Tại họp báo thường kỳ Bộ Công Thương chiều 7/7, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu đã trao đổi nhiều nội dung được dư luận và cộng đồng doanh nghiệp quan tâm. Trong đó, đáng chú ý là việc lý giải mức nhập siêu trong 6 tháng đầu năm 2026, định hướng quản lý ô tô nhập khẩu theo diện quà biếu, quà tặng và giải pháp nâng cao giá trị xuất khẩu chè sang thị trường Trung Quốc.
Nhập siêu chủ yếu đến từ nhu cầu nhập khẩu phục vụ sản xuất
Theo ông Trần Thanh Hải, trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 266,52 tỷ USD, tăng 21% so với cùng kỳ năm trước. Kim ngạch nhập khẩu đạt khoảng 283,17 tỷ USD, đưa cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu khoảng 16,66 tỷ USD.
Tuy nhiên, theo lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, cần nhìn nhận con số này trong bối cảnh cơ cấu nhập khẩu của nền kinh tế. "Để lý giải con số nhập siêu này, chúng ta cần nhìn sâu hơn vào cơ cấu các nhóm hàng nhập khẩu, đặc biệt là những nhóm hàng có kim ngạch và tỷ trọng lớn", ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh.
Theo đó, nhóm điện tử, máy vi tính và linh kiện đạt kim ngạch nhập khẩu khoảng 110 tỷ USD, tăng tới 62% so với cùng kỳ năm trước và chiếm khoảng 38% tổng kim ngạch nhập khẩu. Nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt khoảng 34,6 tỷ USD, tăng 22,9%, chiếm khoảng 12% tổng kim ngạch nhập khẩu.
"Chỉ riêng hai nhóm hàng này đã chiếm khoảng 51% tổng kim ngạch nhập khẩu. Điều đó cho thấy nhu cầu nhập khẩu linh kiện, máy móc, thiết bị phục vụ đầu tư, lắp đặt và sản xuất trong nước tăng rất mạnh", ông Hải phân tích.
Bên cạnh đó, nhóm năng lượng và nhiên liệu cũng ghi nhận mức tăng đáng kể. Trong 6 tháng đầu năm, kim ngạch nhập khẩu xăng dầu các loại đạt khoảng 5,87 tỷ USD, tăng 7,3%; dầu thô đạt khoảng 4,69 tỷ USD, tăng 17%; than đạt khoảng 4,66 tỷ USD, tăng 21%.
Đối với xăng dầu, lượng nhập khẩu chỉ tăng khoảng 1,1%, nhưng trị giá nhập khẩu tăng do tác động của căng thẳng địa chính trị, khiến giá thế giới tăng cao và kéo theo giá trị nhập khẩu tăng.
Ngoài ra, nhiều nhóm nguyên liệu đầu vào như sắt thép, hóa chất, chất dẻo và sản phẩm từ chất dẻo, nguyên phụ liệu dệt may, da giày... cũng đồng loạt tăng. Theo Bộ Công Thương, đây đều là các nhóm hàng phục vụ trực tiếp cho sản xuất, phản ánh nhu cầu đầu tư và mở rộng sản xuất của doanh nghiệp.
Ông Trần Thanh Hải cho rằng nhập siêu có thể tạo áp lực nhất định trong ngắn hạn đối với một số chỉ tiêu kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, xét về bản chất, phần lớn kim ngạch nhập khẩu hiện nay là nguyên liệu, máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất và đầu tư, qua đó tạo nền tảng cho tăng trưởng xuất khẩu trong thời gian tới.
"Nếu đánh giá tổng thể cán cân thanh toán, ngoài cán cân thương mại chúng ta còn có các nguồn thu quan trọng từ đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), dịch vụ và các dòng vốn khác. Do đó, mức nhập siêu hiện nay vẫn đang trong tầm kiểm soát", ông Hải khẳng định.
Để hỗ trợ tăng trưởng xuất khẩu trong những tháng cuối năm, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục thúc đẩy khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), đẩy mạnh xúc tiến thương mại, phát huy vai trò của hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài trong kết nối doanh nghiệp với các nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối quốc tế.
Bộ cũng sẽ tăng cường kiểm soát gian lận thương mại, gian lận xuất xứ; đẩy mạnh xác minh xuất xứ đối với các nhóm hàng có kim ngạch lớn, đồng thời theo dõi sát diễn biến nhập khẩu các mặt hàng năng lượng và nguyên liệu đầu vào để có biện pháp điều hành phù hợp.
Quản lý xe quà biếu từ khâu nhập khẩu
Thông tin về dự thảo quy định quản lý ô tô nhập khẩu theo diện quà biếu, quà tặng và tài sản di chuyển, ông Trần Thanh Hải cho biết dự thảo hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện và Bộ Công Thương đã báo cáo Chính phủ theo quy định.
Theo ông, việc xây dựng quy định mới được thực hiện trên ba nguyên tắc: bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt là Nghị định số 116/2017/NĐ-CP; ngăn chặn tình trạng lợi dụng hình thức nhập khẩu phi thương mại để kinh doanh thương mại; đồng thời hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý.
Bộ Công Thương đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi các bộ, ngành, đồng thời công khai toàn văn dự thảo trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ và Cổng Thông tin điện tử của Chính phủ để các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp tham gia góp ý.
Đối với đề xuất quản lý hoạt động đăng ký, sang tên, chuyển nhượng phương tiện sau khi nhập khẩu, ông Trần Thanh Hải cho biết Bộ đã nghiên cứu kỹ các ý kiến của các bộ, ngành. Theo ông, nếu bổ sung các biện pháp quản lý sau khi phương tiện đã được nhập khẩu hợp pháp có thể ảnh hưởng đến quyền sở hữu và quyền định đoạt tài sản của công dân. Đồng thời, việc này cũng làm phát sinh thêm nhiệm vụ đối với cơ quan quản lý nhà nước khi phải theo dõi, giám sát phương tiện trong thời gian dài.
"Quan điểm hiện nay là tăng cường quản lý ngay từ khâu nhập khẩu, kiểm soát chặt chẽ hồ sơ, điều kiện nhập khẩu và các tiêu chí liên quan thay vì mở rộng các biện pháp quản lý sau khi phương tiện đã được đưa vào lưu hành", ông Trần Thanh Hải cho biết.
Theo lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý để hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Chè Việt còn nhiều dư địa tại thị trường Trung Quốc
Cũng tại họp báo, trả lời câu hỏi về xuất khẩu chè, ông Trần Thanh Hải cho biết Việt Nam hiện đứng thứ 5 thế giới về sản xuất và xuất khẩu chè. Năm 2025, xuất khẩu chè đạt khoảng 136.000 tấn, kim ngạch khoảng 238 triệu USD. Trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu đạt khoảng 51.000 tấn với kim ngạch khoảng 89 triệu USD, giảm khoảng 11% cả về lượng và trị giá so với cùng kỳ năm trước.
Các thị trường xuất khẩu chè chủ lực hiện nay gồm Pakistan, Đài Loan (Trung Quốc), Trung Quốc, Nga và Hoa Kỳ. Trong đó, Trung Quốc được đánh giá là thị trường có quy mô tiêu thụ lớn, có nhiều nét tương đồng với Việt Nam về văn hóa thưởng trà, thói quen tiêu dùng và lợi thế địa lý.
"Hiện nay, thị phần chè của Việt Nam tại thị trường Trung Quốc đạt khoảng 12%. Tuy nhiên, phần lớn sản phẩm xuất khẩu vẫn là chè nguyên liệu hoặc các sản phẩm sơ chế, giá trị gia tăng chưa cao", ông Trần Thanh Hải cho biết.
Theo ông, khi Trung Quốc chuyển từ ưu tiên nhập khẩu số lượng lớn sang các sản phẩm có thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và giá trị gia tăng cao, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để ngành chè Việt Nam thay đổi tư duy sản xuất.
Lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu khuyến nghị doanh nghiệp cần tập trung nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và đầu tư xây dựng thương hiệu.
"Nếu doanh nghiệp đáp ứng được các yêu cầu của thị trường Trung Quốc thì cũng sẽ có thêm điều kiện thuận lợi để mở rộng xuất khẩu sang nhiều thị trường khác", ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh.
Để hỗ trợ doanh nghiệp, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo sớm những thay đổi về chính sách nhập khẩu của Trung Quốc; hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các chương trình xúc tiến thương mại, đồng thời tăng cường kết nối với các nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối, chuỗi siêu thị và các sàn thương mại điện tử của Trung Quốc nhằm nâng cao giá trị và từng bước xây dựng thương hiệu chè Việt.
Theo ông Trần Thanh Hải, Bộ Công Thương sẽ tập trung vào ba nhóm giải pháp: thúc đẩy xuất khẩu thông qua khai thác hiệu quả các FTA; tăng cường xúc tiến thương mại, phát huy vai trò hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài; đồng thời kiểm soát chặt gian lận thương mại, gian lận xuất xứ và điều hành nhập khẩu phù hợp với diễn biến thị trường.
