Cuộc họp có sự tham dự của đại diện các Tập đoàn, Tổng công ty, các đơn vị phát điện, truyền tải điện, khách hàng sử dụng điện lớn, các hiệp hội, viện nghiên cứu, trường đại học và các đơn vị liên quan.
Rà soát thiết kế thị trường điện để đáp ứng yêu cầu mới
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh, đây là bước triển khai quan trọng nhằm thực hiện các chủ trương, định hướng Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; trong đó có yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển thị trường điện, từng bước xây dựng thị trường điện cạnh tranh hiệu quả, khả thi theo đúng lộ trình.
Sau thời gian rà soát, đánh giá các kết quả phát triển và vận hành thị trường điện cạnh tranh trong gần 14 năm qua, với sự tham gia, phối hợp ý kiến của các đơn vị liên quan và hỗ trợ của đội ngũ tư vấn, cuộc họp là dịp để các cơ quan quản lý, Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), các đơn vị phát điện, truyền tải điện, phân phối điện, khách hàng sử dụng điện lớn, các chuyên gia, hiệp hội và các bên liên quan cùng trao đổi, góp ý, làm rõ những vấn đề kỹ thuật và thực tiễn đặt ra trong quá trình hoàn thiện thiết kế thị trường điện, với mục tiêu là hiệu chỉnh lại thiết kế thị trường điện các cấp độ bảo đảm tính khả thi, hiệu quả khi thực hiện.
Ông Nguyễn Quốc Trung - Phó Tổng Giám đốc Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) và đơn vị tư vấn đã trình bày dự thảo kết quả rà soát, điều chỉnh thiết kế thị trường điện cạnh tranh, bao gồm hoàn thiện thiết kế thị trường bán buôn điện cạnh tranh Việt Nam, xây dựng thiết kế thị trường bán lẻ điện cạnh tranh Việt Nam và lộ trình triển khai tổng thể.
Theo đó, khung nguyên tắc thiết kế thị trường bán buôn và bán lẻ điện cạnh tranh tại Việt Nam đã bám sát chủ trương của Đảng, chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Công Thương trong quá trình triển khai thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam. Các nguyên tắc chính gồm: bảo đảm cung ứng điện; bảo đảm giao dịch và phân bổ rủi ro minh bạch, công bằng; giúp các đơn vị tham gia thị trường quản lý rủi ro tốt hơn; đồng thời tạo ra tín hiệu thu hút đầu tư rõ ràng hơn và xu hướng phát triển chung cho toàn thị trường điện.
Bên cạnh đó, việc phát triển thị trường điện cạnh tranh không triển khai ồ ạt mà phải thực hiện từng bước, khả thi và hiệu quả, đặc biệt là cần đáp ứng các điều kiện tiên quyết về cơ chế chính sách, hạ tầng cơ sở, giải quyết được các tồn tại thực tế phát sinh trong những năm qua. Thị trường bán lẻ điện cạnh tranh chỉ nên thực hiện và mở rộng từng bước khi thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn thiện hơn, đáp ứng đầy đủ các điều kiện tiên quyết, nhất là khi mở rộng quyền lựa chọn đơn vị bán điện cho các nhóm khách hàng, nhằm bảo đảm an toàn, ổn định, bảo đảm quyền lợi của khách hàng trong quá trình phát triển thị trường.
Một nguyên tắc quan trọng khác là tiếp cận mở, bảo đảm cung cấp dịch vụ công bằng cho tất cả các đơn vị tham gia thị trường, tránh tình trạng ưu tiên hoặc ưu đãi không công bằng giữa các chủ thể. Đồng thời, việc thiết kế thị trường phải đặt yêu cầu bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong bất kỳ mô hình thị trường điện nào.
Bộ Công Thương tổ chức cuộc họp tham vấn kỹ thuật về rà soát, điều chỉnh thiết kế thị trường điện cạnh tranh - Ảnh: Nguyên Thảo
Về cách tiếp cận, lãnh đạo NSMO cho rằng thị trường điện bán buôn phải là nền tảng cho thị trường điện bán lẻ. Thị trường điện bán buôn cần được xây dựng, hoàn thiện bài bản, chuẩn mực, sau đó mới từng bước phát triển thị trường bán lẻ trên nền tảng này. Thị trường bán lẻ điện không được thiết kế như một thị trường độc lập, tách rời mà phải dựa trên mức độ hoàn thiện của thị trường bán buôn.
Trước khi triển khai thị trường bán lẻ, thị trường bán buôn cần xử lý các vấn đề còn tồn tại, đồng thời thích nghi với sự phát triển chung của ngành điện. Mục tiêu là hình thành lộ trình tích hợp, nhất quán từ khâu phát điện, bán buôn đến người tiêu dùng cuối cùng.
Phát triển thị trường điện cạnh tranh phù hợp điều kiện Việt Nam
Tại cuộc họp, nhiều ý kiến chuyên sâu từ góc độ quản lý, thực tiễn hoạt động và kinh nghiệm quốc tế đã được các đại biểu đưa ra, trong đó đều có chung ý kiến cần thiết phải rà soát điều chỉnh thiết kế thị trường điện với mục tiêu phát triển và vận hành thị trường hiệu quả hơn, tập trung vào các nội dung trọng tâm như khoảng cách giữa thiết kế hiện hành và thực tiễn vận hành, cần tăng cường tỷ trọng tham gia trực tiếp thị trường điện, cơ chế hợp đồng, thanh toán, dữ liệu, cơ chế giá và dịch vụ phụ trợ; phương án và giải pháp chuyển tiếp PPA hiện hữu từ EVN sang các Tổng công ty Điện lực, vai trò của EVN trong giai đoạn chuyển tiếp, trách nhiệm của các Tổng công ty Điện lực, cơ chế quản trị rủi ro, bảo đảm thanh toán và phân bổ chi phí sau chuyển tiếp PPA; thiết kế thị trường bán lẻ điện cạnh tranh và lộ trình triển khai phù hợp điều kiện của Việt Nam.
Sau khi lắng nghe các ý kiến, đại diện NSMO và đơn vị tư vấn đã giải trình, làm rõ một số vấn đề được các đại biểu quan tâm, đồng thời ghi nhận các ý kiến góp ý để tiếp tục hoàn thiện dự thảo đề án.
Ông Trịnh Quốc Vũ - Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho biết, việc hoàn thiện thiết kế thị trường điện cạnh tranh là một nhiệm vụ khó, có phạm vi rộng và tác động lớn. Đây là quá trình cải cách cần sự phối hợp đồng bộ của cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện, EVN, PVN, TKV, các Tổng công ty Điện lực, các đơn vị phát điện, khách hàng sử dụng điện lớn và các tổ chức, cá nhân liên quan.
Sau 14 năm vận hành thị trường điện cạnh tranh và từ năm 2019 triển khai thị trường bán buôn điện cạnh tranh, thị trường điện Việt Nam cần tiếp tục chuyển sang cấp độ mới, các tồn tại, khó khăn đã được xác định rõ, nhiệm vụ bây giờ là xác định các giải pháp để triển khai đồng bộ, hiệu quả và kịp thời. Vì vậy, việc hoàn thiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh, tiến tới thị trường bán lẻ điện cạnh tranh là yêu cầu bắt buộc, phù hợp định hướng của Đảng, Nhà nước và chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương.
Cuộc họp là bước tham vấn quan trọng nhằm nhận diện đầy đủ hơn các vấn đề đặt ra, làm rõ các phương án thiết kế thị trường điện cạnh tranh và thống nhất định hướng xử lý trong thời gian tới. Trên cơ sở ý kiến thảo luận, đại diện Cục Điện lực đề nghị các cơ quan, đơn vị tiếp tục phối hợp chặt chẽ, trách nhiệm và kịp thời để NSMO hoàn thiện Đề án thiết kế thị trường điện cạnh tranh Việt Nam, báo cáo Bộ Công Thương thông qua.
