Điều 68 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 quy định, lao động nam có thời gian đóng bảo hiểm xã hội trên 35 năm và lao động nữ có thời gian đóng bảo hiểm xã hội trên 30 năm thì khi nghỉ hưu, ngoài lương hưu còn được hưởng trợ cấp một lần.
Liên quan quy định này, tại dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi mới nhất, Bộ Nội vụ đề xuất sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 68 theo hướng: đối với những người mặc dù đủ điều kiện nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động nhưng lựa chọn tiếp tục làm việc thì mức hưởng trợ cấp một lần khi nghỉ hưu được tính theo mức 0,5 năm hoặc 2 năm, tùy thuộc vào thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của pháp luật đến thời điểm nghỉ hưu tương ứng với trường hợp nghỉ hưu theo Điều 64 hoặc Điều 65 của Luật này.
Theo Bộ Nội vụ, quy định này nhằm tạo thuận lợi trong việc xác định mốc tuổi đủ điều kiện nghỉ hưu đối với từng trường hợp.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về việc làm tròn thời gian tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) có tháng lẻ trong trường hợp người lao động có thời gian đóng BHXH có tháng lẻ ở cả hai giai đoạn trước và sau thời điểm nghỉ hưu. Quy định này tương tự quy định về làm tròn khi giải quyết BHXH một lần tại khoản 3 Điều 70 và khoản 2 Điều 102 của Luật.
Góp ý đối với nội dung này, Bộ Tài chính đề nghị sửa đổi khoản 2 Điều 68 theo hướng: trường hợp người lao động đã đủ điều kiện hưởng lương hưu theo điểm a khoản 1 Điều 64 và Điều 65 của Luật mà tiếp tục đóng BHXH thì mức trợ cấp bằng hai lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH quy định tại Điều 72 của Luật cho mỗi năm đóng cao hơn số năm quy định tại khoản 1 Điều 68, tính từ sau thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của pháp luật đến thời điểm nghỉ hưu tương ứng theo quy định.
Theo Bộ Tài chính, pháp luật hiện hành cho phép người có đủ 15 năm làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; người làm việc tại nơi có phụ cấp khu vực 0,7 hoặc vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; hoặc người lao động có kết luận của Hội đồng giám định y khoa về suy giảm khả năng lao động được nghỉ hưu sớm nhằm bảo vệ sức khỏe người lao động.
Bộ Tài chính cũng cho rằng quy định tại dự thảo có thể dẫn đến việc người lao động tiếp tục làm việc sau khi đủ điều kiện hưởng lương hưu, kể cả chỉ thêm một tháng, để được hưởng chênh lệch trợ cấp có lợi hơn, không phản ánh đúng bản chất của chính sách.
Để minh họa, Bộ Tài chính nêu trường hợp lao động nữ sinh ngày 28/12/1968, có tổng thời gian đóng BHXH là 40 năm, trong đó có 34 năm 1 tháng làm việc tại nơi có phụ cấp khu vực từ 0,7 trở lên và 4 năm 8 tháng làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Theo cách tính tại dự thảo, trợ cấp một lần khi nghỉ hưu được chia thành hai giai đoạn, gồm thời gian đến thời điểm đủ điều kiện hưởng lương hưu và thời gian từ thời điểm đủ điều kiện hưởng lương hưu trở đi. Tổng mức trợ cấp trong trường hợp này là 285.180.588 đồng, trong khi nếu áp dụng theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 thì mức trợ cấp là 90.533.520 đồng.
Một ví dụ khác được Bộ Tài chính đưa ra là trường hợp lao động nữ sinh ngày 25.2.1972, có tổng thời gian đóng BHXH 30 năm 5 tháng và nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động theo kết luận của Hội đồng giám định y khoa.
Theo cách tính tại dự thảo, tổng mức trợ cấp một lần là 11.108.239 đồng. Trong khi đó, nếu áp dụng theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 thì mức trợ cấp là 2.221.648 đồng.
Bộ Tài chính cho biết, trong trường hợp này người lao động chỉ đóng BHXH thêm một tháng sau khi đủ điều kiện hưởng lương hưu do suy giảm khả năng lao động, số tiền đóng vào quỹ BHXH là 3.985.080 đồng nhưng phần trợ cấp một lần được hưởng tăng thêm là 7.123.159 đồng.
Ngoài ra, theo Bộ Tài chính, một số trường hợp khác còn có thể phát sinh chênh lệch có lợi về tỷ lệ hưởng lương hưu chỉ sau một tháng làm việc tiếp theo do quy định về giảm tỷ lệ hưởng lương hưu khi nghỉ hưu trước tuổi.
Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đề nghị bổ sung quy định tại khoản 2 Điều 68 theo hướng: khi tính mức hưởng mà cả giai đoạn trước và sau thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu đều có tháng lẻ, thì những tháng lẻ của giai đoạn trước được chuyển sang giai đoạn sau để tính hưởng.
Theo Bộ Tài chính, quy định này nhằm khắc phục việc làm tròn hai lần khi tính mức hưởng và bảo đảm nguyên tắc chỉ làm tròn một lần đối với khoảng thời gian có tháng lẻ.
Về các góp ý trên, Bộ Nội vụ cho biết đã tiếp thu và bổ sung quy định về việc tính tháng lẻ trong dự thảo Luật. Đối với đề nghị không áp dụng quy định nêu trên đối với người nghỉ hưu theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội, Bộ Nội vụ cho biết chưa tiếp thu vì cho rằng nội dung này ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động và cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng hơn.
