Tại hội thảo “An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số” diễn ra ngày 23/10/2026, các chuyên gia và đại diện cơ quan chức năng cùng nhấn mạnh mối liên hệ ngày càng chặt chẽ giữa an ninh năng lượng, an ninh mạng và khả năng chống chịu của hạ tầng trọng yếu.
Bảo vệ hạ tầng năng lượng phải bắt đầu từ khâu đầu tư
Chia sẻ tại hội thảo, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an đã cảnh báo nguy cơ tấn công mạng nhằm vào các hệ thống năng lượng trọng yếu. Nếu hệ thống năng lượng bị tê liệt, tác động không chỉ giới hạn trong phạm vi ngành điện hay dầu khí mà còn có thể lan sang thông tin liên lạc, giám sát, điều khiển và vận hành của nhiều lĩnh vực khác.
Điều này cho thấy an ninh mạng không còn là vấn đề riêng của bộ phận công nghệ thông tin trong doanh nghiệp. Với những hệ thống giữ vai trò thiết yếu đối với nền kinh tế, bảo vệ không gian mạng đã trở thành một phần của yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì hoạt động liên tục.
Theo Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, khi hệ thống năng lượng ngày càng được số hóa, tự động hóa và kết nối, nguy cơ mất an toàn cũng trở nên phức tạp hơn. Các cuộc tấn công bằng mã độc, mã hóa dữ liệu tống tiền có thể gây gián đoạn vận hành, kéo theo thời gian dừng hệ thống và chi phí khắc phục. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động nhận diện rủi ro, xây dựng phương án phòng ngừa, ứng phó và khôi phục sau sự cố, thay vì chỉ xử lý khi vấn đề đã phát sinh.
Một yêu cầu đáng chú ý là phải tính đến an ninh mạng ngay từ khâu thiết kế, đầu tư và xây dựng hệ thống. Với các hệ thống mới, yêu cầu bảo đảm an toàn cần được xem xét trong quá trình thẩm định, phê duyệt theo quy định. Đối với hệ thống đang vận hành, doanh nghiệp cần rà soát mức độ an toàn, đánh giá những điểm còn yếu và điều chỉnh kiến trúc bảo vệ khi cần thiết.
Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng với các hệ thống vừa sử dụng công nghệ thông tin (IT), vừa tích hợp công nghệ vận hành công nghiệp (OT). Nếu chỉ chú trọng bảo vệ dữ liệu văn phòng mà chưa kiểm soát đầy đủ các hệ thống điều khiển và vận hành, doanh nghiệp có thể bỏ sót những rủi ro ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của hạ tầng năng lượng.
Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng nhấn mạnh yêu cầu tuân thủ quy định pháp luật, phân loại hệ thống thông tin phù hợp, tăng cường giám sát, phân công rõ trách nhiệm và xây dựng các kịch bản diễn tập sát với tình huống thực tế. Mục tiêu không chỉ là ngăn chặn tấn công mà còn phải hạn chế thiệt hại, duy trì những hoạt động thiết yếu và phục hồi nhanh khi xảy ra sự cố.
Từ góc nhìn an ninh phi truyền thống, ThS. Lưu Văn Vinh, Viện An ninh phi truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội đã mở rộng vấn đề từ bảo vệ từng hệ thống sang bảo đảm an ninh cho toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội. Theo cách tiếp cận này, năng lượng là “hạ tầng của mọi hạ tầng”: một gián đoạn dù bắt đầu ở phạm vi cục bộ cũng có thể nhanh chóng tạo ra những hệ lụy lớn hơn đối với sản xuất, dịch vụ công và an ninh quốc gia.
Chuyên gia lưu ý, an ninh năng lượng không chỉ có một chiều là bảo đảm đủ nguồn cung và giá cả ổn định. Vấn đề còn nằm ở khả năng duy trì vận hành an toàn, thích ứng với biến động và bảo vệ các hệ thống phụ thuộc vào năng lượng. Nhóm chuyên gia đặt an ninh năng lượng trong mối liên hệ với 5 lớp an ninh: kinh tế và xã hội; con người; quốc phòng và chủ quyền; khí hậu và môi trường; kinh tế số.
Cách nhìn này cho thấy một sự cố năng lượng có thể vượt ra ngoài phạm vi kỹ thuật. Nguồn điện gián đoạn có thể ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, việc làm và dịch vụ công; tác động đến hệ thống y tế, cung cấp nước sạch, thông tin và sinh kế; đồng thời gây sức ép lên các hạ tầng số cần nguồn điện liên tục. Bảo đảm an ninh năng lượng vì thế phải tính đến những hệ quả dây chuyền, thay vì chỉ đánh giá khả năng cung ứng điện hoặc nhiên liệu tại một thời điểm.
Chuyên gia cũng đặt ra yêu cầu chuyển từ tư duy bảo đảm nguồn cung đơn thuần sang quản trị hệ thống có khả năng chống chịu và thích ứng. Các rủi ro về khí hậu, công nghệ số và cạnh tranh địa chính trị có thể tác động đồng thời; bởi vậy, phương án bảo vệ cần kết hợp nhiều lớp, từ hạ tầng vật lý, công nghệ, an ninh mạng đến con người và cơ chế phối hợp.
Từ bảo đảm nguồn cung đến quản trị rủi ro toàn hệ thống
Nếu an ninh mạng là một lớp bảo vệ thiết yếu, khả năng bảo đảm nguồn cung ổn định, chi phí hợp lý và phục hồi sau gián đoạn là những yếu tố quyết định sức chống chịu của hệ thống năng lượng.
Theo TS. Nguyễn Huy Hoạch, Thường trực Hội đồng Khoa học và Biên tập của Hiệp hội Năng lượng Việt Nam (VEA), năng lượng không đơn thuần là đầu vào sản xuất mà còn ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và triển vọng tăng trưởng của nền kinh tế. Trong giai đoạn phát triển mới, khi kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp công nghệ cao và các trung tâm dữ liệu mở rộng, yêu cầu đối với hệ thống năng lượng không chỉ là đáp ứng đủ nhu cầu mà còn phải cung cấp liên tục, bảo đảm chất lượng, kiểm soát chi phí và thích ứng với những biến động dài hạn.
Với nhiều ngành kinh tế, nguồn cung thiếu ổn định có thể gây gián đoạn hoạt động, làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất. Đối với các hệ thống phụ thuộc vào điện liên tục, yêu cầu về độ tin cậy càng rõ nét. Vì vậy, an ninh năng lượng cần được đánh giá đồng thời qua khả năng cung ứng, mức độ ổn định, chi phí và năng lực duy trì hoạt động thiết yếu khi xảy ra cú sốc.
Các rủi ro có thể liên kết với nhau theo nhiều cách. Thời tiết cực đoan có thể làm giảm khả năng huy động một số nguồn điện hoặc gây hư hại hạ tầng; nhu cầu năng lượng tăng cao tạo thêm áp lực lên hệ thống; biến động địa chính trị và vận tải quốc tế có thể ảnh hưởng đến nguồn nhiên liệu nhập khẩu. Nếu cùng lúc xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc tấn công mạng, khả năng ứng phó của hệ thống sẽ chịu sức ép lớn hơn.
Từ thực tế đó, TS. Nguyễn Huy Hoạch nhấn mạnh yêu cầu đa dạng hóa nguồn cung, thị trường và nhà cung cấp; củng cố năng lực dự trữ, hậu cần và khôi phục; đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Tiết kiệm năng lượng không chỉ giúp giảm chi phí mà còn góp phần giảm áp lực đầu tư bổ sung nguồn và lưới điện, hạn chế mức độ phụ thuộc vào nhiên liệu bên ngoài và tăng sức chống chịu trước những biến động.
Đa dạng hóa nguồn cung cũng là một nội dung được thảo luận tại hội thảo. Ông Hồ Diên Vượng, Phó Giám đốc Chi nhánh Kinh doanh LNG, đại diện PV GAS nhấn mạnh vai trò của việc phát triển nguồn cung và hạ tầng LNG. Đây là một trong những hướng bổ sung tính linh hoạt cho hệ thống, song cần được triển khai đồng bộ với yêu cầu về hạ tầng, an toàn vận hành và quản trị rủi ro.
Bài toán đặt ra không chỉ là tìm thêm nguồn cung mà còn phải hạn chế sự phụ thuộc quá lớn vào một nguồn nhiên liệu, thị trường, tuyến vận chuyển hoặc công nghệ. Cùng với việc mở rộng các phương án cung ứng, hệ thống cần có kế hoạch dự phòng và cơ chế phối hợp để duy trì những hoạt động thiết yếu khi một mắt xích bị gián đoạn.
Một gợi mở quan trọng từ ThS. Lưu Văn Vinh là tăng sức chống chịu ngay tại các khu vực và hệ thống thiết yếu, thay vì chỉ trông đợi vào khả năng vận hành bình thường của toàn hệ thống. Các giải pháp như nguồn năng lượng phân tán, hệ thống lưu trữ và lưới điện cục bộ có thể hỗ trợ duy trì hoạt động của những cơ sở quan trọng khi nguồn cung chính bị gián đoạn, tùy theo điều kiện và khả năng triển khai thực tế.
Đặc biệt, trong quá trình chuyển đổi xanh, yêu cầu về an ninh càng cần được đặt song hành với mục tiêu phát triển bền vững. Việc đưa công nghệ mới vào dự báo, quản lý và tối ưu hóa sử dụng năng lượng có thể hỗ trợ nâng cao hiệu quả vận hành, nhưng đồng thời cũng làm tăng yêu cầu bảo vệ dữ liệu, hệ thống điều khiển và các kết nối số. Chuyển đổi số vì thế cần đi cùng thiết kế an toàn, phân quyền truy cập, sao lưu dữ liệu, kiểm tra khả năng khôi phục và chuẩn bị nhân lực ứng phó.
Từ góc độ quản trị, điều quan trọng là chuyển từ tư duy xử lý sự cố sang chủ động chuẩn bị cho sự cố. Doanh nghiệp cần xác định những hệ thống không được phép gián đoạn kéo dài, đánh giá tác động nếu từng mắt xích ngừng hoạt động, phân công trách nhiệm ứng phó và thường xuyên kiểm tra khả năng phục hồi. Cơ quan quản lý, doanh nghiệp năng lượng, đơn vị công nghệ và các lĩnh vực liên quan cũng cần phối hợp để việc cảnh báo, chia sẻ thông tin và khôi phục hoạt động không bị chia cắt.
Thông điệp xuyên suốt tại hội thảo là an ninh năng lượng trong kỷ nguyên số không thể chỉ được đo bằng lượng điện, nhiên liệu sẵn có hay mức giá ổn định. Một hệ thống thực sự an toàn còn phải có khả năng chống chịu trước các cú sốc, bảo vệ hạ tầng trọng yếu, duy trì dịch vụ thiết yếu và phục hồi trong thời gian phù hợp.
Khi chuyển đổi xanh và chuyển đổi số ngày càng gắn chặt với hoạt động của nền kinh tế, đầu tư cho an ninh mạng, đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và chuẩn bị phương án ứng phó cần được xem là những phần việc bổ trợ cho nhau. Đây cũng là nền tảng để quá trình chuyển dịch năng lượng diễn ra an toàn, liên tục và bền vững hơn.