Từ ký ức chiến trường của người cha
Chỉ rộng khoảng 5m2, góc làm việc nhỏ nép trong phòng khách nhà anh Lê Thế Thắng (38 tuổi, xã Sao Vàng, tỉnh Thanh Hóa) gồm máy tính, máy in, máy quét ảnh cùng những khung chân dung liệt sĩ đã được phục dựng cẩn thận, chờ ngày trở về với thân nhân trên khắp mọi miền đất nước.
Không gian ấy cũng chưa bao giờ thực sự yên tĩnh, cứ vài phút, chiếc điện thoại đặt cạnh bàn làm việc lại sáng lên với những dòng tin nhắn từ khắp mọi miền đất nước:“Anh ơi, bác em là liệt sĩ, hy sinh khi còn rất trẻ, giờ gia đình chỉ còn một tấm ảnh đã mờ nhòe, anh giúp em phục dựng được không?”; hay “Em ơi, bố chị hy sinh trong trận 12 ngày đêm, mấy chục năm nay gia đình chỉ thờ bằng tấm ảnh đã bạc màu...”.Mỗi tin nhắn là một câu chuyện còn dang dở, một nỗi nhớ kéo dài hàng chục năm, hầu như anh chưa bao giờ từ chối.
Góc làm việc của anh Thắng chừng 5m2 nằm nép mình trong phòng khách, nơi mà phục chế ảnh cho các anh hùng liệt sĩ trên mọi miền tổ quốc. Ảnh: Quốc Anh
Sau khi nhận được ảnh và trao đổi với gia đình, anh tỉ mỉ phóng lớn từng chi tiết, kiên nhẫn chỉnh sửa từng đường nét khuôn mặt đã bị thời gian xóa nhòa. Từng ánh mắt, sống mũi hay khuôn miệng đều được chăm chút đến từng điểm ảnh, bởi anh hiểu rằng chỉ một sai khác rất nhỏ cũng có thể khiến người thân không còn nhận ra người mình yêu thương.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, anh Lê Thế Thắng cho biết, động lực lớn nhất đưa đến hành trình đặc biệt này trong suốt 5 năm qua bắt nguồn từ chính người bố là cựu chiến binh từng tham gia chiến đấu tại Thành cổ Quảng Trị trong 81 ngày đêm lịch sử.
“Từ nhỏ tôi đã nghe bố kể về những ngày chiến đấu ở nơi được gọi là cối xay thịt. Khi tận mắt chứng kiến đồng đội ngã xuống, trực tiếp chôn cất họ rồi lại chứng kiến bom đạn cày xới những ngôi mộ vừa lấp. Có những ngày nhịn đói, nhịn khát để giữ từng mét đất. Nghe những câu chuyện ấy, tôi càng thấm thía sự hy sinh của thế hệ cha ông để mình có cuộc sống hòa bình hôm nay”,anh Thắng kể và cho biết, phục dựng ảnh chân dung liệt sĩ như một cách tri ân những người đã cống hiến tuổi xuân và cuộc đời cho đất nước.
Từ bức ảnh mờ nhoè, anh Thắng đã lấy lại chi tiết, đường nét, cảm xúc trên khuôn mặt cho liệt sĩ Nguyễn Minh Đức. Ảnh: Quốc Anh
Theo anh Thắng, phục dựng ảnh liệt sĩ khó hơn rất nhiều so với phục chế những bức ảnh thông thường. Đa số ảnh được chụp cách đây hơn nửa thế kỷ, đã bạc màu, rách nát, mất chi tiết hoặc bị nấm mốc nặng. Có bức ảnh chỉ còn lại vài nét mờ trên khuôn mặt, thậm chí không đủ để nhận diện.
“Người làm phục dựng phải rất kiên nhẫn. Không chỉ xử lý kỹ thuật mà còn phải nghiên cứu từng chi tiết nhỏ còn sót lại để khôi phục chính xác nhất có thể. Điều quan trọng nhất là tôn trọng tư liệu gốc, tuyệt đối không suy diễn hay làm thay đổi diện mạo thực của liệt sĩ”,anh Thắng cho hay.
Để giữ được thần thái của nhân vật, anh Thắng luôn đặt tiêu chí “giữ đúng nhân dạng” lên hàng đầu. Từng chi tiết như ánh mắt, sống mũi, khuôn miệng, tỷ lệ khuôn mặt đều được đối chiếu cẩn thận.“Công nghệ có thể giúp khôi phục hình ảnh, nhưng sự xác nhận của gia đình mới là yếu tố quan trọng nhất. Bức ảnh chỉ thực sự hoàn thành khi người thân nhìn vào và nhận ra đúng gương mặt mình vẫn luôn ghi nhớ”,anh Thắng nhấn mạnh và cho biết, có những cuộc điện thoại kéo dài hàng giờ chỉ lắng nghe chia sẻ về khuôn nhan, đường nét, chi tiết và những câu chuyện về người thân của các liệt sĩ đã hy sinh.
Những giọt nước mắt sau bức ảnh hồi sinh
Điều khiến anh Thắng xúc động nhất không nằm ở kỹ thuật phục dựng mà là những khoảnh khắc trao lại bức ảnh hoàn chỉnh cho gia đình liệt sĩ. Có những người mẹ, người chị, người em hay người con đã ngoài 70, 80 tuổi nghẹn ngào khi lần đầu tiên sau hàng chục năm được nhìn rõ khuôn mặt người thân.
“Nhiều người nói với tôi rằng, nhờ bức ảnh ấy mà con cháu trong nhà mới biết ông mình trông như thế nào. Khi nghe những lời đó, tôi hiểu giá trị của một bức ảnh không nằm ở kỹ thuật mà nằm ở ý nghĩa tinh thần và sự kết nối giữa các thế hệ”,anh Thắng tâm sự
Một trong những kỷ niệm khiến anh Thắng nhớ mãi là trường hợp liệt sĩ Hà Văn Dậu (sinh năm 1956, quê xã Thượng Ninh, tỉnh Thanh Hóa). Người con gái của liệt sĩ tìm đến anh với tấm ảnh nhỏ đã ố vàng, mờ nhòe. Bố hy sinh khi chị còn quá nhỏ nên ký ức về ông gần như không còn.
“Bao nhiêu năm gia đình chỉ thờ bố bằng tấm ảnh rất nhỏ. Sau khi phục dựng xong, chị nói lần đầu tiên được nhìn rõ gương mặt bố, thấy được vẻ đẹp và thần thái của ông. Niềm vui của gia đình cũng chính là niềm hạnh phúc của tôi”,anh Thắng nhớ lại.
Đến nay, sau hơn 5 năm, anh Thắng đã phục dựng miễn phí trên 1.000 bức ảnh liệt sĩ cho các gia đình trên khắp cả nước. Mỗi bức ảnh là một câu chuyện, một hoàn cảnh khác nhau nhưng đều mang chung ý nghĩa gìn giữ ký ức và tri ân những người đã hy sinh vì độc lập dân tộc. Thời gian tới, anh vẫn sẽ tiếp tục duy trì việc phục dựng miễn phí, đồng thời mong muốn kết nối với nhiều tổ chức, cá nhân và tình nguyện viên để lan tỏa hoạt động nhân văn này tới nhiều gia đình hơn nữa.
Đối với người thợ ảnh xứ Thanh, mỗi lần hoàn thành một bức chân dung liệt sĩ cũng là thêm một lần anh cảm nhận sâu sắc giá trị của hòa bình.“Mỗi bức ảnh được hồi sinh không chỉ là một tư liệu hình ảnh, mà còn là lời nhắc nhở về sự hy sinh của các thế hệ đi trước. Nếu những gương mặt ấy còn được lưu giữ trong ký ức của các gia đình và trong trái tim của thế hệ trẻ hôm nay, thì đó cũng là cách chúng ta tiếp nối truyền thống biết ơn và tri ân những người đã cống hiến cả cuộc đời cho Tổ quốc”, anh Thắng nói.
Suốt 5 năm lặng lẽ làm công việc không nhận bất cứ khoản thù lao nào, anh Lê Thế Thắng đã trả lại gương mặt cho hơn một nghìn liệt sĩ. Và phía sau mỗi bức ảnh được hồi sinh là một mái nhà có thêm niềm an ủi, một bàn thờ có thêm hình bóng người thân, một ký ức được nối lại sau hàng chục năm tưởng như đã phai mờ theo thời gian.
