong năm 2026.
