Vụ khởi tố lớn chưa từng có
Ngày 17/6, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Hà Nội công bố một con số khiến dư luận choáng váng, khởi tố 21 vụ án với 187 bị can về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, xảy ra tại một hệ sinh thái gồm 23 công ty kinh doanh "sở hữu kỳ nghỉ". Cùng ngày, Công an TP. Hồ Chí Minh đồng loạt khám xét và bắt giữ hàng chục đối tượng liên quan đường dây tương tự. Bước đầu xác định có 493 bị hại, tổng số tiền bị chiếm đoạt hơn 181,4 tỷ đồng. Đây là vụ án lớn nhất từ trước tới nay ở Việt Nam liên quan loại hình kinh doanh này.
Ngày 19/6, Công an TP. Hà Nội tổ chức hội nghị thông tin báo chí về một số vụ án, vụ việc điển hình về lĩnh vực kinh tế, môi trường xảy ra trên địa bàn.
Liên quan vụ " hợp đồng kỳ nghỉ ", Đại tá Chu An Thanh, Trưởng Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường - Công an TP. Hà Nội cho biết, Cơ quan cảnh sát điều tra đã khởi tố thêm 14 bị can, nâng số người bị khởi tố lên 201.
Theo đó, từ ngày 12/6 đến ngày 18/6, Công an Hà Nội đã khởi tố 25 vụ án, 201 người về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Quy mô tang vật cho thấy, đây không phải một vụ làm ăn thua lỗ rồi mất khả năng chi trả, mà là một guồng máy thu tiền có tổ chức. Quá trình điều tra, Công an TP. Hà Nội đã khám xét nơi ở, nơi làm việc của các đối tượng, thu giữ hơn 16,6 tỷ đồng tiền mặt, phong tỏa 59,7 tỷ đồng trong các tài khoản, tạm giữ 7 ô tô, 10 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và 3 sổ tiết kiệm trị giá khoảng 12 tỷ đồng.
Theo cơ quan điều tra, các đối tượng lập nhiều công ty bán thẻ "sở hữu kỳ nghỉ", gọi điện thông báo khách trúng thưởng hoặc tặng voucher du lịch miễn phí, mời tới dự hội thảo tại khách sạn và resort cao cấp, rồi bằng nhiều thủ đoạn tâm lý ép khách ký hợp đồng và nộp ngay số tiền lớn.
Điều khiến vụ việc chuyển từ tranh chấp dân sự sang tội phạm hình sự nằm ở một chi tiết: Theo công bố của cơ quan điều tra, nhóm này thực tế không bán, không chuyển nhượng, không cho thuê kỳ nghỉ cho bất kỳ ai. Tiền thu được dùng để trả lương, thưởng nhân viên và chi tiêu cá nhân. Một giám đốc khai thẳng mục đích là "lấy thật nhiều tiền của khách càng tốt".
Nhân viên bán hàng hưởng lương cứng khoảng 5 triệu đồng, cộng hoa hồng từ 2% đến 20% giá trị mỗi hợp đồng tùy nhóm, một cơ chế đẩy người bán lao vào chốt đơn bằng mọi giá.
Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ngày 10/6, bà Nguyễn Thanh Hải, Ủy viên Trung ương Đảng, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đã nhận định, vụ hợp đồng kỳ nghỉ cho thấy chiêu thức "rất tinh vi, trắng trợn". Nhưng vụ án 17/6 chỉ là phần nổi của một tảng băng tích tụ nhiều năm.
Thống kê các phản ánh, kiến nghị của người tiêu dùng về các lĩnh vực thông qua Tổng đài 1800.6838, trong đó, lĩnh vực sở hữu kỳ nghỉ chiếm gần 50% tổng số đơn, thư. Nguồn: Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia
Tính đến hết tháng 10/2023, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã tiếp nhận hơn 700 đơn thư phản ánh về "sở hữu kỳ nghỉ", chiếm khoảng 50% tổng số đơn thư người tiêu dùng gửi về Ủy ban trong năm đó. Giai đoạn 2020 - 2023, Bộ Công Thương cũng nhận hàng trăm khiếu nại loại này, chủ yếu là xin hủy hợp đồng và đòi lại tiền.
Cỗ máy vận hành như thế nào?
Kịch bản tiếp cận khách gần như được lập trình sẵn, lặp đi lặp lại với hàng trăm nạn nhân. Mở màn là một cuộc gọi báo trúng thưởng hoặc tặng kỳ nghỉ miễn phí, kèm lời mời tới dự hội thảo ở một khách sạn sang trọng. Khách được hứa hẹn không phải mua gì, chỉ cần mang theo giấy tờ tùy thân để xác nhận.
Tại sự kiện, một không khí được dàn dựng kỹ lưỡng bắt đầu phát huy tác dụng. Khách bị giữ lại nhiều giờ để rơi vào trạng thái mệt mỏi, mất tỉnh táo. Người tổ chức tạo cảm giác khan hiếm và khẩn cấp bằng những câu như "chỉ còn vài suất", "ưu đãi chỉ áp dụng hôm nay". Để củng cố niềm tin, họ cài người trong phòng đứng lên ký hợp đồng, tạo hiệu ứng đám đông khiến khách tưởng có người đang xuống tiền. Và quan trọng nhất, khách bị thúc ép ký ngay tại chỗ, không được mang hợp đồng về đọc kỹ. Nhiều trường hợp còn được nhân viên hướng dẫn vay ngân hàng để trả nốt phần còn lại.
Những lời hứa được tung ra rất hào phóng. Các hợp đồng trị giá từ 200 đến 900 triệu đồng, thời hạn kéo dài từ 5 đến 40 năm, đi kèm cam kết miệng rằng khách có thể bán lại để sinh lời. Theo cơ quan điều tra, một hợp đồng khoảng 200 triệu đồng được vẽ ra viễn cảnh sau khi cho thuê hoặc sang nhượng có thể thu về 1 tỷ, 2,8 tỷ, thậm chí 10 tỷ đồng. Toàn bộ những cam kết hấp dẫn ấy chỉ tồn tại trên lời nói, không một dòng nào được ghi vào hợp đồng.
Tàn nhẫn hơn cả là thủ đoạn mà cơ quan điều tra gọi là chiêu "ve sầu thoát xác", hay bẫy thoát hợp đồng. Khi nạn nhân nhận ra mình bị hớ và tìm cách chấm dứt, một số đối tượng, có khi do chính nhóm bán hàng lập thêm công ty môi giới, lại tiếp cận, tự xưng là đơn vị trung gian, cam kết mua lại hợp đồng với giá cao. Để "hoàn tất giao dịch", chúng yêu cầu nạn nhân nộp thêm các khoản thuế, phí làm hồ sơ, phí bảo đảm. Nộp xong, người mua lại tiếp tục mất tiền, còn hợp đồng vẫn nằm nguyên đó. Vòng tròn khép kín khiến một người có thể bị lừa nhiều lớp, lần sau nặng hơn lần trước.
"Sở hữu" mà không "sở hữu" gì
Điểm mấu chốt khiến hàng trăm người mất tiền oan nằm ngay ở cái tên. "Sở hữu kỳ nghỉ" nghe như mua một thứ tài sản, nhưng về bản chất pháp lý, đây chỉ là một hợp đồng dịch vụ: khách trả trước một khoản tiền để được quyền nghỉ dưỡng tại một resort trong một số ngày hoặc tuần, mỗi năm, kéo dài nhiều năm.
Chính Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, cơ quan thuộc Bộ Công Thương đã nhiều lần khẳng định, dù bên bán có sở hữu khu nghỉ dưỡng đi nữa, người mua kỳ nghỉ vẫn không có quyền sở hữu bất động sản, không được cấp sổ đỏ hay bất kỳ chứng nhận sở hữu nào và còn phải đóng thêm phí thường niên hằng năm.
Theo Luật sư Đặng Văn Cường, pháp luật Việt Nam hiện chưa có khái niệm pháp lý về "sở hữu kỳ nghỉ" và Bộ luật Dân sự không xếp "kỳ nghỉ" là tài sản. Nói cách khác, người mua không có gì để "bán lại" như một món tài sản, dù quảng cáo có vẽ ra viễn cảnh sinh lời đến đâu.
Bên trong những bản hợp đồng dày 30 đến 40 trang là cả một mê cung điều khoản bất lợi. Trước đó, vào tháng 8/2023, vtv.vn đã đăng tải thông tin: "6 điều khoản bất lợi trong hợp đồng sở hữu kỳ nghỉ". Cụ thể, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã chỉ ra 6 nhóm điều khoản đáng ngại thường gặp: thông tin sản phẩm không cụ thể; phí thường niên không rõ cơ chế tăng; điều kiện chuyển nhượng phải được công ty chấp thuận kèm phí; danh sách resort liên kết không xác định; quyền chấm dứt nghiêng hẳn về phía công ty; và điều khoản miễn trừ trách nhiệm cho doanh nghiệp, loại bỏ quyền khiếu nại của khách.
Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cũng từng khuyến nghị, người dân lưu ý nghiên cứu kỹ hợp đồng và đề nghị luật sư đánh giá toàn diện về quyền lợi, nghĩa vụ và rủi ro có thể xảy ra trước khi quyết định tham gia giao dịch.
Trên thực tế, đã có trường hợp phí thường niên bị đẩy tăng hơn 200%, kèm hạ hạng phòng từ năm sao xuống ba sao. Có người mua gói 30 năm, dùng được đúng một lần rồi vẫn liên tục nhận thông báo phí quản lý và phạt chậm nộp. Quyền chuyển nhượng ghi trên giấy thì có, nhưng phụ thuộc vào sự chấp thuận của công ty và những khoản phí không rõ ràng, nên gần như không ai thực hiện được.
Bà Thủy, 70 tuổi ở Hà Nội tin lời quảng cáo hấp dẫn nên ngoài số tiền có được từ của hồi môn do cha để lại, bà Thủy còn đi vay thêm để đủ 1,7 tỷ đồng cho 4 quyển hợp đồng kỳ nghỉ ở tuổi 70. Ảnh: VTV
Những phận người tuổi xế chiều
Phía sau mỗi con số là một cuộc đời. Báo chí đã ghi nhận và giữ ẩn danh nhiều trường hợp khiến người đọc nhói lòng. Một cụ bà 86 tuổi ở Hà Nội, nguyên giảng viên cao cấp, tin vào quảng cáo có người nổi tiếng, chỉ mong có chuyến du lịch cùng con cháu, đã ký 5 hợp đồng trong 5 năm, tổng cộng hơn 1 tỷ đồng. Một bà 70 tuổi nuôi hai con bệnh tật, chồng tai biến, được hứa cho thuê lại kỳ nghỉ để có thu nhập, đã mất 1,7 tỷ đồng qua 4 hợp đồng, nợ chồng chất và giấu gia đình suốt nhiều năm. Một cán bộ về hưu 73 tuổi mất hơn 5 tỷ đồng, cầm cả sổ hưu, cắm sổ đỏ, bán cả nhẫn vàng và chiếc xe máy kỷ vật của người chồng đã khuất để đóng cái gọi là "phí kích hoạt" mà nhân viên hứa sẽ giúp sinh lời.
Ở phía Nam, một người đàn ông 68 tuổi tại TP. Hồ Chí Minh dự hội thảo miễn phí, được hứa hoa hồng và lợi nhuận mỗi năm, đã ký tới 9 hợp đồng, tổng hơn 1,76 tỷ đồng, để rồi hai năm sau nhận ra việc chuyển nhượng hoàn toàn không thực hiện được. Một cặp vợ chồng khác ký 3 hợp đồng khi bản hợp đồng còn để trống nhiều chỗ, không có chữ ký và con dấu công ty, chỉ vì nhân viên trấn an "cứ ký, chỗ chưa rõ giải thích sau", tổng cộng gần 1,2 tỷ đồng. Trong vụ án vừa khởi tố, cơ quan điều tra cho biết có người cao tuổi đã ký tới 74 hợp đồng, thiệt hại gần 20 tỷ đồng.
Vì sao người cao tuổi trở thành mục tiêu? Nguyên nhân được các chuyên gia chỉ ra: họ có khoản tích lũy cả đời, có nhu cầu nghỉ dưỡng, nhưng học vấn cao không đồng nghĩa với rành pháp lý. Nhiều người cô đơn, dễ xiêu lòng trước sự chăm sóc tận tình của nhân viên bán hàng, những người đối xử với họ như con cháu trong nhà. Và một khi đã lỡ, tâm lý gỡ vốn khiến họ càng cố càng lún sâu, ký thêm hợp đồng, vay thêm nợ. Tổn thương không dừng lại ở tiền bạc. Nhiều nạn nhân rơi vào lo âu, mất ngủ, mất niềm tin vào chính phán đoán của mình, và giấu gia đình vì xấu hổ.
Mười bốn người phải đối mặt với pháp luật vì đã lừa đảo hơn 3.500 nạn nhân trong một vụ gian lận đầu tư trị giá 28 triệu bảng Anh. Ảnh chụp từ website https://www.cps.gov.uk
Cũng cần nói rõ một điều để tránh nhầm lẫn đang lan truyền: vụ "khoảng 3.500 người cao tuổi sập bẫy, thiệt hại gần 1.000 tỷ đồng" được chia sẻ rộng những ngày qua là vụ án ở Vương quốc Anh, liên quan Công ty Sell My Timeshare cùng vợ chồng Mark và Nicola Rowe, xét xử tại Southwark Crown Court. Cụ thể, có 3.583 nạn nhân với thiệt hại hơn 28 triệu bảng Anh (khoảng 987 tỷ đồng). Đó không phải vụ việc ở Việt Nam và không được gán con số ấy cho doanh nghiệp trong nước.
Soi chiếu theo luật ngành Công Thương
Tội danh hình sự thuộc thẩm quyền cơ quan điều tra và tòa án. Nhưng loại hình "sở hữu kỳ nghỉ" còn chịu sự điều chỉnh của một loạt luật do Bộ Công Thương quản lý nhà nước và chính ở đây hé lộ những dấu hiệu mà lâu nay ít người để ý.
Theo Nghị định 52/2013/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 85/2021/NĐ-CP, một website bán hàng có chức năng đặt hàng trực tuyến thì chủ sở hữu phải thông báo với Bộ Công Thương qua Cổng online.gov.vn và website đã thông báo sẽ được gắn một biểu trưng dẫn về cổng này.
Tra cứu trực tiếp trên Cổng online.gov.vn ngày 20/6/2026 đối với các doanh nghiệp đã xác minh được website trong nhóm 23 công ty cho một kết quả nhất quán đến mức đáng chú ý: tra cả theo tên miền lẫn theo mã số thuế, không một doanh nghiệp nào có website hay ứng dụng được thông báo, đăng ký. Danh sách này gồm Tập đoàn Archi với archi.vn, Global Travel Tour với globaltraveltour.vn, Newland Travel với newlandtravel.vn, New Stars với travelnewstars.vn, Sunland Travel với sunlandtravel.vn và Zo Group với zogroup.vn. Để loại trừ khả năng tra cứu sai, phép thử với một doanh nghiệp đã thông báo cho ra đúng dữ liệu, nên kết quả "không có" ở trên là thực chất.
Trường hợp đáng chú ý nhất là newlandtravel.vn. Trang này có đầy đủ gian hàng, giỏ hàng và thanh toán trực tuyến, tức một website thương mại điện tử bán hàng đúng nghĩa, vậy mà vẫn không xuất hiện trong hệ thống quản lý của Bộ Công Thương.
Một website bán hàng có chức năng đặt hàng trực tuyến mà không thông báo là dấu hiệu chưa thực hiện nghĩa vụ theo pháp luật thương mại điện tử, có thể bị xử phạt theo Điều 62 Nghị định 98/2020, mức 20 đến 40 triệu đồng đối với tổ chức.
Đi sâu hơn vào nội dung các trang web, lại thấy thứ pháp luật bảo vệ người tiêu dùng vốn rất kỵ. Website của New Stars, ở mục bất động sản, quảng bá sản phẩm có "tiềm năng đầu tư sinh lời bền vững" và nhấn mạnh "pháp lý: sở hữu lâu dài".
Website của Global Travel Tour giới thiệu khách có thể "tặng cho người thân, hoặc cho thuê lại", tham gia hệ thống trao đổi kỳ nghỉ. Trang của Crystal Bay Card, theo bản lưu, từng quảng cáo chủ thẻ được"trao đổi, cho thuê, tặng hoặc mua bán tuần nghỉ". Những thông điệp gợi ý rằng kỳ nghỉ là một thứ tài sản có thể khai thác, mua đi bán lại để kiếm lời, trong khi bản chất không phải vậy, là dấu hiệu cung cấp thông tin gây nhầm lẫn theo Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 và có thể chạm tới hành vi lôi kéo khách hàng bất chính bằng thông tin gian dối quy định tại Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018, với mức phạt 100 đến 200 triệu đồng đối với tổ chức theo Nghị định 75/2019.
Do đó, hành vi tặng voucher, quà, suất nghỉ miễn phí tại hội nghị để dụ khách ký hợp đồng cũng là hoạt động khuyến mại; nếu thiếu trung thực, gây hiểu lầm, hoặc không thông báo, đăng ký với Sở Công Thương, thì vi phạm Điều 100 và Điều 101 Luật Thương mại 2005.
Một chi tiết khó bỏ qua, đó là, nhiều website của nhóm doanh nghiệp này đồng loạt biến mất quanh đúng thời điểm khởi tố. Tại thời điểm kiểm tra, crystalbaycard.vn không còn phân giải tên miền, sunlandtravel.vn báo hết hạn tên miền và trả về trang đỗ của Trung tâm Internet Việt Nam, zogroup.vn không phản hồi, một tên miền gắn với Hoàng Kim trả về lỗi 404. Việc gỡ bỏ dấu vết quảng cáo trên môi trường mạng không xóa được trách nhiệm pháp lý, nhưng nó khiến người tiêu dùng và cơ quan chức năng khó thu thập chứng cứ hơn và bản thân hiện tượng ấy cũng là điều đáng để cơ quan quản lý lưu tâm.
Thế giới làm khác chúng ta thế nào?
Mô hình "sở hữu kỳ nghỉ" không xấu một cách tự thân. Nó tồn tại hợp pháp ở nhiều quốc gia, nhưng được quản bằng những hàng rào mà Việt Nam còn thiếu. Liên minh châu Âu, qua Chỉ thị 2008/122/EC, cho người mua 14 ngày để rút khỏi hợp đồng mà không cần nêu lý do và cấm tuyệt đối việc thu bất kỳ khoản tiền nào trong thời gian rút đó. Anh quốc còn hình sự hóa hành vi thu tiền sớm. Tây Ban Nha, qua án lệ của Tòa Tối cao, đã tuyên vô hiệu hàng loạt hợp đồng vô thời hạn hoặc kéo dài quá 50 năm, buộc hoàn tiền cho người mua.
Canada cho phép chấm dứt hợp đồng khi đạt mốc 25 năm hoặc khi người mua qua đời, để không ai phải mang một khoản nợ kỳ nghỉ xuống mồ hay để lại cho con cháu. Úc coi đây là một sản phẩm tài chính, buộc doanh nghiệp phải có giấy phép như một định chế. Singapore phạt doanh nghiệp vi phạm bằng cách kéo dài thời gian hủy thêm ba tháng. Malaysia chế tài hình sự nặng và đã thu hồi tới 34 giấy phép.
Đối chiếu lại, Việt Nam không phải tay trắng, nhưng hàng rào còn thưa. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 đã cho khách quyền rút khỏi hợp đồng trong 3 ngày làm việc nếu ký ngoài trụ sở và 30 ngày với giao dịch từ xa khi bị cung cấp thông tin sai. Đây là điểm tựa quan trọng, bởi nó có nghĩa, mọi điều khoản cài cắm kiểu "đã ký là không được hủy" đều trái luật và không có hiệu lực.
Tuy nhiên, so với chuẩn quốc tế dành riêng cho loại hình này là 14 ngày, thời gian 3 ngày của ta quá ngắn cho một hợp đồng giá trị hàng trăm triệu, ràng buộc vài chục năm. Quan trọng hơn, luật chưa cấm thu tiền trong thời gian rút, nên người đã trót nộp tiền rất khó đòi lại.
Bốn khoảng trống lớn nhất có thể gọi tên rõ ràng.Thứ nhất, chưa có một luật hay nghị định riêng cho loại hình này, phải vận dụng ghép nhiều luật chung.Thứ hai, cái tên"sở hữu"gây nhầm lẫn vẫn được dùng tự do, dẫn dụ người mua tưởng mình đang sở hữu tài sản.Thứ ba, thời gian rút vừa ngắn vừa chưa cấm thu tiền trong thời gian đó.Thứ tư, hợp đồng kỳ nghỉ không nằm trong danh mục hợp đồng theo mẫu phải đăng ký theo Nghị định 55/2024, nên cơ quan quản lý không kiểm soát được nội dung từ gốc, chỉ xử lý sau khi đã có hậu quả. Thêm một kẽ hở đáng lo: hiện chỉ có tội trốn thuế truy được trách nhiệm của chính pháp nhân, còn các tội lừa đảo hay lạm dụng tín nhiệm chỉ truy được cá nhân, tạo điều kiện cho thủ đoạn giải thể công ty cũ rồi lập công ty mới để né trách nhiệm.
Khác với phần hình sự thuộc cơ quan điều tra, những dấu hiệu nêu trên nằm gọn trong thẩm quyền của Bộ Công Thương, với ba đầu mối có thể vào cuộc. Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia với hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ người tiêu dùng và cạnh tranh không lành mạnh. Lực lượng Quản lý thị trường với khuyến mại và thương mại điện tử. Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số với nghĩa vụ thông báo, công bố thông tin website.
Về dài hạn, các kiến nghị không mới nhưng ngày càng cấp thiết: bổ sung hợp đồng "sở hữu kỳ nghỉ" vào danh mục phải đăng ký để kiểm soát nội dung từ trước khi người dân đặt cọc; thiết kế thời gian rút riêng tối thiểu 14 ngày kèm cấm thu tiền trong thời gian đó; đặt giới hạn cho những hợp đồng kéo dài quá lâu; và giao một đầu mối chuyên trách giám sát loại hình này. Thông qua vụ án "sở hữu kỳ nghỉ" cho thấy, công cụ quản lý của ngành Công Thương cần được thực thi chủ động và sớm hơn, để chặn rủi ro từ khi nó còn nằm trên một trang web, trước khi nó trở thành 493 nạn nhân và hơn 181 tỷ đồng.
Với mỗi người dân, vài nguyên tắc giản dị vẫn là tấm khiên tốt nhất. Đừng bao giờ ký hợp đồng ngay tại hội thảo, hãy mang về đọc kỹ và hỏi người thân, hỏi luật sư. Hãy cảnh giác với mọi lời hứa lợi nhuận, cho thuê lại, bán lại sinh lời chỉ nói bằng miệng, bởi cái gì không ghi trong hợp đồng thì coi như không có.
Hãy nhớ "sở hữu kỳ nghỉ" không phải mua nhà đất, không có sổ, gần như không bán lại được. Hãy dùng quyền hủy hợp pháp trong 3 ngày hoặc 30 ngày khi bị cung cấp thông tin sai. Tuyệt đối không nộp thêm tiền để "thoát" hợp đồng hay để "được mua lại", vì đó gần như luôn là vòng lừa tiếp theo. Hãy lưu giữ mọi chứng cứ, gọi tổng đài 1800.6838 của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia khi cần tư vấn và trình báo công an ngay khi có dấu hiệu bị chiếm đoạt. Và có một động tác nhỏ mà ai cũng làm được trước khi xuống tiền cho một "kỳ nghỉ sinh lời": thử gõ tên website đó vào ô tra cứu trên online.gov.vn. Một doanh nghiệp tử tế không có lý do gì để vắng mặt khỏi đúng nơi mà pháp luật buộc mình phải có tên.
